Хитайниң африқидики сейчел араллирида һәрбий база қуруш пилани һәққидики учурлар

Бүгүн учур васитилири хитайниң африқидики сейчел араллирида һәрбий база қуруш пилани һәққидики хәвәрләрни вә буниңға қарита һиндистан, америка қатарлиқ дөләтләрниң инкасини елан қилди.
Мухбиримиз вәли
2011.12.13
seychel-arallirida-herbiy-baza-xitay-305.jpg Кәня порт башлиқи хитай деңиз армийисиниң кәня портида тохтишиға рухсәт қилған гуваһнамиси. 2010-Йили 13-өктәбир.
AFP

“телеграф” гезитиниң баян қилишичә, бейҗиң һөкүмитиниң дөләт мудапиә министири ляң гуаңлйе бүгүн, хитай деңиз қарақчилириға зәрбә бериш үчүн африқидики аден қолтуқиға җайлашқан сейчел араллирида тәминат базиси қурушни ойлишиватқанлиқини муәййәнләштүрди.

Б б с ниң баян қилишичә, хитай ташқи ишлар министирлиқи бүгүнки баянатида, хитай сомали деңиз қарақчилириға зәрбә беридиған дөләтләр қатариға қошулуп, габоти, омман, йәмән қатарлиқ дөләтләрниң деңиз портлиридин аллиқачан пайдилинишқа башлиған иди, әмди сейчел җумһурийитиниң тәклипигә бинаән, сейчел араллирида тәминат базиси қурушни ойлишиватиду, әмма хитайниң чәтәлләрдә һәрбий база қуруш нийити йоқ, башқа дөләтләрниң гуманлинишқа асаси йоқ, дәп җакарлиди.

Хәвәрдә ейтилишичә, сейчел ғәрбий улуғ окяндики бир арал дөлити иди, у, улуғ окян билән һинди окян арилиқидики истратегийилик орни интайин муһим арал. Хитайниң бу аралдики һәрбий һәрикити, 1962-йилдин тартип уйғур, тибәт мәсилисидә хитай билән дүшмәнлишип келиватқан һиндистанни тәшвишкә салидиғанлиқи ениқ.

Һиндистанда чиқидиған “биринчи почта” гезитиниң баян қилишичә, хитай буниңдин кейинки 15 йил ичидә деңиз қирғақлирида кан ечиш үчүн, деңиз тәктини тәтқиқ қилидиған хәлқаралиқ тәшкилатлар билән тохтам түзүп болди. Хитай әмди авиаматкисини сейчел араллирида ишқа селип, һинди окянниң боғузини қамаллимақчи болуватиду. Һиндистан буниңдин агаһ болуши керәк.

Америка авазниң баян қилишичә, америка дөләт мудапиә министири леон панетта бүгүн габотини зиярәт қилған. У, габоти президенти исмәр обулгалиға, габотиниң америкини қоллиғанлиқиға рәһмәт ейтти. Америка дөләт мудапиә министири панетта америкиниң габотида турушлуқ үч миң кишилик һәрбий қисмини йоқлиғанда, америка һазир террорчилиққа қарши турушниң қаритилмисини қайтидин тәңшиди. Америка буниңдин кейин сомали, йәмән қатарлиқ дөләтләрдики әл-қаидичиләрни қоғлап тутушни вә униң габотидики шөбисини тармар қилишни муһим нуқта қилиду дәп уқтурди.

Шинхуа агентлиқиниң түнүгүнки хәвиридә, хитайниң дөләт ишлири комиссари, дөләт мудапиә министири ляң гуаңлйе 12‏-айниң бешида қириқ нәччә кишилик һәрбий өмәк башлап берип сейчел җумһурийитини зиярәт қилғанлиқини ашкарилиған иди. Униңда баян қилинишичә, хитай билән сейчел даирилири икки дөләт һәрбий достлуқ мунасивити орнитиш һәққидә сөһбәтләшкән. Шундақла, хәлқара вәзийәт вә район вәзийити һәққидә пикир алмаштурған. Сечел тәрәп хитайни деңиз қарақчилириға зәрбә бериш җәрянида сейчелни тәминат арқа сепи вә һәрбийлирини һардуқ алғузидиған база қилишқа тәклип қилған. Хәвәрдә баян қилинишичә, әмәлийәттиму, хитай 2004‏-йилидин башлапла, аден қолтуқида сомали қарақчилириға зәрбә бериш дегән нам билән бу сейчел араллиридин вә габоти, омман, йәмән қатарлиқ дөләтләрниң деңиз портлиридин пайдилинип келиватиду.

Хитайчә чиқидиған “малийә хәвәрлири” тор гезити бүгүнки хәвиридә хитайни, әмди өзиниң һәрбий һәрикитини дунядин һели ундақ һели мундақ йошуруп, ялғандин гәп ясап йүрмәй, сейчелдин ибарәт 455 квадрат километирлиқ қуруқлуқи, 400 миң квадрат километирлиқ деңиз тәвәлики, 90 миңға йеқин нопуси вә аран 800 әскири бар, һинди окян, парс қолтуқи, улуғ окян оттурисидики қатнаш түгүнигә җайлашқан бу арал дөлитидә һәрбий база қурғанлқини, болупму бу арал дөлитидики 115 аралниң бәзилиридә аллиқачан учқучисиз айропилан базиси қуруп болған америка билән йәнә қошна болуп қалғанлиқини дуняға учуқ ейтишқа чақирди.

Әмма бәзи учур васитилири, мәсилән “тамил хәвәр тори” тнн бүгүнки хәвиридә хитайни, түнүгүнла һинди окяндики сейчел араллирида деңиз армийә базиси қурғанлиқини җакарлап болди, бу, хитайниң чәтәлләрдә қурған тунҗи һава армийә базиси болуп һесаблиниду дәп баян қилди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.