Сабаһ гезити: "рамизан мусулман уйғурларға йәнә зәһәр болди"

Пүтүн дуня мусулманлири шат - хурамлиқ ичидә рози һейт өткүзүватқан күнидә уйғурлар йәнила җапа мушәққәт ичидә рози һейтини кәч болсиму қутлуқлашқа тиришмақта. Түркийиниң нопузлуқ гезитлиридин сабаһ гезитидә `рамизан мусулман уйғурларға йәнә зәһәр болди` мавзулуқ мақалә елан қилинди.
Мухбиримиз әркин тарим
2008-10-02
Share
Uyg-qiyin-ramazan-305.jpg Рамзан мәзгилидә қәшқәрдики уйғурлар.
AFP Photo

29 - Сентәбир күни елан қилинған бу мақалидә уйғурларниң хитайларниң, мубарәк рамизан ейида өзлиригә қиливатқан бесимниң чидиғусиз дәриҗидә күчәйгәнликини ейтқанлиқи йезилған. Мақалидә йәнә бу райондики мусулманларниң рози һейт башлиниш биләнла хитай һөкүмитиниң сақаллирини чүшүрүветишкә мәҗбурлиғанлиқини ейтқанлиқи йезилған.

Сабаһ гезити мухбири рамизан ейиниң мусулманлар үчүн ибадәт ейи икәнликини әмма хитайдики уйғур мусулманлири үчүн қорқуш ейи икәнликини баян қилип мундақ дәп язиду: "рамизан дуняниң һәр қандақ җайида мусулманлар үчүн дуа - тилавәт, ибадәт қилиш вә бәхитлик ейи, әмма мусулман уйғурлар үчүн рози ейи қорқуш вә бесим ейи демәктур. Шинҗаңда яшаватқан мусулманлар, рози һейтниң келиши билән хитай һөкүмитиниң уйғур мусулманларға қойған чәклимисиниң күчийиватқанлиқини ейтишти."

Хәвәрдә хитайларниң шаярдики уйғурларға елип бериватқан бесими һәққидә мәлумат берилип мундақ дәп йезилған: "шаяр йезисидики һөкүмәт хадимлири оқутқучи оқуғучиларниң рози тутушиға рухсәт қилмиған. Уларниң мәсчитләрдә ибадәт қилишму мәни қилинған. Кишиләрниң дини тәлим тәрбийә елиши тамамән чәкләнгән. Бу айларда мәсчитләрдә тәкшүрүш күчәйтилгән. Һөкүмәт бәлгиләп бәргән ширкәтләрдин башқа ширкәтләрниң һәҗгә адәм апиришиму чәкләнгән."
 
Хәвәрдә америкилиқ профессор дру гладнейниң бу һәқтики көз қаришиға йәр берилип мундақ дәп йезилған: "америкиниң калифорнийә штатидики тинч окян мәтбуат иниститутида уйғурлар һәққидә тәтқиқат елип бериватқан дру гладней әпәнди хитайларниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситиниң йеқинқи йиллардин бери күчәйгәнликини ейтти. Бу һәқтә нурғун қанунниң чиқирилғанлиқини, әмма хитай һөкүмитиниң бу қанунлардин бәзилирини таллап йүргүзиватқанлиқини ейтти."
 
Хәвәрниң ахирида уйғурлар һәққидә қисқичә мәлумат берилип мундақ дәп йезилған: "кәңлики франсийидәк 3 һәссә келидиған уйғур районида 9 милйон уйғур яшимақта. Тәрәққи қиливатқан хитай дөлитиниң һазирқи әң чоң мәсилилиридин бири уйғурларға қарши муҗадилә қилиш. Уйғурлар тибәтләргә охшашла хитайниң елип бериватқан, диний иқтисадий сияситидин нарази. Хитай һөкүмити олимпик мусабиқиси җәрянида буларға қарита бесимни күчәйткән иди. Қәшқәр кучар қатарлиқ йәрләрдә болған вәқәдә 33 киши өлтүрүлгән иди, хитай һөкүмити бу кишиләрни уйғур террористларниң өлтүргәнликини илгири сүргән болсиму, техиғичә испатлиялмиди."
 
Хитай һөкүмитиниң уйғурларға қарита диний бесимни күчәйтиштики сәвәб немә? хитай һөкүмитиниң бу сиясити мушундақла давам қилидиған болса, буниң нәтиҗиси қандақ болар? бу һәқтә көз қарашлирини елиш үчүн әгә университети оқутқучиси проф. Др. Алимҗан инайәт вә һаҗәттәпә университети оқутқучиси др. Әркин әкрәмләргә микрофонимизни узаттуқ.


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт