Teywen we xitay metbu'atlirining rahile xanimning teywen ziyariti heqqidiki inkasliri

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi rabiye qadir xanimning qizi rahile abduréhim teywenni ziyaret qilip, rabiye xanim heqqidiki höjjetlik filim "muhebbetning 10 sherti"ning dvd sini tarqitish munasiwiti bilen uyushturulghan bezi pa'aliyetlerge qatnashqan idi. Xitay metbu'atlirida peyshenbe küni bash maqale élan qilinip, rahilening ziyariti tenqid qilin'ghan. Lékin rabiye xanim yaki rahilening ziyaritini qollaydighan teywenlik pa'aliyetchi we bezi xitay öktichi ziyaliylar teywendiki ma yingjyu hökümitining pozitsiyisi we béyjing axbarat wastilirining tenqidini eyiblidi.
Muxbirimiz erkin
2010-07-22
Élxet
Pikir
Share
Print
Sürette raile xanimning teywen ziyaritidin bir körünüsh
Sürette raile xanimning teywen ziyaritidin bir körünüsh
RFA Photo

Dunya Uyghur qurultiyi re'isi rabiye qadir xanimning qizi rahilening, anisigha wakaliten teywendiki "ay tughdi" kishilik hoquq jem'iyitining teklipige bina'en teywenni ziyaret qilishi, teywende jama'et pikiri qozghap, teywendiki kishilik hoquq teshkilatliri we öktichi partiye - guruhlar bilen hakimiyet béshidiki gomindang hökümiti hem uning qollighuchiliri arisida bes - munazire qozghighan.

Lékin, bu munazire ma yingjyu hökümitining teywen bixeterlik menpe'etini közde tutup, rabiye xanimgha 3 yilliq teywen'ge kirish wiza cheklimisi qoyghanliqini élan qilishi bilen ilgiriligen halda qizighan idi. Bu munazirige peyshenbe küni xitay chong qurüqluqidiki bezi metbu'atlar qétilip, rahilening teywen ziyaritini tenqid qilghan hem teywen da'irilirini agahlandurghan. Xitayning kaniyi hésablinidighan axbarat wastiliridin "jungping agéntliqi"peyshenbe küni bash maqale élan qilip, "shinjang" musteqilchilirige teywende sorun hazirlap bérishning ikki qirghaq munasiwitige körsitidighan tesirini xatiriletti.

Obzorchi lyu shingrén öz imzasidiki bash maqalide tehditlik ibarilerni qollinip, "eger ikki qirghaq weziyiti jiddiyliship, teywen xelqining xatirjem turmushi tehditke uchrisa, chong quruqluqtiki sayahetchilerning teywenni sayahet qilishi, teywen'ge meblegh sélish arzusi zerbige uchrap, sherqiy asiya rayonining bixeterlik we muqimliqi tewrinishke uchraydu. Shunga shizang we shinjang musteqilchilirining teywenni ziyaret qilish bedili teywenning omumi menpe'etige uyghun emes" dégen.

Lékin, teywen "ay tughdi" jem'iyitining mes'uli, teywenlik meshhur naxshichi fredi lim, shu küni mezkur bash maqalige inkas qayturup, xitay chong quruqluqining da'im tehdit sözliri bilen bashqilarni qorqitidighanliqini, shunga ularning tehditlirige pisent qilmaydighanliqini bildürdi.

Fredi lim "ular da'im tehdit sözlirini ishlitip pütün dunyadiki démokratiye we erkinlik terepdarlirigha tehdit salidu. Ularning shimaliy koriye we bérmini qoral - yaraq bilen teminleydighanliqigha qarighanda, ularning bu xil tehditlik sözlerni qilishi bek heyran qalarliq hadise emes. Ular dunyadiki mustebit döletlerning chékirdiki. Ular dunyada yalghuz bérma we shimaliy koriyini béqipla qalmaydu. Ular yene, afriqidiki mustebit döletlerni béqiwatidu. Shunga ularning dunyadiki démokratiye we kishilik hoquq tereplirigha tehdit salidighan bu türluk sözlerni qilishi nahayiti normal hadise. Men ularning sözige pisent qilmaymen" dep körsetti.

Fredi lim rahilening bu qétimqi teywen ziyaritini orunlashturghan shexs. U, burun rabiye xanimni ikki qétim teywen'ge teklip qilghan bolsimu, lékin ma yingjyu hökümiti rabiye xanimgha wiza bérishning bezi shertlirini otturigha qoyup, u dunya Uyghur qurultiyi bilen alaqisini özse, wiza bérishni oylishidighanliqini bildürgen. Bu qétim rahilening teywenni ziyaret qilishi munasiwiti bilen rabiye xanimgha wiza bérish - bermeslik mesilisi yene otturigha chiqqan idi. Ma yingjyu hökümiti bu qétim rabiye xanimgha 3 yilliq wiza cheklimisi qoyulghanliqini élan qilip, buningda teywen bixeterlik menpe'etini közde tutqanliqini ilgiri sürgen.

Fredi lim, ma yingjyu hökümitining bu qararini tenqidlep, hökümetning körsetken bahanisi nahayiti külkilik dep eskertti. U "emeliyette bu nahayiti külkilik. Chünki, rabiye xanim pütün dunyada qarshi élishqa érishiwatqan shexs. U hazirgha qeder 20 - 30 dek döletni ziyaret qilip boldi. Uning üstige u 2 qétim nobil tinchliq mukapatigha namzatliqqa körsitilgen. Bundaq bir kishige wiza bérishni cheklesh intayin chong yolsizliqtur" deydu.

Lékin, xitay öktichilirining amérikida chiqidighan zhurnili,"béyjing bahari "ning bash muherriri xu ping, teywen da'irilirining rabiye xanimgha wiza bérishni ret qilishida béyjingning roli barliqini bildürdi.

Xu ping " ular bu qararni chiqirishta, junggo terepning bésimini chiqish qilghan déyishke bolidu. Rabiye xanim zorawanliqsiz wastilargha tayinishni teshebbus qilidighan shexs. Xelq'ara teshkilatlar uni héchqachan térrorchi dep qarap baqqan emes. Uning ziyariti teywenning bixeterlikige tehdit salmaytti. Lékin, junggo terep rabiye xanimni chégra sirtidiki düshmen küch dep qarap, uninggha térrorchi qalpiqi kiydürüshke urundi. Uning üstige shinjang weziyiti nahayiti nazuk ehwalda turuwatqan bolghachqa, junggo terepning choqum teywen'ge bésim ishletkenlik éhtimali bar. Teywen da'iriliri bolsa, junggo bilen bolghan munasiwetni jiddiyleshtürwetmeslik üchün bu qararni chiqarghan bolushi mumkin" dep körsetti.

Rabiye xanimning qizi rahile teywendiki ziyariti jeryanida, teywenning kishilik hoquq we démokratiye ishlirigha töhpe qoshqan shexslerning xatire sariyini ziyaret qilip, muxbirlarni kütüwélish yighini ötküzgen we höjjetlik filim "muhebbetning 10 sherti" heqqidiki söhbet yighinigha qatnashqan.

Rahile muxbirlarni kütüwélish yighinida, rabiye xanimning ma yingjyu hökümitidin wiza telep qilghanliqini ret qilip, uning hökümet almashqanda teywen'ge kélidighanliqini bildürdi. U " men apamning hazirqi hökümettin wiza telep qilghanliqigha ishenmeymen. Chünki, biz ularning wiza bermeydighanliqini bilimiz. Ular xitaygha yaxshichaq bolush üchün wiza bérishni ret qilatti. Shunga biz wizigha iltimas qilmiduq. Lékin, teywen xelqining biz bilen bir meydanda ikenlikini bilimiz. Shunga apam yéngi hökümet textke chiqsa choqum kélidu" dep eskertti.

Lékin "jungping agéntliqi" élan qilghan bash maqalide, teywendiki musteqilchi guruhlarning tibet we Uyghurlar bilen hemkarlashmaqchi boluwatqanliqini ilgiri sürgen. Bash maqalide "teywen musteqilchi guruhlirining shizang we shinjang musteqilchi guruhini qalqan qilip tarqatqan uchuri, teywen boghuzidiki cheklen'gen liniyige zerbe bérishni meqset qilidu. Rabiyening chong qizining bayanat élan qilip, chong quruqluqqa hujum qilishi teywen musteqilchi guruhi bilen shinjang musteqilchilirining birlishishige yol hazirlap berdi"dep tekitligen.

Yuqiridiki ulinishtin bu progirammining tepsilatini anglighaysiler.
Toluq bet