Хитай сақчиниң шикайити: уйғурлар һөкүмәт билән диний қияпәтлири арқилиқ қаршилишиватиду

Бир хитай сақчи, 5-июл вәқәсидин кейин уйғурлар арисида диний түстики кийиниш вә йүрүш-турушниң техиму кеңийиши ислам диниға болған бағлиништин көпрәк, һөкүмәткә болған наразилиқтин келип чиққанлиқини оттуриға қойди.
Мухбиримиз шөһрәт һошур
2012-11-21
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур зиялийси вә сиясий көзәткүчи әркин аблимит әпәнди. 2012-Йили 21-ноябир, франсийә.
Уйғур зиялийси вә сиясий көзәткүчи әркин аблимит әпәнди. 2012-Йили 21-ноябир, франсийә.
RFA

Йеқинда мухбиримиз хотәндин үрүмчигә вәзипә иҗра қилғили кәлгән бир хитай сақчини зиярәт қилди. Мухбиримиз бүгүн хитай сақчи оттуриға қойған юқириқи вәзийәт вә сәвәб-нәтиҗә мунасивити һәққидә франсийидә яшаватқан уйғур зиялийси, сиясий көзәткүчи әркин аблимит әпәндиниң пикрини игилиди.

Биз йеқинда хотәндин үрүмчигә вәзипә иҗра қилғили кәлгән чең гуаңхуй исимлик сақчини зиярәт қилдуқ. Мәлум болушичә, мәзкур сақчиниң вәзиписи үрүмчидә яшаватқан хотәнликләр арисидики сақал қойғанлар вә йүзини ориғанларни назарәт қилиш вә хәтәрлик дәп қаралғанларни юрти хотәнгә қайтуруветиш. Мәлум болушичә, сақчи чең гуаңхуй йеқинқи бир ай ичидә аз дегәндә 50дин артуқ кишини юрти хотәнгә йолға салған. юртиға қайтқанлар үрүмчидә меңиватқан тиҗарити вә салған дәсмайилиридин айрилип қалған. Уларниң көпинчиси әслидә хотәндики терилғу йәрлиридин айрилип кәткән кишиләр болуп, уларниң нөвәттә қандақ тирикчилик қиливатқанлиқи мәлум әмәс.

Биз чең гуаңхуйдин үрүмчидики вәзиписиниң қачан ахирлишидиғанлиқини соридуқ. У бу вәзипиниң пат йеқинда аяғлашмайдиғанлиқини билдүрди. Униң билдүрүшичә, 5-июлдин кейин уйғурлар арисида, диний түстә кийиниш вә йүрүш-туруш техиму кәң әвҗ алған; шуңа униң вәзиписи йәнә бир мәзгил давам қилиду. Биз чең гуаңхуйдин диний түстики кийиниш вә йүрүш-турушниң немә үчүн кеңийип кәткәнликини соридуқ. Чең гуаңхуй, кишиләрниң һөкүмәттин нарази икәнликини, наразилиқлирини ипадиләш үчүн һөкүмәт билән қаршилишип, диний қияпәткә әһмийәт бериватқанлиқини илгири сүрди.

Биз хитай сақчи баян қилған вәзийәт вә сәвәб-нәтиҗә мунасивити һәққидә уйғур зиялийси әркин аблимитниң көз қарашлирини соридуқ:
Соал: юқириқи сақчиниң гепидин қариғанда, нөвәттә уйғурлар арисида диний түстә кийиниш вә йүрүш- туруш техиму кеңийиветипту, буниңға 5-июл вә униңдин кейинки вәзийәт сәвәб бопту, сизниңчә, хитай сақчиниң вәзийәт һәққидики бу диагнози тоғриму вә қанчилик әқилгә уйғун?

Җаваб: мениңчә, һәрқандақ бир милләт чоң апәт характерлик вәқәләргә дуч кәлгәндә, өзиниң қиммәт қарашлирини қайтидин бир таразиға салиду вә өзини бәлгилик дәриҗидә ислаһ қилиду. 5-Июл вәқәсидә уйғурлар хитай армийисиниң, сақчисиниң һәтта пуқралириниң бирликтә һуҗумиға учриди; ташқи дунядин йетәрлик дәриҗидә ярдәм көрәлмиди. Шуңа миллитимизниң миллий мәвҗутлуқни вә миллий бирликни сақлаш, шундақла миллий роһийни үстүн тутуш үчүн, ислам диниға техиму мәһкәм бағланғанлиқи көрүвалғили болидиған бир реаллиқ. Шуңа хитай сақчиниң диагнозини бу нуқтидин тоғра дейишкә болиду.

Соал: хитайниң мәзкур вәзийәткә қарита нөвәттә йолға қоюватқан тәдбиричу? йәни сақаллиқларни чәкләш, юртлириға қайтуруветиш қатарлиқлар қандақ нәтиҗә бериши мумкин?

Җаваб: һәммигә мәлум бу иптидаий бир тәдбир, еғир зораванлиқ түси болған бир тәдбир; мәнчә уйғурлар мана мушуниңға қарап динимизниң һәқиқитини, улуғлуқини техиму чүшинип йетиду, миллий бирлик техиму мустәһкәм һаләттә шәкиллиниду. Бу, мәзкур тәдбирниң миллитимизгә пайдилиқ тәрипи; әмма йәнә бир тәрипи барки, хитайниң бу түр зораванлиқи җәмийәттә партлаш характерлик вәқәләрни кәлтүрүп чиқириду, қан төкүлүш келип чиқиду. Бу хәлқимиз үчүнму, хитай пуқралири үчүнму аччиқ бир ақивәт. Шуңа хитайниң әң тез вақит ичидә уйғур хәлқигә вәкиллик қилалайдиған гуруппа яки кишиләр билән сөһбәткә олтуруп, уйғур мәсилисини һәл қилиш үчүн әмәлий қәдәм бесиши әң ақиланә йол дәп қараймән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт