Шиветсийә парламит әзалири һөкүмәтниң уйғур мәсилисигә арилишшини тәләп қилди

5 - Йол үрүмчидә йүз бәргә қирғинчилиқниң һәқиқий әһвали шиветсийә ахбаратлири тәрипидин кәң тәшвиқ қилинған болсиму, әмма шиветсийә һөкүмитиниң хитай һөкүмитигә қарита күчлүк бир инкаста болмаслиқи шиветсийә парламинтида уйғур мәсилисигә изчил көңүл бөлүп киливатқан бир қисим парламит әзалириниң тәнқидигә учриған.
Мухбиримиз йалқун
2009.08.19
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Urumchi-Uyghur-ayallar-namayishi-305.jpg Сүрәт, 7 - ийул, үрүмчи ат - бәйгиси мәйдани районидики уйғур айаллириниң хитайниң әрлирини вә балилирини тутуп кәткәнликигә қарши намйишидин бир көрүнүш.
YouTube Дин елинди.

Бу парламит әзалири уйғур мәсилиси һәққидә шиветсийә баш вәзири предрик рейинфилдқа хәт йезип, шиветсийә һөкүмитини уйғур мәсилисигә көңүл бөлүшкә вә тутқун қилинған уйғурларниң түрмиләрдә инсанй муамилигә игә болуши үчүн хитай һөкүмитигә бесим ишлитишкә чақирған.

Крист демократлар партийисидин болған парламит әзаси анналийә енаксон ханим баш вәзиргә язған хетидә мундақ дәйду": мән 2000 - йили қәсәм берип парламинтқа киргәндин бири уйғур мәсилисигә арилишип киливатимән, уйғурларниң мәниви аниси рабийә қадир ханим билән бир қанчә қетим учраштим. Үрүмчидә йүз бәргән қорқунчлуқ вәқәләр 89 - йили бейҗиң тйәнәнмин мәйданида йүз бәргән қирғинчилиққа охшайду. Бу вәқәләргә қарита пүтүн дуня чуқум инкаста болуши вә тунқунларниң инсанй муамилидә бир тәрәп қилинишини тәләп қилиши керәк. Болупму бүгүнкидәк шиветсийә яврупа иттипақиниң рәис дөлити болуш салаһити билән тутқундики уйғурларни қутқузуш вә уларға ярдәмдә болуш мәсулийитини ада қилиши керәк. Мән яврупа иттипақиға шундақ тәклип биримәнки, яврупа иттипақи хитай һөкүмитидин қизил кирист җәмийитигә охшаш мустәқил инсанпәрвәрлик ярдәми биридиған органларниң уйғур тутқунларниң әһвалини тәкшүрүшини тәләп қилиши керәк. Үрүмчидә йүз бәргән бу қетимқи қирғинчилиқ он нәччә йиллардин буян хитай һөкүмитиниң уйғурға охшаш азсанлиқ милләтләр үстидин елип бериватқан қирғинчилиқиниң мисаллиридин биридур."

Йешиллар партийисидин болған парламинт әзаси бодил себаллос вә яврупа парламинти хитай ишлири комитетиниң йешиллар партийисидин болған сабиқ әзаси пер гартон әпәндиләр шиветсийә баш вәзиригә язған хетидә мундақ дәйду" :хитай һөкүмитиниң үрүмчидә уйғур намайишчилирини зораванлиқ билән бастуруши хитай һөкүмитиниң уйғурларниң һазирқи қийин әһвалини вә йоллуқ тәләплирини чүшәнмәйдиғанлиқини әкис әттүрүп бәрди. Биз яврупа парламинти вә шиветсийә һөкүмитидин уйғур тутқунларниң түрмидики әһвалиға көңүл бөлүшини вә хәлқаралиқ мустәқил органларни, көзәткүчиләрни әвәтип тутқунларниң хәлқаралиқ қануни тәртипләр билән бир тәрәп қилинишиға капаләтлик қилишини тәләп қилимиз."

Булардин сирт, йәнә бир қисим сиясй паалийәтчиләр вә шиветсийә мәмликәтлик хирстиян дини җәмийитиму шиветисйә һөкүмити вә баш вәзир фредрик рейинфелтқа хәт йезип, хитай һөкүмитиниң уйғур намайишчилирини қанилиқ бастурғанлиқини әйиблишини вә уйғур тутқунларнң әһвалиға көңүл бөлүшини тәләп қилған.

Биз бу мәсилиләрни чөридигән һалда, шиветсийә һөкүмитиниң немә үчүн үрүмчи қирғинчилиққиға қарита актип инкаста болмаслиқиниң җавабини тепиқишқа тириштуқ.

Кочида зияритимизни қобул қилған бир шивит бу мәсилә һәққидә көз қаришини баян қилип мундақ дәйду: "уйғурлар һәққидә сиясәтчиләрниң билиминиң камчил болуши вә һазирқи иқтисадий кризисни чөридигән бир қатар мәсилиләр шиветсийә һөкүмитиниң үрүмчи вәқәсигә қарита актип бир инкаста болмаслиқиниң асаси сәвәби болуши мумкин.  Әмма миниң пикиримчә, уйғурларни чүшинишниң йетәрсиз болуши буниңдики әң асаслиқ сәвәб болуши мумкин дәп қараймән. Чүнки мән шунчә яшқа кириптимән, әмма һазирғичә хитайда уйғур исимлик бир хәлқниң барлиқини билмәйдикәнмән, үрүмчидики вәқәләрдин кейин интернеттин уйғурлар һәққидә азирақ учурға игә болдум."

Зияритимизни қубул қилған шиветсийә уйғур комитетиниң рәиси маһинур ханим бу мәсилиләр һәққидә соаллиримизға җаваб бәрди.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.