Xelq rayini sinashqa qatnashqan köpchilik amérikiliqlar amérika-xitay arisidiki tüpki mesile kishilik hoquq dep qarimaqta

Xitayning bir uniwérsitéti bilen bir amérika uniwérsitéti 2010-yili élip barghan amérikiliqlarning amérika-xitay munasiwitige da'ir ray sinashning netijisi tünügün élan qilindi.
Muxbirimiz erkin
2011-01-31
Share
indiana-university-StudentBuilding_IUBloomington-305.jpg Indi'ana uniwérsitéti oqughuchilar binasi. 202-Yili 29 awghust.
en.wikipedia.org

Ray sinash netijisidin melum bolushiche, mutleq köp qisim amérikiliqlar kishilik hoquq mesilisini amérika-xitay arisidiki eng muhim mesile dep qarighan. Ray sinash netijisi xitay dölet re'isi xu jintaw yéqinda amérikini ziyaret qilip, bir heptidin kéyin élan qilindi.

2010‏-Yili yazda xitayning shangxey qatnash uniwérsitéti bilen amérikining indi'ana uniwérsitéti birliship, amérikida ray sinash élip barghan idi. Ray sinash pa'aliyitining meqsiti amérikiliqlarning amérika-xitay munasiwitige da'ir mesililerdiki pozitsiyisini igilesh bolup, ray sinash netijisi yekshenbe küni élan qilindi. Ray sinash netijisidin melum bolushiche, ray sinash pa'aliyitige qatnashqan amérikiliqlarning 80% i xitayning kishilik hoquqni cheklewatqanliqigha ishinidiken we shundaqla amérika hökümitining xitaygha qaratqan siyasitide kishilik hoquq eng muhim orun'gha qoyulushi kérek dep qaraydighan amérikiliqlarning nisbiti 3 den 2 qisimni, yeni ray sinash pa'aliyitige qatnashqanlarning 67.4 Pirsentini igileydiken. Fransiye axbarat agéntliqining xewer qilishiche, shangxey qatnash uniwérsitéti ray sinash netijisi üstidin analiz élip bérip, ray sinash netijisi "amérika ‏-xitay arisidiki idé'ologiyilik tüp ixtilapning kishilik hoquq mesilisi ikenliki"din dérek béridighanliqini bildürgen.

Indi'ana uniwérsitétining ray sinash merkizi 2010‏-yili yazda 900 ge yéqin kishining rayini sinap, ray sinash pa'aliyitige qatnashqan amérikiliqlargha qaysi mesililerni amérika-xitay munasiwitidiki eng muhim mesile dep qaraydighanliqini sorighan idi. Ray sinashqa qatnashquchilarning 65.3 Pirsenti amérika hökümitining xitaygha qaratqan siyasitide muhit saghlamliqini muhim orun'gha qoyushni telep qilip, muhit saghlamliqini kishilik hoquqtin kéyin qalsa 2-muhim mesile dep qarighan. Ray sinash netijisidin qarighanda, ray sinashqa qatnashqan amérikiliqlarning 12% i kishilik hoquqni ikki dölet munasiwitidiki muhim mesile emes dep qarighanliqini, 20.4 Pirsent adem ikki dölet arisidiki normal mesile dep qaraydighanliqini bildürgen.

Amérikida yashaydighan bezi öktichi xitay ziyaliylirining qarishiche, amérika puqralirining kishilik hoquqni amérika-xitay arisidiki eng muhim ixtilap dep qarishi nahayiti normal hadise. Chünki, kishilik hoquq amérikining dölet qurulush prinsiplirining biri bolup, bu, ikki dölet hakimiyitining xaraktéridiki tüpki perqtur. Xitay öktichilirining amérikida neshr qilinidighan eng chong neshriyat epkari‏ "béyjing bahari" zhurnilining mes'uli shö wéy ependi ziyaritimizni qobul qilip, "ularning eng chong ziddiyiti ijtima'iy tüzümining oxshimasliqida" ikenlikini, ijtima'iy tüzümdiki perq kishilik hoquq mesiliside alahide eks étiwatqanliqini bildürdi.

U "amérika bilen junggoning bashqa sahelerdiki hemkarliqi qandaq bolushidin qet'iynezer, kishilik hoquq jehettiki ixtilap bu ikki döletning ijtima'iy tüzümidiki perqning mehsuli. Shunga amérikiliqlarning erkinlik we barawerlikni muhim depla qarimay, kishilik hoquqtin ibaret uniwérsal qimmetke ehmiyet bérishi normal hadise. Ularning neziride kishilik qimmet iqtisadi tereqqiyat we bashqa sahelerdiki hemkarliqtin muhim dep qarilidu. Chünki, amérika musteqilliq xitabnamisi we asasiy qanunida kishilik hoquq insanning tengri teripidin ata qilin'ghan tebi'iy hoquq, dep qeyt qilin'ghan. Shunga amérika xelqige nisbeten junggoning kishilik hoquqni depsende qilishi we uninggha buzghunchiliq qilishi qobul qilghili bolmaydighan qilmish. Bu, junggo we amérika xelqining qimmet qarishi bilen munasiwetlik mesile" dep körsetti.

Mezkur ray sinash netijisi xitay dölet re'isi xu jintaw yéqinda amérikini ziyaret qilip, prézidént obama bilen kishilik hoquq mesilisini sözleshken, xitay kishilik hoquq xatirisi yene bir qétim amérika jama'etchilikining diqqitini qozghighan bir mezgilde élan qilin'ghan idi. Prézidént obama xu jintawni kütüwalghanda kishilik hoquqning ijtima'iy muqimsizliqni keltürüp chiqarmaydighanliqi, belki muqimliqni algha süridighanliqini bildürgen. Xu jintaw kishilik hoquqning uniwérsalliqini qobul qilidighanliqini tekitligen bolsimu, lékin her bir döletning emeliy ehwaligha qarap tetbiqlinishi kéreklikini ilgiri sürgen idi. Biraq, kishilik hoquq mesilisi xu jintawning amérika sepiride uningdin eng köp soralghan mesililerning biri bolsimu, lékin iqtisad we soda uning obama hökümiti bilen élip barghan söhbitidiki asasliq mesile idi. "Béyjing bahari" zhurnilidiki shö wéy ependi, amérika hökümitining xitay bilen bolghan munasiwiti uning diplomatik we iqtisadi éhtiyajining telipi ikenliki, lékin chet'elning bésimi xitayning démokratiye, kishilik hoquq yoligha méngishini tézlitidighanliqini bildürdi.

U mundaq deydu":chet'elning bésimi junggoning hakimiyet tüzülmisidiki bezi kishilerning pikri we köz qarishini özgerteleydu. Bu junggoning teqdirini hel qilish waqti yétip kelgende özining rolini körsitip, melum özgirishni meydan'gha chiqirishni algha süridu. Méning démekchi bolghinim shu, chet'elning bésimi junggoning tüzülmisini özgertishi mumkin emes. Lékin yuqirida éytqinimdek, bashqa döletning bésimi junggo hakimiyet tüzülmisidiki bezi kishilerning pikrini özgerteleydu. Bu kishiler hakimiyet igileshke bashlighanda, ularning dunyani chüshinishi, ilghar döletlerning ehwalini tonushi chongqurlashqan bolidu. Ular bundaq méngiwerse bolmaydighanliqini tonup yétidu. Démek bu amillarning hemmisi birliship, tinch özgirish qedimini tézlitidu".

Shöwéy, xitayning démokratiyige köchken-köchmigenlikini ölcheydighan muhim ölchemlerning biri, uning Uyghur we tibet mesilisige qandaq mu'amile qilishidur, dep qaraydighanliqini bildürdi. Uyghur we tibet mesilisining peqet démokratik junggoda üzül-késil hel bolidighanliqini ilgiri sürdi. Shö wéy "Uyghur we tibet mesilisini üzül-késil hel qilish üchün démokratik tüzülme bolushi kérek. Bu mesile, shu chaghda xelq ammisining öz-ara pikir almashturushi, puqralar awaz bérish qatarliq shekiller bilen hel bolidu. Bu mesile démokratik tüzülmide munasiwetlik xelqning menpe'iti némini kérek qilsa, shu türde hel bolidu. Shunga men, bu mesile démokratik junggoda üzül-késil hel bolidu dep qaraymen" dep körsetti. Lékin shö wéy, xitay démokratiyige köchse, xitay milletchilikining küchiyip, Uyghur we tibet mesilisining hel bolushini qiyinlashturuwétish éhtimali barliqini ret qildi. Uning eskertishiche, xitayda nöwettiki xenzu milletchilikining küchiyishini kompartiye hökümitining axbaratni kontrol qilishi, bir tereplik teshwiqati keltürüp chiqarghan. Lékin, démokratik xitayda kishilik hoquq we axbarat erkinliki Uyghur we tibetlerning siyasiy teleplirini ashkara otturigha qoyushigha sehne yaritip béridu.

Indi'ana uniwérsitéti bilen xitay qatnash uniwérsitéti birliship élip barghan mezkur ray sinash netijisidin qarighanda, amérika-xitay arisidiki soda amérikiliqlar eng arisaldi boluwatqan mesile bolup, 29.3 Pirsent adem buni ikki dölet arisidiki eng muhim mesile dep qaraydighanliqini, lékin shuning bilen birge, oxshash nisbettiki amérikiliqlar soda bir qeder muhim bolmighan adettiki mesile dep qaraydighanliqini bildürgen. Ray sinash pa'aliyitige qatnashqan amérikiliqlarning 59.3 Pirsenti xitay bilen soda munasiwetni üzüsh, xitaydin köperek amérikigha ziyan salidu dep qaraydighanliqini ipadiligen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet