فارۇق چېلىك: 'ئوتتۇرا ئاسىيادىكى قەتلىئام ۋە قىرغىنچىلىق تارىخ سەھىپىسىگە داغ چۈشۈردى'

بىز سىلەرگە تۈنۈگۈنكى پروگراممىمىزدا، تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى دۆلەت مىنىستىرلىكىنىڭ، ئۇيۇشتۇرۇشى بىلەن ئىستانبۇلدىكى جاۋاھىر مېھمانخانىسىنىڭ يىغىن زالىدا، 'قەيەردە بىر تۈرك قېرىنداش مىللەت بولسا بىز شۇ يەردە' دېگەن شوئار ئاستىدا ئۆتكۈزۈلگەن 'تۈرك قانداش ۋە قېرىنداش خەلقلەر ئاممىۋى تەشكىلاتلىرى ئۇچرىشىش زىياپىتى' ناملىق يىغىن ھەققىدە مەلۇمات بەرگەن ئىدۇق.
ﻣﯘﺧﺒﯩﺮﯨﻤﯩﺰ ﺋﺎﺭﯨﺴﻼﻥ
2010-03-02
Share
Ministir-Faruq-Chelik-sozde-02-27-2010-305.jpg ﺳﯜﺭﻩﺕ، 2010 ‏ - ﻳﯩﻠﻰ 2 ‏ - ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ 27 ‏ - ﻛﯜﻧﻰ ﺋﯩﺴﺘﺎﻧﺒﯘﻟﺪﯨﻜﻰ ﺟﺎﯞﺍﻫﯩﺮ ﻣﯧﻬﻤﺎﻧﺨﺎﻧﯩﺴﯩﺪﺍ ﺋﯚﺗﻜﯜﺯﯛﻟﮕﻪﻥ، "ﺗﯜﺭﻙ ﻗﺎﻧﺪﺍﺵ ﯞﻩ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﺍﺵ ﺧﻪﻟﻘﻠﻪﺭ ﺋﺎﻣﻤﯩﯟﻯ ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﻠﯩﺮﻯ ﺋﯘﭼﺮﯨﺸﯩﺶ ﺯﯨﻴﺎﭘﯩﺘﻰ" ﻧﺎﻣﻠﯩﻖ ﻳﯩﻐﯩﻨﺪﺍ ﻣﯩﻨﯩﺴﺘﯩﺮ ﻓﺎﺭﯗﻕ ﭼﯧﻠﯩﻚ ﺳﯚﺯﺩﻩ.
RFA Photo / Arslan

بۈگۈن بىز يەنە بۇ يىغىندا مۇھىم سۆز قىلغان تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى ئەخمەت داۋۇت ئوغلۇ ۋە تۈركىيە دۆلەت مىنىستىرى فارۇق چېلىكنىڭ نۇتۇقلىرىدىن ئارىيە تەقدىم قىلىمىز.

ئىستانبۇلدىكى جاۋاھىر مېھمانخانىسىنىڭ يىغىن زالىدا ئۆتكۈزۈلگەن 'تۈرك قانداش ۋە قېرىنداش خەلقلەر ئاممىۋى تەشكىلاتلىرى ئۇچرىشىش زىياپىتى' يىغىنىدا تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى ئەخمەت داۋۇت ئوغلۇ سۆز قىلىپ مۇنداق دېدى:

-- بۇ قېتىمقى يىغىن بىزنىڭ خۇسۇسىي ئۇچرىشىش يىغىنى بولماستىن بەلكى، جۇغراپىيە ئالاھىدىلىككە ئىگە، قېرىنداش خەلقلەر، يۈرەكلەر، كۇلتېر (مەدەنىيەت) ۋە ئائىلىلەرنىڭ ئۇچرىشىش يىغىنى. بۇ ئائىلىلەرنىڭ ئۇچرىشىشى ۋە مەسلىھەتلىشىشى كەلگۈسىنى پىلانلاشتۇر. بۇ يىغىننىڭ ئىستانبۇلدا ئېچىلىشى تاسادىپىيلىق ئەمەس، چۈنكى ئىستانبۇل ياۋرۇپا ‏- ئاسىيانىڭ قەلبى. ئىستانبۇل كۆپلىگەن دۆلەتلەرنى ئۇچراشتۇرغان شەھەر. شۇ سەۋەبتىن تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىنىڭ سىياسەتلىرى بىر تەرەپلىمە ئەمەس بەلكى كۆپ تەرەپلىمىلىك بىر سىياسەت يۈرگۈزۈش مەجبۇرىيىتى بار. بۇنىڭ كۈچلۈك تارىخى ئاساسى بار، ئاسىيادىن كەلگەن ئەجدادلىرىمىز، تارىختا ئۆتكەن دۆلەتلەردىكى خەلقلەردە كۈلتېر ئىزلىرىنىڭ تەسىرىنى قالدۇرغان. بىزدە كەڭ ‏- كۆلەملىك بىر كۇلتېر ۋە تارىخى ئوخشاشلىق مەۋجۇت.

-- مەنىۋى بىلىملەرگە ئاساس سالغۇچى، مەۋلانا بەلخ، مەھمەت ئاكىف ئەرسوي، "تۈركىي تىللار دىۋانى"نىڭ يازغۇچىسى مەھمۇت قەشقىرى، تۈرك قامۇسىنىڭ يازغۇچىسى رۇمېلىيە شەمسىدىن سامى، پۈتكۈل بۇ يازغۇچىلار بىزنى پەخىرلەندۇرىدۇ. بىز ئاسىيانىڭ چوڭقۇر قاتلاملىرىدىن ياۋروپانىڭ چوڭقۇر قاتلاملىرىغىچە ھەر يەردە بولىمىز. بۈگۈنكى بۇ ئۇچرىشىش ھەم تارىخى ئارقا پىلان ھەم ئوخشىمىغان دۆلەت ۋە رايونلارغا تارقالغان ۋەتەنداشلىرىمىز بىلەن بىرلىكتە كەلگۈسىنى ئىنشا ئېتىش يىغىنى. چېگرالىرىمىز تام ئەمەس، چېگرالىرىمىز قوشنا دۆلەتلەرگە، قوشنا رايونلارغا ئېچىلغان ئىشىك، كۆڭۈل ئىشىكى. شۇنىڭ ئۈچۈن بۇنىڭدىن كېيىن ھېچ بىر چىگىرىمىزدە ۋىزا مەسىلىسى بولمايدۇ، ھېچ بىر قوشنا دۆلەتكە، قوشنا رايونغا، قېرىنداش، دوست دۆلەتلەر ئۈچۈن ۋىزا قىيىنچىلىقى بولمايدۇ.

يىغىندا يەنە دۆلەت مىنىستىرى فارۇق چېلىك دۇنيانىڭ تۆت ئەتراپىدا ياشاۋاتقان تۈرك ئىرقداش ۋە قېرىنداش خەلقلەرگە خىتاب قىلىپ مۇنداق دېدى:

-- ھەممىمىز بىرلىكتە كەچمىشتە دۇنيا سىياسىتىنىڭ يۆنىلىشىنى ئۆزگەرتكەن ئىنسانىي قەدىر قىممەتنى دۇنياغا يېڭىدىن ئەسلىتەيلى ۋە 21 ‏- ئەسىرگە ئىز قالدۇرىدىغان قارارلارنى ئوتتۇرىغا قويايلى، بىز بىرلىك ۋە باراۋەرلىك ئىچىدە بولساق، بالقانلار، كاپكازلار، ئوتتۇرا ئاسىيا، ئوتتۇرا شەرق، خۇشال ۋە تىنچلىق ئىچىدە بولىدۇ. بۈگۈن، تۇنانىڭ ئەۋلادلىرى، ساكارىيانىڭ ئەۋلادلىرى، سايھون ۋە جەيھوننىڭ ئەۋلادلىرى، فىرات ۋە دىجلىنىڭ ئەۋلادلىرى بىلەن ئۇچراشقان بىر كۈن.

مىنىستىر فارۇق چېلىك سۆزىدە يەنە تۈركىي خەلقلەرنىڭ ئورتاق تارىخ ۋە ئورتاق مەدەنىيەتكە ئىگە ئىكەنلىكىنى ئىپادىلەپ مۇنداق دېدى:

-- بىز ئورتاق بىر مەدەنىيەتنى بىرلىكتە ئىنشا قىلدۇق، ئازابلارنى، قايغۇلارنى، خۇشاللىقنى بىرلىكتە چەكتۇق، بىز ئورتاق بىر تىلدا ئوخشاش شېئىرلارنى، ناخشىلارنى ئوقۇدۇق، ئوخشاش ماتەم تۇتتۇق، ئارقىمىزغا بۇرۇلۇپ تارىخقا قارايدىغان بولساق، تارىختا قىلىچ بىلەن ۋە زۇلۇم قىلىش بىلەن ئەمەس بەلكى ئادالەت بىلەن. ئۇرۇپ ‏- چېقىش بىلەن ئەمەس بەلكى ئىمان، ئېتىقاد، ئەمگەك بىلەن تەر تۆككەن مەدەنىيەتلەرنىڭ ئىنسانلىرى. بۈگۈن بۇ يەردە بولغان ھەر كىمنىڭ ئەجدادلىرى مۇشۇنداق بىر مەدەنىيەتنىڭ قۇرغۇچىلىرى، بىزلەرمۇ ئاشۇنداق بىر ئەجدادلارنىڭ ئەۋلادلىرى. بۇنىڭ بىلەن غۇرۇر ۋە پەخىرلىنىمىز.

دۆلەت مىنىستىرى فارۇق چېلىك سۆزىدە يەنە مۇنداق دېدى:

-- ئەجدادلىرىمىز نەچچە يۈز يىل ھۆكۈم سۈرگۈن تۇپراقلاردىكى خەلقلەرنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى داۋام قىلىشى ۋە بۈگۈن 35 تىن ئارتۇق دۆلەتنىڭ دۇنيا سەھنىسىگە چىقىشى، نەچچە يۈز يىل ئوسمانىيە ئىمپېراتورلۇقىنىڭ باشقۇرۇشىدا قالغان بولسىمۇ ئوسمانىيە تىلىنى بىلمىگەن ئىنسانلارنىڭ 20 ‏- ئەسىرنىڭ باشلىرىدا ئىشغالىيەتكە ئۇچراپ ئىشغالچى دۆلەتلەرنىڭ تىلىدا سۆزلىشىشكە مەجبۇرلىنىشى، بىزنىڭ قانچىلىك ئادالەت بىلەن ھۆكۈم سۈرگەنلىكىمىزنىڭ ئىپادىسى. ئەمما بىز كەچمىشتە بەك كۆپ ئازاب ‏- ئوقۇبەت تارتتۇق. ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە جەنۇبى ئاسىيا، كاپكازلار، بالقانلار، ياۋرۇپا ۋە ئوتتۇرا شەرقتىكى، قىسقىسى دۇنيانىڭ تۆت ئەتراپىدىكى قېرىنداشلىرىمىزنىڭ، بولۇپمۇ چاغداش مەدەنىيەتلىك دۇنيانىڭ كۆز ئالدىدا بېشىدىن ئۆتكەن ئىنسانىيەت قېلىپىدىن چىققان مۇئامىلىلەرنى، سۈرگۈن قىلىنىش، چەتكە قېقىلىش، ئايرىمىچىلىققا دۈچ كېلىش، ئاسسىمىلياتسىيە قىلىنىش. قەتلىئام ۋە قىرغىنچىلىققا ئۇچراش تارىخ سەھىپىسىگە داغ چۈشۈردى. پۈتكۈل بۇ ئازابلار ئوتتۇرىمىزدىكى كۆڭۈل بىرلىكىمىزنى، قېرىنداشلىق چۈشەنچىمىزنى ۋە ئورتاق كەلگۈسى ئارزۇلىرىمىزنى تېخىمۇ چىڭ مۇستەھكەملەشتۈردى.

فارۇق چېلىك سۆزىدە يەنە بۇ قېتىمقى يىغىننى ئۇيۇشتۇرۇشتىكى مەقسەتنىڭ ئىككى ئاساسى سەۋەبى بارلىقىنى بىلدۈرۈپ مۇنداق دېدى:

-- بىرىنچىسى، تارىخ ۋە كۈلتېرىمىزنىڭ بىزگە قالدۇرۇپ كەتكەن ۋە مەسئۇلىيەتچانلىقتىن باش تارتىشقا بولمايدىغان مەجبۇرىيەتلەر. بىز بىلەن ئورتاق، دىن، تارىخ، كۇلتېر ھەتتا ئورتاق تەقدىرداش بولغان ئىرقداش، ۋە قېرىنداش خەلقلەر بىلەن دوستلۇق ۋە قېرىنداشلىق مۇناسىۋەتلەردە، تارىخى ۋە مەدەنىيەت مۇناسىۋەتلىرىنى تەرەققى قىلدۇرۇش. دۇنياغا ۋە ياشاۋاتقان رايوننىڭ تىنچلىقىغا بىرلىكتە تۆھپە قوشۇش.

-- ئىككىنچىسى، 50 يىلدىن بىرى ئاناتولىيىنىڭ باغرىدىن ئۇزاقلىشىپ، دۇنيانىڭ ھەر قايسى يەرلىرىدە ياشاۋاتقان ۋەتەنداشلارنىڭ قىيىنچىلىقلىرىغا چارە ئىزدەش، ياشاۋاتقان دۆلەتلەردە مىللى كىملىكىنى، مەدەنىيىتىنى قوغداپ، خۇشال ۋە تىنچلىق ئىچىدە ياشاشلىرى ئۈچۈن ھەر تۈرلۈك ئېھتىياجلىرىنى قامداش بىلەن بىرگە، ئاساسى ھەق ‏- ھوقۇق ۋە ئەركىنلىك جەھەتتە دۈچ كېلىۋاتقان ئايرىمچىلىقلارغا قارشى ئۇلارنىڭ يېنىدا بولۇش.

فارۇق چېلىك سۆزىدە يەنە مۇنداق دېدى:

-- بۈگۈن، تارىخى قېرىنداشلىق مۇناسىۋەتلىرىمىزنى يېڭىدىن ئەسلەش ۋە تەرەققى قىلدۇرۇش كۈنىدۇر. بۈگۈن، كەلگۈسى ئەۋلادلىرىمىز ئۈچۈن بۇ قېرىنداشلىق مۇناسىۋەتلەرنى كۈچەيتىش كۈنىدۇر. بۈگۈن بىرلىكتىن كۈچ پەيدا بولىدىغان كۈن، بۈگۈن بىرلىكتە ھەرىكەت قىلىش، ئورتاق مەنپەئەتلىرىمىز ئۈچۈن ئورتاق سىياسەتلەر يۈرگۈزۈش كۈنى. ھەممىمىز بىرلىكتە، كەچمىشتە دۇنيا سىياسىتىنىڭ يۆنىلىشىنى ئۆزگەرتكەن ئىنسانىي قەدىر قىممىتىمىزنى دۇنياغا يېڭىدىن خاتىرلىتەيلى. ۋەزىپىمىزنىڭ بۈيۈك ئىكەنلىكىنى ئۇنۇتمايلى.

بۇ يىغىنغا تۈركىيىدە پائالىيەت قىلىۋاتقان شەرقىي تۈركىستان ئاممىۋى تەشكىلاتلىرىنىڭ مەسئۇللىرىمۇ تەكلىپ بىلەن قاتناشقان ئىدى.

يۇقىرىدىكى ئاۋاز ئۇلىنىشىدىن، بۇ ھەقتىكى مەلۇماتىمىزنىڭ تەپسىلاتىنى ئاڭلايسىلەر.

پىكىرلەر (0)

بارلىق پىكىر - بايانلارنى كۆرۈش.

پىكىر قوشۇڭ

رادىئونىڭ ئىشلىتىش شەرتلىرىگە ئاساسەن، پىكىرلىرىڭىز تەكشۈرگۈچىلەر تەرىپىدىن تەستىقلىنىشى ۋە مۇۋاپىق دەرىجىدە تەھرىرلىنىشى تۈپەيلى، تور بەتتە دەرھال پەيدا بولمايدۇ. سىز قالدۇرغان مەزمۇنغا ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى جاۋابكار بولمايدۇ. باشقىلارنىڭ كۆز قارىشى ۋە ھەقىقەتكە ھۆرمەت قىلىشىڭىزنى سورايمىز.

تولۇق بەت