Шаңхәй гуруһидики баш министирлар дүшәнбидә җәм болди

25- Ноябир күни шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза алтә дөләтниң баш министирлириниң 9-қетимлиқ йиғини таҗикистан пайтәхти дүшәнбидә өткүзүлди .
Мухбиримиз үмидвар
2010.11.25


Йиғин башлиништин илгири   хитай баш министири  вен җябав  русийә зияритини ахирлаштуруп болуп ,  24- ноябир күни таҗикистанға қаратқан рәсмий зияритини башлиған  . У, 25- ноябир күни  таҗикистан президенти емам әли рахман билән көрүшкән.

  Таҗикистанниң хәвәр агентлиқлириниң   хәвәр қилишичә,  таҗикистан президенти  емам әли рахман билән вен җябавниң арисида  болған сөһбәт җәрянида   икки дөләтниң сиясий, иқтисадий, мәдәнийәт вә башқа һәмкарлиқлири һәққидә пикир алмаштурулуп,  икки дөләтниң һәмкарлиқ мунасивәтлирини техиму чоңқурлитишниң  һәр иккила дөләт үчүн  пайдилиқ икәнлики тәкитләнгән.

   Шинхуа агентлиқиниң сүрәтлик хәвиридин мәлум болушичә,   вен җябавниң таҗикистанға елип барған рәсмий зиярәт өмики тәркибидә уйғур аптоном райониниң рәиси нур бәкриму бар болуп, икки тәрәп сөһбити җәрянида  вен җябав   " җуңго шинҗаң аптоном райони билән таҗикистанниң һәмкарлиқ келишимлирини омумий йүзлүк әмәлийләштүрүп, җуңго-таҗикистан мунасивәтлиринини давамлиқ чоңқурлитиш керәк " дәп тәкитлигән .  Шинхуаниң хәвиридин мәлум болушичә, хитай баш министири  вен җябав "шинҗаң уйғур аптоном райони "дегән  хитай  һөкүмити тәрипидин рәсмийләштүрүлгән мәмурий район намидики  "уйғур" аталғусини ишләтмәй,  бу җайни "шинҗаң аптоном райони дәп атиған".   Вен җябав бу йәрдә  "шинҗаң уйғур аптоном райони" дики уйғур аталғусини унтуп қалдиму вә яки  мәркизий һөкүмәтниң бәлгилимиси  һәм орунлаштуруши бойичә шундақ қилдиму һазирчә намәлум.

Вен җйбав  еман әли рахман билән болған сөһбәт җәрянида   таҗикистан билән бирлишип,  " ‘ үч хи күч’ ләргә  техиму илгирилигән һалда зәрбә  берип, районниң муқимлиқини қоғдап, ортақ тәрәққиятни илгири сүрүшни халайдиғанлиқи"ни изһар қилған.  Емам әли рахманму таҗикистанниң " үч хил күчкә  техиму илгирилигән һалда ортақ зәрбә беришни халайдиғанлиқи"ни тәкитлигән.

   Вен  җябав йәнә таҗикистан баш  министири ақил ақилоф билән айрим учришиш вә сөһбәт өткүзүп,  ахирида  икки дөләт һөкүмитиниң бирләшмә баянатини имзалиған.   12 Маддидин тәркип тапқан мәзкур баянатта хитайниң таҗикистан билән  болған сиясий , сода-иқтисад, санаәт, пән-техника, маарип  вә башқа һәр саһәләргә аит  шуниңдәк район характерлиқ вә хәлқаралиқ мәсилиләргә аит ортақ мәйдани  ипадиләнгән .

Мәзкур бирләшмә баянатта йәнә хитай билән таҗикистанниң   бихәтәрлик саһәсидики һәмкарлиқи, болупму  ‘үч хил күчләргә қарши ортақ күрәш қилиш мәйдани мәхсус бир  мадда бойичә ипадиләнгән болуп, шәрқий түркистан  һәрикитигә ортақ зәрбә бериш ениқ тәкитлинип, " шәрқий туркистанни өз ичигә алған барлиқ террорчилиқ шәкиллиригә ортақ зәрбә берип, икки дөләт вә районниң тинчлиқи һәм әминликини қоғдаш лазим" дәп  көрситилгән.

 Мәлум болушичә, таҗикистан хитай һөкүмитиниң  уйғурларниң сиясий  һоқуқлирини нишан қилған һәрикәтлиригә ортақ зәрбә бериш тәшәббусини қобул қилип,   буни изчил давамлаштуриватқан  оттура асия мәмликәтлириниң биридур.
25- Ноябир күни дүшәнбә шәһиридә шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза дөләтләр баш министирлириниң 9-қетимлиқ қәрәллик йиғини болуп өткән.  Таҗикистанниң саһибханлиқидики мәзкур йиғинға  русийә баш министири владимир путин, хитай баш министири вен җябав, қазақистан баш министири  кәрим мәсүмов, таҗикистан баш министири ақил ақилоф  һәм қирғизистан вә өзбекистан баш министирлири иштирак қилған. Шуниңдәк йәнә көзәткүчи дөләтләрниң  вәкиллириму қатнашқан.

   Русийиниң "маяк радиоси"ниң  хәвәр қилишичә, дүшәнбә йиғинниң асаслиқ темиси шаңхәй гуруһидики дөләтләрниң иқтисадий һәмкарлиқиға қаритилған,  шуниңдәк бу йил 6-айда   бу тәшкилатқа әза дөләтләрниң башлиқлириниң   ташкәнттә ечилған йиғининиң қарарини әмәлийләштуруш тәшәббус қилинған. Русийә баш министири  путин болса, шаңхәй гуруһиниң ортақ қатнаш, тошуш йоли болуши керәкликини , шуниң үчүн  шаңхәй гуруһиниң "ортақ йол хәритиси"гә  игә болуши лазимлиқини  оттуриға қойған. Путинниң сөзи  бу қетимлиқ йиғиндики әң өзгичә пикир болуп һесабланған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.