Х к г :таҗикистан ички-ташқи қораллиқ күчләрниң хәвпсизлик тәһдитигә учримақта

Баш штаби белгийиниң брюссел шәһиригә җайлашқан хәлқаралиқ кризис гурупписиниң таҗикистан һәққидики доклати 24-май елан қилинди. Доклат җәмий 25 бәтлик болуп, 7 бабқа бөлүнгән.
Мухбиримиз җүмә
2011-05-25
Share
tajikistan-prezidenti-Emomali_Rahmonov-305.jpg Таҗик президенти имамәли рәһман. 2005-Йили 3-авғуст.
wikipedia.org

Доклатниң кириш қисмида таҗикистанниң оттура асиядики әң намрат дөләт икәнлики һәмдә бу дөләтниң намратлиқтин башқа йәнә бир тәһдиткә учраватқанлиқи көрситилип мундақ дейилгән: бу дөләт учраватқан йәнә бир муһим тәһдит болса, ички-ташқи қораллиқ күчләрдин келидиған хәвпсизлик тәһдитидур.

Доклатта көрситишичә, таҗикистан һөкүмәт қисимлири таҗикистанниң рәшт вадисида 2010-2011-йиллири баш көтүргән яш өктичиләрни пүтүнләй мәғлуп қилалмиған, әмма таҗик президенти имамәли рәһман мәзкур райондикиләр билән бәзи келишимләрни түзүп, вақитлиқ тинчлиқ орнатқан.

Доклатта, мәзкур райондики яш өктичиләрниң таҗикистан президентиға баш ағриқи туғдуридиғанлиқи һәққидә тохтилип мундақ дейилгән: һалбуки, таҗикистан президенти нөвәттә афғанистанда талибанлар билән бир сәптә җәң қиливатқан ислам хәлипиликини қоллиғучи тәшкилат өзбекистан ислам һәрикитиниң риқабитигә дуч келиши мумкин.

Рәшт вадиси 1992-йили башлинип, 1997‏-йили аяғлашқан таҗикистан ички уруши давамида һөкүмәткә қарши күчләр топлашқан районларниң бири болуп, ички уруш тохтиғандин кейинму мәзкур районда һөкүмәткә қарши наразилиқ һессияти пәсәймигән.

Мәлум болушичә, 2010-йили 24-авғуст, таҗикистанниң дүшәнбә шәһиридики бир түрмидин қачқан 25 нәпәр қачқунму рәшт вадисидики өктичиләргә четишлиқ болуп, буларни тутушқа чиққан һөкүмәт армийиси рәшт вадисида һуҗумға учриған иди.

2010-Йили 19-сентәбирдики һуҗумда юқириқи қачқунларни тутуш үчүн йолға чиққан 75 нәпәр һөкүмәт армийисиниң 28 нәпири өлтүрүлгәнлики хәвәр қилинған иди.

Доклатта оттуриға қоюшичә, нөвәттә рәшт вадисидикиләр ислам диниға барғанчә йеқинлишип кетиватқан болуп, һөкүмәт даирилири таҗикистанниң башқа җайлиридиму буниң омумлишип кетишидин әнсирәп, җүмә намизидики хутбә мәзмунлирини контрол қилиш, яшларни мәсчиткә бериштин чәкләшкә охшаш тәдбирләрни йолға қойған.

Доклатта мәзкур райондики тинчлиқ вәзийитидә хитайниңму мәнпәити барлиқи көрситилгән.

Доклатта мундақ дейилгән: җуңго даирилири таҗикистан хәвпсизликиниң һалакәткә йүзлиниши таҗикистан билән 400 километир чегрилинидиған шинҗаң вәзийитини җиддийләштүрүветишидин әнсирәйду.

Дәрвәқә, хитай даирилири мушу айниң бешида таҗикистан вә қирғизистан қисимлири билән бирлишип, қәшқәрдә террорлуққа қарши һәрбий маневир елип барған, хитай муавин җамаәт хәвпсизлик министири мәзкур маневирниң “шәрқий түркистан күчлиригә қаритилған” лиқини илгири сүргән иди.

Таҗикистан әң намрат болупла қалмастин мустәбит түзүмдики дөләт болуп, америка дөләт ишлар министирлиқи 2010-йилдики кишилик һоқуқ доклатида таҗикистанни “кишилик һоқуқ әң еғир дәпсәндә қилиниватқан дөләт” ләр қатариға тизған.

Мәлум болушичә, 7. 5 Милйон нопусқа игә таҗикистан хәлқниң 47% и интайин намрат. Бу хил әһвал таҗикистан хәлқидә һөкүмәттин нарази болуш кәйпиятини еғирлаштурувәткән.

Шундақтиму, өткән айда таҗикистан президенти имамәли рәһман әрәб әллиридики һөкүмәткә қарши намайишларға тәтбиқлиған намайишларниң таҗикистанда йүз бериш еһтимали йоқлуқини, таҗикистан хәлқниң 1990-йиллардики ички урушини қайта тәкрарлашни халимайдиғанлиқини билдүргән иди.

Һалбуки, хәлқара кризис гурупписи елан қилған доклатта илгири сүрүшичә, таҗикистанда баш көтүрүватқан өктичи қораллиқ күчләрниң көпинчиси яшлар болуп, улар 1992-йилидин 1997-йилиғичә созулған вә нәччә онмиң адәмниң өлүшини кәлтүрүп чиқарған ички урушни бешидин кәчүрмигән икән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт