Хитайниң сиясий шәрт астидики пән-техника таянчлирини тәрбийиләш пурсити уйғурларға немә елип келиду?

Уйғур елидики хитай учур васитилириниң хәвәр тарқитишичә, хитай һөкүмити бәш йилда уйғур елидики аз санлиқ милләт пән-техника таянч күчлиридин 2000 нәпәрни тәрбийиләш үчүн мәхсус мәбләғ аҗратқан.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2011.09.21
ichkiride-chiniqish-uyghur-oqughuchi-305.jpg Ичкири өлкиләрдә чениқишқа әвәтилидиған 2654 нәпәр оқуғучини узитиш мурасимида җаң чүншән соз қилди. 2011-Йили 24-март.
Photo: RFA

Хитай һөкүмити “аз санлиқ милләт пән-техника таянчлирини алаһидә тәрбийиләш” тин ибарәт пиланини 1992-йилидин башлап йолға қоюп келиватқан иди. Хитайниң тәшвиқатида көрситишичә, хитай бу пилани бойичә 19 йил ичидә, үч түркүмдә уйғур елигә җиддий еһтияҗлиқ пән-техника таянчлиридин 2372 нәпәрни тәрбийиләп йетиштүргән. Нөвәттә йәни 2011-йилидин 2015 йилғичә болған төтинчи түркүмдики алаһидә йетиштүрүш түридә йәнә 2000 нәпәр аз санлиқ милләт пән-техника таянч күчлирини йетиштүридикән. Буниң үчүн хитай дөләт малийисидин 60 милйон йүән аҗритидикән. Бу қетимқи алаһидә тәрбийиләш түриниң мәблиғини көпәйткәндин башқа тәрбийилинидиған сан вә кәсип түрлирини кеңәйткән.

19-Сентәбир үрүмчидә ечилған“шинҗаңниң аз санлиқ милләт пән-техника таянчлирини алаһидә тәрбийиләш хизмити йиғини” ға қатнашқан хитай адәм күчи байлиқи вә иҗтимаий капаләт министири йин веймин сөзидә бу қетим алаһидә тәрбийилидиған курсантлардин дөләт яритип бәргән қиммәтлик өгиниш пурситини қәдирләп ғайиси вә интилишини уйғур елиниң һалқима тәрәққият вә узақ әминлики билән бирләштүрүп идийә, сиясий сапа вә кәспий қабилийитини өстүрүшни тәләп қилған.
Чәтәлләрдики уйғур көзәткүчиләр бирдәк хитайниң нөвәттә уйғур пән-техника хадимлири вә юқири сапалиқ зиялийлирини сиясий идийә җәһәттин тәрбийиләшкә алаһидә җиддий қараватқанлиқини мулаһизә қилип келиватқан иди, улар йәнә хитайниң һалқима тәрәққияти вә хитайдин уйғур елигә ихтисаслиқларни йөткәш баһанисидә көпләп хитай нопусини йөткәватқан бир пәйттә, аз санлиқ милләтләргә қаратқан бу хил алаһидә тәрбийиләш түрини йолға қоюп бир тәрәптин дуняға тәшвиқат елип барса, йәнә бир тәрәптин аз санлиқ милләтләрдики наразилиқларни бесишни мәқсәт қиливатқанлиқини оттуриға қоймақта.

Америкидики уйғур зиялийлардин теббий пән саһәси мутәхәссиси мәмтимин әпәнди хитайниң аз санлиқ милләтләрдин пән-техника таянчлирини алаһидә тәрбийиләшкә күч аҗритишиниң мәқсити вә буниң уйғурларға елип келидиған мәнпәити һәққидә тохталди.

Уйғурларниң тәқдиригә көңүл болуватқан, америкидики уйғур зиялийлиридин исмини ашкарилашни халимиған йәнә бир тәбиий пәнләр бойичә мутәхәссис хитайниң илим пән саһәсини сиясәт билән контрол қилишиниң тоғра әмәсликини тәнқид қилғандин башқа, мәйли қандақла болмисун, һәр саһәдә пән-техника хадимлириға моһтаҗ болуватқан уйғурларға охшаш бир милләт үчүн, хитайниң мәқсәтлик вә яки шәртлик болған бу хил алаһидә тәрбийиләш пиланиниму пурсәт дәп билишкә болидиғанлиқини оттуриға қойди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.