Явропа иттипақи русийә - грузийә кризиси һәққидә йиғин чақирди

Явропа иттипақиға әза 27 дөләт дүшәнбә күни франсийә президенти саркозийниң тәшәббуси бойичә русийә - грузийә тоқунуш мәсилиси җүмлидин русийиниң җәнубий ассетийә, абхазийидин ибарәт икки җумһурийәтниң мустәқиллиқини етирап қилиш мәсилисини музакирә қилип, русийигә қандақ муамилә қилиш һәмдә русийә билән қандақ мунасивәт орнитиш һәққидә җиддий йиғин чақирди.
Мухбиримиз үмидвар хәвири
2008.09.01
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
France-EU-Sarkozy-305.jpg Йавропа иттипақиға әза 27 дөләт, 1- сентәбир күни дүшәнбә франсийә президенти саркозийниң тәшәббуси бойичә русийә - грузийә тоқунуш мәсилиси тоғрисида йиғин чақирди.
AFP

 Йиғинда русийигә қаттиқ чарә көрүш мәсилилири музакирә қилинди.

Асаслиқи икки мәсилә музакирә қилинди

явропа иттипақиниң бу йиғинида асаслиқи икки мәсилә музакирә қилинған болуп, буларниң бири полша тәрәп оттуриға қойған русийиниң кавказийидики қилмишлириға нисбәтән қаттиқ чарә қоллиниш, йәнә бири италийә вәкиллириниң русийигә нисбәтән пәқәт тәнқид қилиш чариси қоллиништин ибарәттур. Италийә вәкиллириниң тәлипи, русийиниң грузийидики қошунлирини елип чиқип кетиши мәзмун қилинған болуп, бу бир қәдәр юмшақ чарә һесаблинидикән.

Ихтилаплар вә ортақлиқлар

Полша оттуриға қойған қаттиқ чарә русийигә нисбәтән сиясий - иқтисадий җәһәтләрдин ембарго қоллиниш болуп, буларниң ичидики муһим мәзмунлар русийиниң дуня сода тәшкилатиға киришигә тосқунлуқ қилиш, чоң явропа ширкәтлириниң русийә базарлириға мәбләғ селишини қисқартиш, явропа банкилириниң русийә банкилириға пул қәрз беришигә йол қоймаслиқ, русийидин явропа иттипақиға мал киргүзүшкә чәк қоюш һәтта сочида өткүзидиған 2014 - йиллиқ қишлиқ олимпик тәнһәрикәт йиғиниға байқут елан қилиш һәм башқилардин ибарәт. Бундақ ембарго қоюш тәлипи полша һөкүмити тәрипидин оттуриға қоюлуп, уни сабиқ совет иттипақидин айрилип, мустәқил болған латвийә, литва, вә естонийә қатарлиқ мәмликәтләр қоллиған. Мәзкур мәмликәтләр грузийә президенти сакашивелини явропа иттипақиниң йиғиниға әкилишни тәшәббус қилған.

Русийиниң "нәвсру" учур ториниң йезишичә, русийигә нисбәтән ембарго қоллиниш мәсилисидә франсийә, италийә, гретсийә, болғарийә, венгрийә қатарлиқ мәмликәтләр әксичә позитсийә тутқан болуп, франсийә явропа иттипақиниң рәиси дөлити болуш сүпити билән бу мәсилидә явропаниң бирликкә кәлгән пикиргә келиши үчүн тиришмақта. юқириқи исми аталған дөләтләр енергийә җәһәттин русийә билән йеқин мунасивәттә болуп, русийә бу дөләтләрни тәбиий газ вә нефит билән тәминләйду. Шуңа улар русийигә ембарго қоллинишни қоллимайду. Америка, болса изчил түрдә русийини тәнқид қилип кәлмәктә һәмдә грузийигә инсанпәрвәрлик ярдәмлири көрситишни давамлаштурмақта.

Хәвәрләрдә көрситилишичә, әнгилийә баш министири бровн явропа иттипақиниң русийә билән болған мунасивитини түптин қайта ойлиниш керәк, русийиниң енергийә арқилиқ явропаниң гелидин боғушиға йол қоймаслиқ керәк дегәндәк идийини илгири сүргән. У, русийиниң әгәрдә сәккиз санаәтләшкән дөләт тәшкилати тәркибидә давамлиқ һәмкарлиқларни давамлаштурушни халиса грузийиниң земин пүтүнлүки вә башқиларға һөрмәт қилиши лазимлиқини тәкитлигән. У русийигә енергийә җәһәттә бесим көрситиш идийисини илгири сүргән.

"Шаңхәйчиләр" русийини қоллайду

28 - Авғуст күни шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләрниң алий рәһбәрлири йиғини таҗикистан пайтәхти дүшәнбидә өткүзүлгәндә, мәзкур тәшкилатқа әза дөләтләр гәрчә абхазийә вә җәнубий оссетийиниң мустәқиллиқини етирап қилиш мәсилисидә һеч немә демигән болсиму, лекин русийиниң кавказийидики һәрикитини қоллайдиғанлиқини билдүрүшти.

Ху җинтавму русийә рәһбири медведев билән көрүшкәндә русийиниң сочида қишлиқ олимпик мусабиқиси өткүзүшини һәмдә кавказийидә елип бериватқан паалийәтлирини қоллайдиғанлиқини билдүрди. Бирақ, икки җумһурийәтниң мустәқиллиқини етирап қилиш мәсилисидә ипадә билдүрмиди. юқириқи инкасларниң һәммиси русийә үчүн йәнила қоллаш болуп һисабланғанлиқи оттуриға қоюлмақта.

Хәлқара җәмийәт изчил русийини тәнқид қилмақта

Русийиниң абхазийә билән җәнубий оссетийиниң мустәқиллиқини етирап қилиши билән хәлқара җәмийәтниң җүмлидин явропа иттипақиниң ғул - ғулиси күчәйгән болуп, явропа иттипақи бурунла русийиниң җәнубий оссетийигә әскәр киргүзүшини таҗавузчилиқ билән әйиблигән һәмдә франсийә президенти саркозийниң васитичилиқи астида москва билән тиблис арисида уруш тохтитиш келишиму түзүлүп, русийә әскәр чекиндүрүшкә рази болған болсиму, лекин бәрибир җәнубий ассетийә билән абхазийиниң мустәқиллиқини етирап қилғанлиқини җакарлап, грузийә - русийә тоқунушини өз ичигә алған кавказийә кризисини йәнә бир юқири пәллигә чиқарған иди.

Арқидинла русийә, нато ниң бу мәсилидә өзигә бесим көрсәткәнлики үчүн униң билән болған һәмкарлиқларниму тохтатқанлиқини җакарлиғандин башқа йәнә һәтта русийә сиясәтчилири арисида русийә явропани газ вә нефит билән тәминләшни тохтитиш керәк дәйдиған пикирларму мәйданға чиққан. Чүнки, русийә явропани тәбий газ вә нефит билән тәминләйдиған асаслиқ дөләттур.

Русийиниң ғәрб билән соғуқлишип кетиши өзи үчүн пайдилиқму?

Русийә мәтбуатлири, явропа иттипақиниң русийигә нисбәтән қаттиқ бирәр қарар алалмаслиқи мумкинликини пәрәз қилишмақта. Чүнки, явропадики бир қисим дөләтләрниң енергийә вә иқтисадий мәнпәәтлири русийә билән зич бағланған. Лекин, явропа иттипақини өз ичигә алған ғәрб дөләтлири хели узунғичә җәнубий ассетийә вә абхазийиниң мустәқиллиқини етирап қилмаслиқи, бу әһвал сәвәбидин башқа мәмликәтләрниңму алдирап, русийә һамилиқидики бу икки йеңи дөләт билән дипломатик мунасивәт орнатмай, бу дөләтләрниң худди түркийә һамилиқидики сипрус түрк җумһурийити, тәйвән вә башқа җайларға охшаш дуня сиясий хәритисидин орун елиши мумкинлики пәрәз қилинмақта.

Бәлки кавказийә мәсилиси түпәйлидин русийиниң ғәрб билән болған мунасивәтлири техиму соғуқлишип кетиши мумкин болуп, әмәлийәттә мундақ соғуқлуқ мәйли ғәрб вә яки русийиниң һәр иккилисигила зиянлиқ икәнлики рус мутәхәссислири тәрипидин тәкитләнмәктә.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.