Саламлишиш вә униң әһмийити

Кишиләр иҗтимаий алақини әң аввал саламлишиштин башлайду, саламлишиш арқилиқ тонушмиғанлар тонушиду, тонушидиғанларниң достлуқ муһәббити ашиду, һөрмәт, ишәнчиси чоңқурлишиду. Салам уйғурларниң, шундақла пүтүн мусулманларниң күндилик учришишта ейтидиған биринчи әдәп сөзи.
Мухбиримиз өмәрҗан тохти
2008-12-09
Share

"Әссаламу әләйкум"ниң уйғур тилидики мәниси " сизгә аманлиқ тиләймән"дегәнлик болуп, " вә әләйкум әссалам вә рәһмәтуллаһи вә бәрәкатуһу"дегән җаваб салам" алланиң аманлиқи, рәһмити вә бәрикити сизгә болсун"дегән мәнини ипадиләйду. Мусулманлар бу арқилиқ бир - биригә болған қериндашлиқ һөрмитини, яхши арзу - тиликини изһар қилиш билән җәмийәттә инақлиқ вә бирликни тәрәққи қилдуриду.

Сәуди әрәбистаниниң мәккә мукәррәмә шәһиридә турушлуқ яш алим абдулла һаҗим бу һәқтики сөһбитимизни қобул қилған иди.

Абдулла һаҗим билән сөһбәт

Абдулла һаҗим уйғурлардики салам беришиш адитиниң тарихий җәряни һәққидә тохтилип мундақ деди:" салам бериш узақ тарихтин бири давамлишип, қенимизға сиңип есил пәзиләт, гүзәл әхлақ вә яхши адәткә айлинип кәлгән бир әнәнә. Мусулманлар, җүмлидин уйғурлар қандақла бир җайда вә қандақла бир вақитта бирәр мусулманни учратса уни тонуш яки натонуш демәстин дәрһал униңға салам бериду. Пәйғәмбәр әләйһиссалам " ислам дининиң яхши хисләтлири немә?" дәп соралғинида, " кишиләргә аш - нан бериш, тонуйдиған вә тонумайдиғанларниң һәммисигә салам қилиш"дәп җаваб бәргән. Саламлишиш һаятимиздики әң муһим әдәп - әхлақлардин бири болуп, өз ‏- ара саламлишиш арқилиқ қериндашлиқ, достлуқ риштимизни чеңитимиз, өз‏- ара иззәт - һөрмәт қилишип көңүлләрни хуш қилимиз. Дуняниң қайси бир йеригә берип мусапирлиқ һес қилғинимизда " әссаламу әләйкум"кәлимиси билән йеңи қериндаш, йеңи дост вә сирдашларни тапалаймиз, натонушлар тонушимиз, издигинимизни тапалаймиз. Саламлишиш гүзәл әхлақтур."

Уйғур җәмийитидики сәлбий адәтләр

Абдулла һаҗим һазирқи уйғур җәмийитидики йетәрсизликләр вә начар адәтләр үстидә тохтилип мундақ деди:" һазирқи уйғур җәмийитимиздә бир қисим кишиләр, хусусән яш балилар салам бериштин қачиду. Тонумайдиғанлар уяқта турсун, өзиниң уруқ - туғқан, ата - анилириғиму салам бәрмәйду. Оқуғучилар устазлириға, кичикләр чоңларға салам бәрмәй өтүп кетиду. Бәзи әдәпликрәклири баш ишарити қилип яки левини мидирлитипла аманлиқ соришиду. Улар алланиң саламини ейтиш, бир - биригә алладин аманлиқ тиләшкиму бехиллиқ қилиду. Бу әдәпсизлик, әхлақсизлиқ болуп, уйғур миллитиниң есил әнәнилиригә асийлиқ қилғанлиқ, мусулманлиқниң гүзәл әдәплиридин мәһрум қалғанлиқтин бишарәт бериду."

Абдулла һаҗимниң ейтишичә, һазирқи уйғур яшлиридин бир қисимлириниң әдәп - әхлақтин несивисиз чоң болушиға ата - анилар сәвәблик. Улар балиларға қаидә - йосун өгитишкә әһмийәт бәрмигән, балилирини миллий әнәнә вә диний қаидә буйичә тәрбийиләш бурчиини унутқан. Инсан барлиқ мәхлуқатлардин чирайлиқ һәм улуғ яритилған бир мәвҗудат.

Инсанниң көрки, зиннити униң гүзәл әхлақ - пәзилитидә, әқил - параситидә. Инсан қанчилик әхлақлиқ, пәзиләтлик болса шунчилик сөйүмлүк вә йеқимлиқ болиду, достлири көп болиду, аброй - шәрипи өсиду. Әксичә инсан қанчилик қопал, әдәпсиз, әхлақсиз болса шунчилик чакина, сөрүн тәләт, бизәң, явайи көрүниду. Хәлқ униңдин йиргиниду, нәпрәтлиниду вә униңдин қачиду.


Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт