Уйғур әдиблири даңлиқ "киндилер әдәбият қамуси" ға киргүзүлди

"Киндилер әдәбият қамуси" хәлқарада юқири нопузға игә әдәбият саһәсидики асаслиқ қамусларниң бири болуп, 2010 - йили нәшр қилинған 17 томлуқ бу қамусқа бир қисим уйғур әдиблири вә уларниң бир қисим әсәрлири киргүзүлгән.
Мухбиримиз йалқун
2010-02-15
Елхәт
Пикир
Share
Принт

"Киндилер әдәбият қамуси" герман тилида нәшр қилинидиған әң даңлиқ әдәбият инсиклопидийиси сүпитидә дуня илим саһәсиниң бирдәк итирап қилишиға еришкән болуп, әң дәсләп 1965 - 1972 йиллири арилиқида 7 том қилинип нәшр қилинған. Бу қамуста әдәбият нәзирийиси, әдәбий терминлар, дунядики даңлиқ язғучилар вә уларниң әсәрлири, колликтип әдәбият топламлири вә башқа әдәбият - сәнәткә даир нурғун билимләр елипбә тәртипи буйичә йиғинчақ вә илмий асаста тонуштурулған.

"Киндилер әдәбият қамуси" 1988 - 1992 - йиллири арилиқида қайта толуқлап ишлинип иккинчи қетим 20 том қилинип нәшр қилинған. Иккинчи қетимлиқ нәшридә бу қамус дунявий шөһрәткә сазавәр болған. Мәзмунлириму бурунқи нәшрлиридин зор дәриҗидә толуқлинип, дунядики әдәбият саһәсидә нәшр қилинған санақлиқ әдәбият қамуслириниң бири болуп қалған. 1999 - Йили б д т мәдәнийәт, пән - маарип тәшкилати тәрипидин мәхсус көрситилгән қамус сүпитидә юмшақ детал нусхиси нәшр қилинған.

"Киндилер әдәбият қамуси" 2005 - 2009 - йиллири 3 - қетим қайта ишлинишкә башлиған. 2009 - Йили 4 - айда бу қамусниң үчинчи қетимлиқ әң йеңи нусхиси нәшр қилинған. Бу қетим бу қамус җәмий 17 том қилинип нәшр қилинған, униңға йәнә бир томлуқ ачқуч луғити қошумчә қилинған. Бу қамус нәшрдин чиқиш билән 2009 - йиллиқ франкфорт китаб йәрмәнкисигә қоюлуп алаһидә шөһрәт қазанған. 2010 - Йили 1 - айда еликтронлуқ нусхиси нәшр қилинған.

"Киндилер әдәбият қамуси " ниң бу қетимлиқ әң йеңи нәшридә дунядики чоң дөләт вә милләтләр әдәбиятидин сирт йәнә, мустәмликә астида яшаватқан нурғунлиған хәлқләр вә милләтләр әдәбиятиғиму орун берилгән. Шу қатарда уйғур әдәбияти, болупму 20 - әсирдики уйғур әдәбиятиға вәкиллик қилидиған 7 нәпәр язғучи вә уларниң әдәбий иҗадийитигә орун берилгән. Бу уйғур әдәбияти җүмлидин уйғур язғучилириниң дуняда зор тәсиргә игә болған мушундақ мәшһур қамуста тунҗи қетим көп сәһипә вә мәзмун билән тонуштурулуши болуп һесаблиниду.

 Қамусниң уйғур әдәбияти қисмини йезиш вә тәйярлаш иши қамус тәйярлиқ комитети тәрипидин шинҗаң университети филологийә институтиниң профессори доктур әсәт сулайманға тапшурулған. Уйғур әдиблири бу қамусниң 3 - томиға киргүзүлгән болуп, йеқинқи вә һазирқи заман уйғур әдәбиятиға вәкиллик қилидиған молла билал назими, абдухалиқ уйғур, зунун қадири, абдуреһим өткүр, зордун сабир, мәмтимин һошур, әхтәм өмәр қатарлиқ 7 нәпәр язғучиниң һаят паалийити, әдәбий иҗадийити вә вәкиллик характергә игә әсәрлири йиғинчақ,системилиқ вә илмий рәвиштә тонуштурулған.

 Қамусқа киргүзүлгән уйғур язғучилири вә уларниң иҗадийәтлириниң көп қисми доктур әсәт сулайман вә униң аспирантлири шундақла стефан гатниң һәмкарлишишида тәйярланған, башқа аз бир қисми доктур абдурешит яқуп вә германийидики уйғур тәтқиқатчиси мекаил фредрик тәрипидин тәйярланған.

Қамусниң түзүлүш принсипиға асасән, алди билән уйғур язғучилириниң тәрҗимиһали тонуштурулған. Униңдин кейин уларниң иҗадийәтлири һәққидә системилиқ учур берилгән. Бәзи язғучиларниң вәкил характерлик әсәрлири мәхсус мавзу астида тонуштурулған. Мәсилән: молла билал назиминиң "нозугүм" дастани, абдуреһим өткүрниң"из" вә " ойғанған земин" намлиқ романлири, зунун қадирниң "мағдур кәткәндә" намлиқ һекайиси", зордин сабирниң" ана юрт" романи, әхтәм өмәрниң"қиямәттә қалған сәһра", "қурутлап кәткән көл" намлиқ повестлири, мәхсус мавзу астида тонуштурулған. Униңдин башқа абдухалиқ уйғур билән мәмтимин һошурниң әдәбий иҗадийәтлири омуми нуқтидин тонуштурулған.

Бу қамус һазирғичә уйғур язғучилири әң көп киргүзүлгән герман тилидики әдәбият енсклопидийиси болупла қалмастин, бәлки йәнә дуня илим саһәси тәрипидин бирдәк итирап қилинған хәлқаралиқ әң даңлиқ әдәбият қамуслиридин бири һесаблиниду. Бир қисим әдәбият мутәхәссислириниң билдүрүшичә, бу қамус хәлқарадики илим саһәсиниң уйғур әдәбияти һәққидә муәййән билим вә тонушқа келишидә муһим рол ойнайдикән.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт