"Xitay emdi tibet bilen sherqiy türkistanni qayturup béremdu?"

En'gliyilik martil "Kelgüsige nezer" tor bétide "Xitay emdi tibet bilen sherqiy türkistanni qayturup béremdu?" serlewhilik maqalisini élan qilip, amérika dölet mudapi'e ministiri lé'on panéttaning, yapon bilen xitay otturisida urush partlash aldida, bu urushtin qorqup ketken xitay hökümitini bu qétimqiy setchiliktin we urushtin saqlap, qutuldurup qalghanliqidin ibaret bir qatar mesillerni tehlil we analiz qilish arqiliq, keng oqurmenlerning qizghin alqishigha érishti.
Ixtiyari muxbirimiz qutluq
2012-09-21
Share
xi-paneta-305.png Lé'on panétta shijinping bilen körüshmekte
AFP


Maqalining aptori maqalini mundaq bashlaydu:

Rusiye yazghuchisi tolsétoyning "Char padishah we köynek" deydighan bir hékayisi bolidighan. Hékayide char padishah aghrip qaptu. U "Kim méning késilimni saqaytalisa, döletning yérimini shuninggha bérimen deptu". Del bu hékayidiki char padishah xitay hökümiti, uning giriptar bolghan késili "Sénkaku aral késili". Xitayning bu késilini italiye ewladidin bolghan amérikiliq lé'on panétta yeni amérika dölet mudapi'e ministiri lé'on panétta dawalidi we xitay dölitini bu shermendichiliktin qutuldurdi. Emdi xitay buning sheripi üchün, amérika hökümiti xitay bilen uzundin buyan sözliship kéliwatqan we bu qétimqi söhbettimu mu'awin dölet re'isi shi jinping, dölet mudapi'e ministiri lyang gu'angliy bilenmu qayta sözleshken mesile tibet bilen sherqiy türkistan mesilisidur. Undaq iken, tibet bilen sherqiy türkistanni bériwitishi kérekte.

U maqalisini dawamlashturup mundaq deydu:

Xitay hökümiti bu qétimqi aral majirasining bunchilik derijide yoghinap urush qilish girdabigha kélip qalidighanliqini oylapmu baqmighan, ular hemishe aral mesiliside tashqiy siyasiti yumshaq bolghan yapon hökümitining tomurini tutuwalghachqa, dawamliq üstünlukni igilep kelgen idi. Emma bu qétimqi aral mesiliside esker a'iliside chong bolghan yaponiye bash weziri noda buninggha yol qoymidi we xitayni sörep urush liwige ekilip qoydi. Xitay tarixiy hilisi bilen urush meydanigha bérip qoyup, urush qilishtin qorqti. Chünki, urush qoral tutup itishidighan ish, u hergizmu xitayning bahar bayrimida hoyla - aramlirida étip oynaydighan itildaq oyuni emes. Xitay hökümitini urush meydanidin, bu setchiliktin qutulduridighan peqetla amérika bar idi. Shunga xitay hökümiti amérika dölet mudapi'e ministiri lé'on panéttaning kélishini töt köz bilen kütüp turdi. Lé'on panétta kélish bilen ikki heptidin buyan közge körunmigen xitayning mu'awin dölet re'isi shi jinpingmu uning bilen körüshti we söhbette boldi. Lé'on panétta xitayning dölet mudapi'e ministiri lyang gu'anglié qatarliqlar bilenmu uchrashqanda, xitay emeldarlirining yaponiye bilen bolghan munasiwette, xitayning "Söhbet, tinchliq, öz - ara chüshinish" dégenni köprek tekitlesh bilen birge, amérika qoshunlirining ténch okyan rayonida küchlinishi, armérika armiyisining xitay turpraqlirigha yéqinlap kélishi, xitay péshqedemliride we yash xitay jengchiliride endishe peyda qiliwatqanliqini, bolupmu yéqinda yaponiyige ornatqan ikikinchi qétimliq uzun musapiliq bashqurulidighan bombidin mudapi'e körüsh radarining orunlashturushi we okinawagha "Osprey" namliq yéngi tiptiki urush ayropilanlirining orunlashturulushi, awistraliye bilen bolghan herbiy hemkarliqlirining küchiyishi, xitaygha endishe élip kéliwatqanliqini otturigha qoyghan. Amérika dölet mudapi'e ministiri lé'on panétta bularning xitaygha xewp élip kelmeydighanliqini, peqetla shimaliy koriyidin mudapilinish üchün ikenlikini tekitligen bolsimu,emma, xitay armiyisining we hökümitining qattiq bi'aram boluwatqanliqini otturgha qoyghan.

Aptor maqalisining axirida mundaq bayan béridu:

2012 - Yili 9 - ayning 17 - küni xitayning xelq gézitining chet'el tili nusxisining birinchi bétide, xitayning xelq'ara ishlar mutexessisi xu'a yiwénning "Yaponiyige qaritilghan iqtisadiy qoralning tepkisi qachan bésilidu?" serlewhilik maqalisi bésilghan bolup, aptor maqaliside xitayning yaponiyining ejellik yérini tépip bolghanliqini, yaponiyining kelgusini we iqtisadini oylap sebir qiliwatqanliqini, eger yaponiye aral mesiliside niyitidin yanmisa, xitay iqtisadiy qoralning tepkisini basidighanliqini, shuning bilen yaponiye iqtisadiy weyranchiliqqa uchrap on yil we hetta yigirme yil arqigha chékinip kétidighanliqini otturigha qoyghan.

U maqalisini dawamlashturup mundaq bayan qilidu:

Xitaylar shunchilik rehimdil, shunchilik shepqetlik bolup kettimu, yaponiyidin ibaret özining tarixiy düshminige shunchilik shepqet qilarmu? eger xitaydin ibaret bu dölette rehimdiliq, aq - köngüllük bar dise, kimmu ishinidu? xitay kompartiyisining qolida öltürülgen tibet,Uyghur we bashqa erkinlik söygüchi xitay milliti nechche milyondur? yaponiyining iqtisadi xitay bilen diplomatik munasiwet ornitishtin 40 yil ilgirimu, özige xas iqtisadi yol bilen rawajlan'ghan we güllen'gen. Xitaysizmu yaponiyining iqtisadining güllinishi bir izida toxtap qalmaydu. Xitay döliti iqtisadiy qoralning we shundaqla herbiy qorallarning tepkisini bésish üchün aldi bilen yürikini tutup béqishi kérek.

Biz amérika dölet mudapi'e ministiri lé'on panéttaning yaponiyide, xitayda bolghan ziyaritidin kéyin, yaponiye bilen xitayning iqtisadiy we bashqa mesililerde qandaq munasiwette bolidighanliqini bilish üchün, hazir gérmaniyining frankfort shehiridiki melum bir uniwérsitétta tetqiqat élip bériwatqan yaponiyilik siyasiy - iqtisad shunas nishihar ependi bilen téléfon söhbiti élip barduq. Proféssor nishihara ependi mundaq dédi:

Hazir xitay, amérika, yaponiye qatarliq üch döletning siyasiyunlirining bir qétimliq küch körsitish oyuni bashlandi. Bu qétimqi oyunda elwette xitayning iqtisad we siyasiyda yéngilishi turghan gep.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet