Хитай даирилири хитай оттура мәктәплиридики "шинҗаң синипи" ниң сани һәм көлимини йәнә кеңәйтти

Хитай һөкүмитиниң мәхсус пилани вә түр мәблиғи билән 2000-йилидин башлап дәсләп 12 хитай шәһиридики толуқ оттура мәктәпләрдә тәсис қилинған "шинҗаң синипи" ға, җәмий 1000 нәпәр уйғур ели йәрлик милләт балилири қобул қилинған иди.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2012-08-02
Share
shinjang-xizmiti-yighini-xitay-305.jpg Шинҗаңға ярдәм бериш хизмәт йиғинидин көрүнүш. 2012-Йили 6-феврал, бейҗиң.
www.xinjiang.gov.cn

Уйғур балилириға қаритилған өз ана тил вә яшаш муһитидин айрип, хитайда пүтүнләй хитайчә маарипта тәрбийиләштин ибарәт бу хил ғәйрий маарип тәдбири, уйғурлар тәрипидин "хитайниң очуқ ашкара ассимилятсийә сиясити" дәп тәнқидкә учрап келиватқан болсиму, хитай өлкилиридики бу хил "шинҗаң синиплири" ниң сани һәмдә көлими барғанчә кеңәйтилмәктә.

Шинҗаң синипи, хитай һөкүмитиниң уйғур елидики йәрлик милләтләргә қоллиниливатқан қош тиллиқ маарип сияситидики йәнә бир нуқтилиқ шундақла барғанчә күчәйтиливатқан тәдбиридин бири.

Хитай ичидики шинҗаң толуқ оттура синиплириниң әһвали

Хитай һөкүмити маарипқа даир учур васитилиридә, хитай өлкилиридә тәсис қилған шинҗаң синипиға оқуғучи қобул қилишни давамлиқ кеңәйтидиғанлиқи һәққидики тәшвиқатлирини күчәйтти. Буниңға даир хәвәрләрдин ашкарилинишиға қариғанда, бу йил күздә бейҗиң, шаңхәй, харбин, шенҗин қатарлиқ хитайниң шәһәрлиридә шинҗаң синипидин йәнә 9 и ечилидиған болуп, буниң билән шинҗаң синиплириға қобул қилинидиған оқуғучи сани бултурқиға қариғанда 1240 нәпәр көпәйтилип җәмий 8330 ға йәткүзүлидикән.

2000-Йили бейҗиң, шаңхәй, тйәнҗин, чиңдав қатарлиқ 12 хитай шәһиридики оттура мәктәпләрдә тунҗи шинҗаң синиплири ечилип дәсләпки йиллири 1000 нәпәрдин оқуғучи қобул қилинған болуп, оқуғучи қобул қилиш нишани асаслиқи уйғур елиниң җәнубидики деһқан, чарвичиларниң пәрзәнтлири иди. Хитай 12 бәш йиллиқ пиланниң ахирғичә шинҗаң синиплириға оқуғучи қобул қилиш көлимини давамлиқ кеңәйтип 10 миңға йәткүзмәкчи икән. Нөвәттә шинҗаң синипи тәсис қилинған, хитай шәһәрлириниң сани 40 болуп күздә 44 кә йетидикән. Шинҗаң синиплири тәсис қилинған хитай толуқ оттура мәктәплириниң сани болса 76 дин 85 кә көпәйтилидикән. Нөвәттә хитайдики шинҗаң синиплирида оқуватқан оқуғучиларниң омумий сани 27 миң болуп 90% идин көпрәкини уйғур елиниң җәнубидин қобул қилинған деһқан, чарвичиларниң пәрзәнтлири тәшкил қилиду.

Уйғур елидики хитай оттура мәктәплиридики шинҗаң толуқсиз оттура синиплириниң әһвали

Буниңдин башқа, хитай өлкилиридики шинҗаң синипиниң әндизиси бойичә 2004-йили уйғур ели ичидики бир қисим хитай оттура мәктәплиридиму пүтүнләй хитайчә оқутулидиған шинҗаң толуқсиз синиплири тәсис қилинип, уйғур вә башқа аз санлиқ милләт пәрзәнтлири пүтүнләй хитайчә маарипта тәрбийилинишкә башлиған иди. Шундақла бу хитайда ечилған шинҗаң толуқ оттура синиплириға оқуғучи толуқлашниң алдинқи базиси болуп қалған. Хитай маарип министирлиқиниң шинҗаң синипиға даир елан қилған доклатлириға қариғанда, хитай һөкүмити йәнә шинҗаң ичи толуқсиз оттура синиплириға оқуғучи қобул қилишниму күчәйтидиған болуп, 2014-йилиға барғанда 10 миң оқуғучи қобул қилиш пиланини оңушлуқ ишқа ашурушқа капаләтлик қилиш үчүн, даириләр нуқтилиқ һалда уйғур елиниң җәнубидики чәт, яқа районлардин қобул қилидиған оқуғучи санини көпәйтидикән. Һазирғичә уйғур елидики хитай толуқсиз оттура синиплириға 8 нөвәттә җәмий 35 миң 200 нәпәр йәрлик милләт балилири қобул қилинған болуп, мәктәптә оқуватқанлар 16 миң 200 гә йетиду. Бу хил синипларни ачқан шәһәр 11 гә, мәктәпләр 22 гә йетиду. Бу күздә фукаң шәһири көпәйтилип толуқсиз оттура синипи ачқан шәһәр 12 гә мәктәп 25 кә йәткүзүлидикән.

Хитай һөкүмити бу йил февралдин башлапла уйғур елиниң йеза-қишлақлириғичә шинҗаң синипиға оқуғучи қобул қилиш мәхсус тәшвиқатини башливәткән болуп, шинҗаң синипи оқуғучилириға қишлиқ вә язлиқ тәтилдә өз юртлирида шинҗаң синипи тәшвиқати қилишни вәзипә қилған һәмдә җайлардики маарип вә һөкүмәт тармақлири, тәтилдә юртиға қайтқан оқуғучиларни бу хил тәшвиқий лексийә сөзләш паалийитигә тәшкиллигән.

Зиялийлар: "бу, хитайниң очуқ-ашкара ассимилятсийә сиясити...."

Хитай һөкүмитиниң уйғур вә башқа йәрлик милләт пәрзәнтлирини өз юрти, яшаш муһити, ата аниси, тилидин айрип яқа юрт, ят мәдәнийәт вә ят тил муһитида, пүтүнләй хитайчә тәрбийиләйдиған бу хил маарип тәдбири, көп сандики уйғур зиялийларниң тәнқидигә учрап кәлмәктә, улар бу хил, тәбиий инсан тәрбийиләш системисиға вә маарип қанунийитигә хилап тәдбирниң пәқәт вә пәқәт ирқий ассимилятсийә сияситидин башқа нәрсә әмәсликини әскәртип, бу сиясәтниң яман ақивитидин әндишә туймақта, бу хил қараштикиләрниң бири, америкидики уйғур алими әркин сидиқ әпәндидур.

Уйғур тор бәтлиридики маарип учурлириға қариғанда, уйғур елидики маарип тармақлири һазирму йеза-кәнтләрдә, наһийә-базар, коча-мәһәллиләрдә кишиләр топлишидиған орунларда,оқуғучи қобул қилиш бойичә мәслиһәт сораш нуқтиси тәсис қилип, тәшвиқат варақлирини тарқитип, шинҗаң синипиға оқуғучи қобул қилиш тәшвиқатини күчәйтип елип бармақта икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт