Filippin “Tajawuzgha qarshi hujumgha ötüsh üchün ornimizdin des turduq” dep jakarlidi

Bügün filippin tashqi ishlar ministiri, tajawuzgha qarshi hujumgha ötüsh üchün ornimizdin des turduq, dep jakarlidi.
Muxbirimiz weli
2011.06.24
xitay-paraxoti-filippin-palawan-305.jpg Xitay paraxotining filippinning palawan ölkisige tewe arallargha yéqin yerde toxtitilghan körünüsh. 2011-Yili 21-may.
AFP

Filippin tashqi ishlar ministiri albért rozari'o bügün washin'gtonni ziyaret qildi. Bu, uning amérika dölet ishlar ministiri hilariy klintonning buningdin ikki kün burun manilagha qilghan ziyaritige jawaben washin'gtonni ziyaret qilishi bolup hésablinidu. Amérika bilen filippinning tashqi ishlar ministiri bügünki uchrishishtin kéyin axbarat yighinida söz qildi.

Amérika awazning bayan qilishiche, hilariy kiliton sözide, filippin, wyétnam, brunéy, malayshiya, teywen qatarliq döletler intayin mol néfit we tebi'iy gaz bayliqliri saqlinip yatqan jenubiy déngizdiki arallargha bolghan igilik hoquqini jakarlighandin kéyin, ularning xitay bilen kélip chiqiwatqan talash-tartishliri hazirqidek jiddiy tüs alghanda yüz bergüsi her qandaq weqede, amérika buningdin 60 yil burun filippin bilen tüzgen ortaq mudapi'e kélishimide belgilen'gen mejburiyitini ada qilip, filippin'gha yardem béridu, dep jakarlidi.

Hilariy klinton sözide yene, “Jenubiy déngizda yüz bergüsi her qandaq tehdit dunya tinchliqini buzidu, amérika buninggha qet'iy qarshi turidu” dep tekitlidi.

Fransiye agéntliqining bayan qilishiche, filippin tashqi ishlar ministiri albért rozari'o bu axbarat yighinida qilghan sözide, xitayning 2‏-ayning 25 ‏-künidin buyan filippin déngiz tewelikige 9 qétim tajawuz qilip kirgenlikini eyiblidi we “Hazir filippin tajawuzgha qarshi hujumgha ötüsh üchün ornimizdin des turduq” dep jakarlidi. U sözide yene, jenubiy déngizdiki arallarni munazire qilishqa bolmaydighan we munazire qilishqa bolidighan dep ikki türge ayrishni teshebbus qildi.

Fransiye agéntliqining yaponiyidin xewer qilishiche, mushu bir nechche kün ichide, xitayning “Nenféng” belgilik bir ming besh yüz ottuz yette tonniliq bir paraxotini merkez qilghan herbiy paraxotlar topi, yaponiyide déngiz tashqini yüz bergen qirghaqlargha 330 kilométir yéqinlashqandin kéyin, ochuq déngizgha chiqipla derhal keynige qaytqan. Tünügün yaponiyide xitayning bundaq ighwagerchilik herikitige qarshi namayish yüz bergen.
Buningdin burun, wyétnamdimu xitaygha qarshi bir nechche qétim namayish yüz bergen idi.

Bügün “Xitay awazi” tor gézitide, xitay tarixchiliri élan qilghan mulahizilerning biride mundaq dep yézilghan: xitay millitining tarixi déngizlarda achchiq yutqan, qan tökken tarix, tarixtiki déweng padishahlar xitay millitini déngiz hoquqi bolmighan milletke aylandurup qoyghan tarix. Xitay dölitining meghlubiyetliri pütünley déngiz hoquqi bolmighanliqi üchün kélip chiqqan. Eger hazir bu bir ewlad xitaylar, shunche köp iqtisad bar waqitta meydimizge mushtlap chiqip, déngiz hoquqini qolgha alalmisaq, yene meghlup bolimiz, yene bedini ishship ketken yüriki ajiz késel milletke aylinimiz. Xitay menggü ghelibe qilalaydighan dölet bolalmaydu. Bundaq döletni qutquzghilimu bolmaydu.

Yene bir maqalida, xitayning uzun tarixtin buyan jenubiy déngizda orni bolmighan pakitni iqrar qilip qoyghan, uningda mundaq dep yézilidu: chet'ellik magilan dégenler jenubiy déngizni charlap yürgende, xitaydinmu jénxé hezritim okyanlargha 7 qétim barghan idi. Emma ming sulalisining kalwa padishahliri déngizni igileshni oylimay, peqet quruqluqqila békiniwalghan. Yéqinqi yüz yil mabeynide, xitay izchil halda déngiz hoquqi bolmighan dölet bolup turuwerdi. Shunglashqa xitay, yaponlar bilen déngiz urushida meghlup boldi. En'gliye dégenlermu xitayni déngiz arqiliq qilghan hujum bilen meghlup qildi. Hazir bizde iqtisad bar, awi'amatka bar, eger emdi xitay armiyisi déngiz -okyanlarda heywe qilip, arallargha kirip chiqip yüridighan ushshaq döletlerni urush qilmayla qorqutup qoghliwételmise, buningdin kéyin yene hergizmu ghelibe qilidighan dölet bolalmaydu.

Yene bir maqalida mundaq pikir otturigha qoyulghan: xitayda hazir emeldarlar chirip ketti, jem'iyet tinch emes, mal bahasi hedep örlewatidu, ishsizlar künséri köpiyiwatidu. Bundaq ehwalda, xitay döliti hazir her qandaq bir chet döletke hujum qilsa, ichki mesilidinla gumran bolidu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.