70% Xitayning jawabi: biz junggoluq bolushni xalimaymiz

Xitayda muhit bulghinishtin, saxta yémekliklerdin, saxta dorilardin kélip chiqiwatqan késellikning üstige, saxta dawalashtin kélip chiqiwatqan késellikler qoshulup xitay puqralirini zar qaqshatmaqta.
Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2011.11.30
yunda-turubisi-zeherlik-may-305.jpg Bir qanunsiz zawutning kölchikige yighiwélin'ghan meynet may. 2011-Yili 10-may chungching.
Imaginechina

Doxturlarning dézinféksiye qilinmighan yingniler bilen késellerge okul urushi sewebidin enxüy we xénen ölkiliride peyda bolghan jiger yallughi yuqumluq késelliki bilen yuqumlan'ghanlarning éniqlan'ghan sani bügün 168 neper kishi bolghan. Shinxu'a axbarat agéntliqi 29-noyabir küni bu toghrisidiki uchurni élan qilghandin kéyin, gérmaniye we fransiye axbarat organliri bu heqte neq meydandin yenimu ilgirilep ehwal igileshke térishqan. Gérmaniye dolqunliri radi'osining 29-noyabirdiki melumatida bu késellikning enxüy bilen xénen ölkiliri chégrilinidighan yungchéng shehiri machaw baziridiki bir xusus igidarchiliqidiki dawalash ornidin taralghanliqi ilgiri sürülgen idi. 30-Noyabirdiki “Junggoluqning balisi bolamsiz?” namliq xewerde bayan qilinishiche, bu qétimqi jiger késilige giriptar bolghanlarning mutleq köp qismi balilar iken.

Xitaydiki 10 meshhur qelemkeshning biri bolup bahalan'ghan tor yazghuchisi lyu yiming bu munasiwet bilen maqale élan qilip, xitayning sehiye saheside saqliniwatqan mesililerni otturigha qoyush bilen birge, muhimi xitaydiki balilarning üzlüksiz bextsizlikke yoluquwatqanliqini tepsiliy bayan qilghan. Balilar bextsizlikining xitaydiki eng chong paji'elerning biri boluwatqanliqini, balilarning mekteplerde, a'ililerde, kochilarda herxil sewebler bilen ölüwatqanliqini we öltürülüwatqanliqini ashkarilighan.

Gérmaniye dolqunliri radi'osida 30-noyabir élan qilin'ghan “Junggoluqning balisi bolamsiz?” namliq tepsiliy xewerde lyu yiming otturigha qoyghan xitay jem'iyitidiki mesililer mundaq bayan qilin'ghan:
2008-Yili sichüende 8 bal yer tewrigende ölgenlerning mutleq köp qismi mektep baliliri idi. 2006-Yilila xitayda namelum yuqumluq késellik sewebi bilen nurghun bala qaza qilghan. Bir qanche yil ilgiri zeherlik süt parashoki sewebidin yene nurghun balilar zeherlen'gen we ölgen idi. 2010-Yili zeherlik süt parashoki weqesi yene yüz berdi. Gensuda yüz bergen qatnash weqeside 21 bala hayatidin ayrildi. Bundaq qatnash weqeliride ölüwatqan balilar nahayiti köp. Junggoda xish-kések quyuwatqan bala qara ishchilarning séymasini da'im körüp turimiz. Kömür kanlirida ishlewatqan bala ishchilarning hali téximu xeterlik. Zeherlik chékimliktin késel yuqturuwalghan balilarmu az emes. Yeni, baliliqning lezzitini sürelmey ölüwatqan we xarliniwatqan balilarning hésabi yoq. Junggoda balilar mesilisi, mesile halidin adettiki normal hadisige aylinip ketti. Junggo hökümiti ezeldin bu mesilige köngül bölüp baqmidi. Emeliyette bu, omumlashqan ijtima'iy mesile we tüzüm xaraktérlik mesile idi. Bügün bu mesile kéngiyip jem'iyet tragédiyisini we tüzüm xaraktérlik tragédiyini peyda qildi.

Munasiwetlik xewerge asaslan'ghanda, doxturxanilar balilarning bixeterlikini emes, pul tépishni asasi meqset qilidu. Déhqanlar zira'etlirini cheklen'gen zeherlik oghutlar bilen östüridu. Baqmichilar payda qoghliship, charwilirini zeherlik maddilar bilen semritidu. Dorigerler saxta dorilarni bazarlargha tökme qiliwetken. Junggoning süt parashoklirining qaysisining sap, qaysisining saxta ikenlikini bilgili bolmaydu. Kishiler ishinip bazardin köktat sétiwalalmaydu. Gösh sétiwalalmaydu. Jungnenxeydikiler öylirige we ishxanilirigha hawa süzgüch ornitip sap hawadin nepes alidu. Puqralar bolsa bulghan'ghan hawadin nepeslinip yashaydu. Bularning hemmiside aldi bilen ziyankeshlikke uchrighuchilar bextsiz balilardur.

Uyghur ziyaliysi erkinay xanim Uyghur balilirining xitaylar yoluqqan barliq bextsizlikke yoluqush bilen birge, atom sinaqliridin qalghan radi'aktipliq maddilarningmu zeherlishige uchrap kéliwatqanliqini tekitlidi.

“Junggoluqning balisi bolamsiz?” namliq xewerde yene 2010-yili 3-ayning 23-künidin 5-ayning 12-künigiche bolghan 50 kün'ge yetmigen waqit ichide, xitayda alte qétim balilargha hujum qilishtek qatilliq weqeliri yüz bérip nurghun balining ölgenliki eskertilgen. Téxi aldinqi aydila ikki yashliq xitay qizini aptomobil basturuwétish weqesi yüz bérip, dunya axbarat sahesini lerzige keltürgen idi. Xewerde balilar uchrawatqan bu xildiki hésabsiz paji'eler tüpeyli xitaylarning “Junggoluq bolush bextsizlik, junggoluqning balisi bolush téximu bextsizlik” déyishiwatqanliqi tilgha élin'ghan.

Xewerde körsitilishiche, shinlang tori ilgiri puqralar ara ray sinash pa'aliyiti ötküzüp “Eger sanga qayta tughulush pursiti nésip bolsa, junggoluq bolushni xalamsen-yoq?” dégen so'alni qoyghanda, ray sinashqa qatnashquchilarning 70% i “Yaq, xalimaymen” dep jawab bergen. Bu jawab mahiyette xitay hökümiti üchün bérilgen jawab idi. Undaqta, junggoluq bolushni xalimighanlar qandaq qilidu? xewerde bu heqte shundaq bayanlargha orun bérilgen: xitaylarning erkin köchüsh hoquqi yoq. Xitay puqralirining chet'ellerge chiqip kétish shara'iti we hoquqi éghir cheklime ichide. Chet'ellerge telpünüsh omumluq bolsimu, nurghunlighan kishiler üchün bu yetkili bolmaydighan bir shérin chüshtinla ibaret. Xitay puqraliri meyli ish orunlirida bolsun yaki jem'iyette bolsun éghir haqaretlerge chidap yashashqa mejbur. Junggoda tüzülme özgermigüche, xelq erkinlikke érishmigüche, balilarni bextsizliktin qutuldurghili bolmaydu. Junggoluqlarni zulumdin qutuldurghili bolmaydu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Pikir

Anonymous
Oct 11, 2012 08:11 AM

men bu maqilini amg amaliy beximdin kechurguchi., intayin astayidil we kuchlik tapakkur bilen yeziliptu.