Сәргәрдан балиларниң қәлби юртидиму сәрсанлиқта

Уйғур елидики хитай даирилири, уйғур елидин алдап хитай өлкилиригә елип кетилгән сәргәрдан балилардин 1332 нәпирини қайтуруп кәлгәнликини хәвәр қилди. Әлвәттә уларниң көп қисми уйғур балилардур.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2012.01.31
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
sergerdan-balilar-qayturulush-sepiride-305.jpg Хитай өлкилиридин тепилған икки уйғур балиниң уйғур елигә қайтурулуш сәпиридики шиәндики қоналғу. 2005-Йили 25-декабир.
AFP

Шинхуа агентлиқи 15-январ тоққуз айдин буян хитай өлкилиридин уйғур аптоном райониға қайтуруп келингән қорумиға йәтмигән сәргәрдан балиларниң 1332 нәпәргә йәткәнликини шундақла буларниң 90% тин көпрәки йеза нопусидики балилар икәнликини хәвәр қилди. Буниңдин 9 ай илгири хитай даирилири ичкири өлкиләрдә еқип йүргән шинҗаңлиқ балиларни “өйи барлирини өйигә қайтуруш, оқуши барлирини мәктәпкә қайтуруш, һүнири барлирини һөнәргә қоюш кесили барлирини давалаш” пилани бойичә,қайтуруп кәлгәндин кейин уларға зөрүр болған маарип шәрт шараити һазирлап, өз юртида сағлам үсүп йетилишни капаләткә игә қилидиғанлиқини җакарлиған иди.

Хитай мәтбуатиниң бу һәқтики хәвәрлиридә җамаәт хәвпсизлик, хәлқ ишлири, маарип вә һөкмәт даирилири бирликтә иш елип берип сәргәрдан балиларни қутқузушта көрүнәрлик үнүмгә еришкән болсиму, әмма уларни қайтуруп елип кәлгәндин кейин йәнә нурғун риқабәткә дуч келиватқанлиқини тилға алмақта.

Хәвәрләрдә, қутқузувелинған балиларниң ичидә бәзилири нопуси турушлуқ җайларға оқушлуқ қайтурулған, уларниң бәзилири кәспий мәктәпләрниң қисқа муддәтлик тәрбийисини қобул қилған йәнә бәзилири кесәл болғанлиқ вә яриланғанлиқ сәвәблик дохтурханиларға орунлаштурулған, бәзилири еғир зәхимләндүрүшкә, зиянкәшликкә учриғачқа мәхсус психикилиқ вә иш һәрикәт тәрбийиси елип берилған. Қорумиға йәтмигән балиларниң қайтидин хитай өлкилиридә сәрсан болуп йүрүшидин сақлиниш үчүн һәр қайси җайлардики хәлқ ишлири тармақлири қутқузувелип, юртларға қайтурувалғандин кейин аптоном райондин тартип һәр қайси вилайәт шәһәр, наһийә йеза базар, мәктәп аилигә қәдәр қәвәтму қәвәт мәсулийәтнамә түзгән. Йәни бу балиларни башқуруш вә орунлаштурушта мукәммәл тәдбир қоллиниватқанлиқини тәшвиқ қилмақта.

Әмма уйғур елидин кәлгән инкаслар вә биз игилигән мәлуматлардин ашкарилинишиға қариғанда уйғур елидин адәм бедиклиригә алдинип яки сетиветилип хитай өлкилиридә сәрсанлиқта, түрлүк җинайәтләргә мәҗбурланған, еғир роһий вә җисманий зиянкәшликләргә учриған көп сандикиси деһқан балилири болған бу бәхтсиз балилар, юртлириға өз аилисигә қайтурулған болсиму,хитай даирилириниң пәқәт башқуруш вә уларни контрол қилишнила мәқсәт қилған, зөрүр болған психикилиқ давалаш вә меһри шәпқәтни асас қилмиған бәзибир тәдбирлири бу балиларниң қайтидин мәктәптин вә аилисидин йәни шәпқәтсиз җәмийәттин қечишиға сәвәб болуватқан икән. Уйғур аптоном районлуқ аяллар бирләшмисиниң шинхуа мухбириға билдүрүшичә, улар хитай өлкилиридин қайтуруп келингән сәргәрдан балиларниң аилисигә қайтурулғандин кейин, болупму деһқан аилисидики балиларниң бәзилириниң қайта қечип кәткәнлики,бәзилириниң оқуш вә хизмәтләргә, деһқанчилиқ әмгәклиригә, аддий турмушқа райи бармай, түрлүк яман хуйлири билән аилисигә йүк болуватқанлиқидәк әһваллардин хәвәр тапқан.

Қәшқәрниң мәлум наһийисиниң хәлқ ишлири идарисидә қутқузуп қайтуруп келингән балиларниң хизмитини ишләватқан нам шәрипини ашкарилаштин еһтият қилған бир аял кадир, хитай өлкиләрдин қайтуруп келингән сәргәрдан балиларни башқурушта растинила тәшвиқаттикидәк қатму- қат тәдбирләр елиниватқан болсиму, униң әксичә үнүм бериватқанлиқини билдүрди.

Бу ханим немә үчүн сәрсан балиларниң көп сандикисиниң деһқан балилири икәнликидин сәвәбни “уйғур деһқанлириниң намратлиқи” дәп көрсәтти.

Хитай өлкиләрдики сәрсанлиқтин қутқузувелинған бу балиларни қутқузуш ишлириниң бир дәмликла хизмәт әмәсликини чүшәндүргән бу ханим уларниң мукәммәл кәспий психика давалашқа, пүткүл җәмийәтниң ортақ көңүл бөлүшигә моһтаҗ икәнлики әмма йезиларда бу сәвийигә йетишкә техи узун мәзгил кетидиғанлиқини, әң муһими балиларни қутқузушқа орунлаштурушқа мәсул кадирлардиму бу балиларға қарита һәқиқий көйүнүшниң кәмчилликини бу һәммидин муһим амил икәнликини билдүрди.

Бу ханим йәнә әгәр җәмийәт бу балиларға қучақ ачмиғанда, уларниң қәлбиниң өз аилиси өз юртидиму бәрибир сәрсанлиқта қалидиғанлиқини, ахирда уларниң аилә, җәмийәткиму керәксиз адәмләргә айлинип қелишидин әндишә қилидиғанлиқини ипадилиди.

Демәк сәрсанлиқта қалған уйғур балилирини хитай юртлиридин, адәм бедиклиридин қутқузуш биләнла йигирмә йилларчә давамлашқан уйғур сәргәрдан балилар мәсилисиниң пүтүнләй тамам болғанлиқидин дерәк бәрмәйду. Балилардики сәргәрданлиқни түгитиш үчүн санни әмәс бәлки әмәлий һәқиқий үнүмни көрүш керәк, балиларниң җисмини қутқузуп қайтуруп елип келиш уларниң зәхимләнгән роһини тәң қутқузғанға баравәр әмәс, хитай өлкилиридин қайтуруп келингән сәргәрдан балиларни қутқузуш ишлири әмәлийәттә уларни юртиға қайтуруп кәлгәндин кейин елип берилидиған узун муддәтлик, системилиқ меһир шәпқәт йәткүзүш җәрянидур.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.