Паҗиәлик 1934-1937-йиллар: сабиқ совет иттипақиниң үрүмчидики һәрбий җасуслириниң тәқдири (1)

Ади маликоф хоҗа нияз һаҗим билән шең шисәйни яраштурушта муһим рол ойниған шәхс болуп, уйғурларниң 20-әсир сиясий паҗәлири билән биваситә мунасивәтлик иди.
Мухбиримиз үмидвар
2011.08.23
Joseph-Stalin-305.jpg Җосеф сталин.
www.google.com

Йеқинда татаристандин рус тилида тарқитилидиған “әсирләр авази” намлиқ електронлуқ журналда 1930-йилларда сталин тәрипидин уйғур елидики шең шисәй һөкүмитигә һәрбий сиясий мәслиһәтчилик хизмитигә әвәтилгән татар миллитидин болған һәрбий қомандан вә атақлиқ һәрбий җасус ади маликофниң һаятиға аит узун бир парчә мақалә елан қилинди.

20-Әсирниң биринчи йеримидики уйғур елиниң сиясий тарихи совет иттипақиниң ташқи сиясий истратегийиси билән зич мунасивәтликтур. Совет иттипақи бу өлкини өзиниң һәрбий-сиясий вә иқтисадий тәсири астида тутуш үчүн көп тиришчанлиқ көрсәткән болуп, москва өзиниң бу мәқситигә йетиш үчүн уйғур елигә һәтта қизил армийә қошунлирини киргүзгән иди.

Совет иттипақиниң һәрбий-сиясий бихәтәрлик саһәси совет дөләт мәнпәәтлирини қоғдаш үчүн уйғур елигә өз хадимлирини әвәтип, райондики вәзийәтниң тәрәққият җәрянини изчил көзәткән. Москва 1933-йили “езилгән милләтләргә ярдәм бериш ” әмәс , бәлки милитаристлар һөкүмитини қоллаш сиясити йүргүзүп, шең шисәйни йөләп турғузди , ахирида совет иттипақиниң васитичилики билән шең шисәй билән һәмкарлашқан уйғур милләтпәрвәрлириниң шең шисәй тәрипидин тазилинишиға йол ачти.

Москва үрүмчигә әвәткән бәш кишилик һәрбий-сиясий разведка гурупписиниң башлиқи , шуниңдәк шең шисәйниң алий һәрбий-сиясий мәслиһәтчиси полковник ади маликоф шең шисәй һакимийитиниң мустәһкәмлинишидә муһим рол ойниған болсиму, бирақ, шең шисәй униң арқисидин сталинға мәхпий шикайәт қилғанлиқи үчүн сталин һөкүмити тәрипидин түрмигә ташлинип, паҗиәлик қисмәтләргә дучар болуп, бир өмүр азаб-оқубәт ичидә өтүп, бу дунядин хошлашқан.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.