Amérika xitayni dalay lama bilen söhbet ötküzüshke ündidi

Amérika yardemchi tashqi ishlar ministiri, prézidént bushning tibet mesilisidiki alahide wekili pawla dobriyaniskiy düshenbe küni michigan shtatida tibet rohaniy dahisi dalay lama bilen körüshüp, bush hökümitining tibet weziyitige alahide diqqet qilidighanliqini we munasiwetlik tereplerning özini tutuwélishini telep qildi.
Muxbirimiz erkin xewiri
2008-04-21
Share
Dalay lama Dalay lamaning yéqinqi süriti.
AFP Photo

Dalay: "hazirqi peytte biz yardemge muhtaj"

Pawla dobriyaniskiy tibet rohaniy dahisi bilen michigan shtatining ann arbor shehiridiki michigan uniwérsitétida uchrashqan bolup, dalay lama yekshenbe küni michigan uniwérsititida muhim mesililer üstide tebligh sözligen. Pawla dobriyaniskiy prézidént bushning xitay rehberlirini dalay lama bilen söhbet ötküzüshke tewrenmey üzlüksiz ündewatqanliqini eskertip, dalay lama bilen ötküzgen söhbitini"waqti qerellik purset " dep körsetti. Tibet rohaniy dahisi dalay lama bolsa amérika hökümitining tibetler bilen xitay arisidiki toqunushni hel qilishqa yardemlishishini telep qildi. U, "hazirqi peytte biz yardemge muhtaj" deydu.

 Dobriyaniskiy dalay lama bilen uchrashqan shu küni u "washin'gton pochtisi géziti"de maqale élan qilip, xitay da'irilirini dalay lama bilen körüshüshke yene bir qétim ündigen we tibet mesilisini bir terep qilishning birdin - bir yoli söhbet ikenliki hem dalay lama söhbet ötküzüshke bolidighan birdin ‏ - bir shexs ikenlikini tekitligen idi. Chünki deydu dobryaniskiy " washin'gton pochtisi géziti"diki maqaliside," dalay lama xitayning söhbet ötküzüsh shertlirini hazirlighan. U tibet musteqilliqini telep qilmaydu, bölgünchilik heriketlerge qétilmaydu shundaqla u tibetni junggoning bir qisimi, dep étirap qilmaqta" . Lékin dobriyaniskiy xitay hökümitining dalay lamani qarilash herikiti qozghighanliqini eyibligen we buning weziyetni yamanlashturuwétishkila yaraydighanliqini bildürgen idi.

Xitay hökümiti tibet aptonom rayonida 'wetenperwerlik' telim - terbiye herikitini qanat yaydurmaqta

Xewerlerde eskertishiche, xitay hökümiti tibet aptonom rayonida wetenperwerlik telim - terbiye herikiti qozghap, "medeniyet zor inqilabi" istilidiki idiyiwi küresh sheklini qanat yaydurush pilani tüzgen. Tibet partkomining zuwani "shizang géziti" ning düshenbe künki xewiride heriketning 2 ay dawamlishidighanliqini, bu jeryanda radi'o - téléwiziye teshwiqati we ammiwiy yighinlarni échish shekli bilen tibet puqralirining tonushi birlikke keltürülidighanliqini, bölgünchilikke qarshi küresh chongqurlashturulidighanliqini, atalmish dalay lama guruhining bölgünchilik süyiqesti pash qilinidighanliqini ilgiri sürmekte.

Dobriyaniskiy " washin'gton pochtisi géziti"diki maqaliside, "wetenperwerlik telim - terbiye herikiti"ni eyibleydu shundaqla tibetlerni "dalay lamani eyibleshke mejburlash, dalay lamagha shepqetsizlik bilen hujum qilish qatarliqlar mewjüt weziyetni yamanlashturuwétishkila yaraydu "dep körsitidu. U yene mundaq dep yazghan," tibetlerning qayghusini yenggillitishning eng toghra yoli xitay hökümiti dalay lama bilen söhbet ötküzüshtur. Shundaqla, dalay lama tibetlerni zorawanliqtin waz kéchip, tibet medeniyiti we tibet kimlikini qoghdaydighan bir qeder keng menidiki aptonomiyige qayil qilalaydighan birdin ‏ - bir tesir we ishenchige ige shexs".

Xitaylarning dalaygha qarshi namayishi

Amérika tashqi ishlar ministirliqi bayanatchisi tam keyséy düshenbe küni muxbirlargha dobriyaniskiyning "washin'gton pochtisi géziti"diki maqalisini amérikining tibet siyasitidiki asasiy idiyisi eks ettürülgen, dep körsetti. Tam keyséy dobryaniskiyning dalay lama bilen körüshüsh meqsitini "dalay lamaning wekili bilen xitay hökümiti arisida élip bériliwatqan söhbet toghrisida melumat élish shundaqla amérikining söhbetni algha sürüsh üchün qaysi ishlarda yardem qilalaydighanliqi üstide pikir almashturush " dep körsetti. Tam keyséy söhbetning béyjing bilen dalay lama arisida yarishishni ilgiri sürüshtiki roli toghrisida mundaq deydu:" biz elwette aldi bilen dalay lamaning pikirini alimiz. Uning kéyinki qedemdiki pilanini igileymiz shundaqla biz yene ,xitay hökümiti bilen bu mesile üstide pikir almashturimiz."

Yardemchi tashqi ishlar ministiri dobrityaniskiy " washin'gton pochtisi géziti" diki maqaliside, prézidént bushning dalay lama bilen xitay rehberlirini tewrenmey üzlüksiz söhbetke dewet qilip kéliwatqanliqini, lékin peqet heqiqy menidiki söhbetningla istiqbali bolidighanliqini eskertken idi. Tam keyséy, amérika hökümitining xitay emeldarlar bilen ötküzgen xususiy söhbetlerde béyjing da'irilirige dalay lama yaki uning wekili bilen söhbet ötküzüp, otturidiki weziyetni peseytishke ündep kelgenlikini bildürdi.

"Öydiki jahazlarni qalap öyni issitimen dégenlik exmiqaniliqtur"

Xitay hökümiti 2002 ‏ - yildin béri dalay lamaning wekilliri bilen jem'iy 6 qétim söhbet ötküzgen we bu söhbetlerning köp qisimi béyjingda élip bérilghan bolsimu, lékin söhbettin bir netije chiqmighan idi. Dalay lamaning wekili lodi gyari, xitay da'irilirining bu söhbetlerde emeliy mesililerni muzakire qilishni xalimighanliqi, lékin özlirining söhbetni yenila yaxshi bir bashlinish, dep qarighanliqini bildürgen idi. Pawla dobriyaniskiy, xitay da'irilirini medeniyet kimlikige sadaqetmen dindar tibetlerni basturush siyasitini toxtitip, öz köz qarishini tinch yollar bilen ipadiligen tutqunlarni qoyup bérishke chaqirdi. U yene " biz tibetning pütün metbu'at we chet'ellik diplomatlargha échiwétilishini chaqirimiz " deydu.

Dalay lamaning yekshenbe küni michigan uniwérsitétida sözligen teblighi bir türküm xitay namayishchilirining ighwagerchilikige uchridi. Texminen 300 dek xitay namayishchi yighin meydani sirtida "dalay yalghanchi ", " dalay olimpik mesh'ilige hujum qilishni toxtatsun ", " béyjing olimpik musabiqisini qollaymiz " dégen shu'arlarni towlashqan. Michigan uniwérsitétidiki teblighide dalay lama siyasi témilarni tilgha almay , peqet muhit mesilisi, yer sharini asrash heqqide toxtaldi."Yer sharini asrash özingizni asrighanliqtur "dep tekitligen dalay lama, "öydiki jahazlarni qalap öyni issitimen dégenlik exmiqaniliqtur " deydu. 
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet