Түрк филими уйғур елидә чәкләнди

Түркийиниң «бөриләр вадиси-тузақ» намлиқ көп қисимлиқ телевизийә филими уйғур көрүрмәнлири яқтуруп көридиған, филимниң баш қәһримани полат әләмдар уйғурлар әң яқтуридиған чолпанларниң бири болуп қалған иди.
Мухбиримиз әркин
2013-01-17
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Бөриләр вадиси» намлиқ көп қисимлиқ филимдә полат аләмдар исми билән тонулған даңлиқ кино артиси ниҗати шашмаз раваб чалмақта. 2012-Йили июл, түркийә.
«Бөриләр вадиси» намлиқ көп қисимлиқ филимдә полат аләмдар исми билән тонулған даңлиқ кино артиси ниҗати шашмаз раваб чалмақта. 2012-Йили июл, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Бирақ мәзкур филимниң мәзмуни хитай тәшвиқат органлирини җиддий биарам қилишқа башлиған. Игилишимизчә даириләр йеқинда буйруқ чүшүрүп, мәзкур көп қисимлиқ телевизийә филимини чәклигән. Мәзкур филимни уйғур тор бәтлиридин өчүрүп ташлиған вә филимни көчүрүш вә сетишни мәни қилған. Д у қ илгири сүрүшичә, қәшқәр қатарлиқ җайларда бир қисим кишиләр мәзкур филим сәвәблик җазаланған.

Мәзкур филимниң чәкләнгәнлики даириләр тәрипидин рәсмий испатланмиған болсиму, бирақ пәйшәнбә күни уйғур тор бәтлиридики уланмилардин мәзкур филим ечилмиди. Уйғур торчилиқ саһәсидики исмини ашкарилашни халимайдиған бир кишиниң радиомизға билдүрүшичә, «бөриләр вадиси-тузақ» хитайниң «юку»,«сина» қатарлиқ асаслиқ мулазиметирлири тәрипидин етиветилгәчкә уйғур тор бәтлиридә ечилмас болуп қалған.

«5‏-Июл вәқәси» дин кейин хитай түркийә мунасивити тез тәрәққий қилип, икки тәрәпниң сиясий, иқтисади алақиси күчийипла қалмай, мәдәнийәт саһәсидики алмаштуруши тез кеңәйгән. Бу баһанидә түркийә филимлири һәр хил йоллар арқилиқ уйғур елинған көпләп кирип, нахша-музика, киночилиқ саһәлиридә түрк қизғинлиқини қозғиған.

«Бөриләр вадиси ‏-тузақ» қизғинлиқ қозғиған шу филимләрниң бири болуп, истанбулға саяһәткә барған уйғурларниң нәҗати шашмазни зиярәт қилиши, униң билән хатирә рәсимгә чүшүши истанбул саяһитиниң муһим парчиси болуп қалған иди.

Мәзкур филимниң бу йил хитайда «түркийә мәдәнийәт йили» елан қилинған мәзгилдә чәклиниши диққәт қозғайдиған бир мәсилә болуп қалди. Уйғур торчилиқ саһәсидики исмини ашкарилашни халимайдиған йәнә бәзи кишиләрниң билдүрүшичә, хитай даирилири буниңдин хели бурун уйғур тор бәтлиригә «бөриләр вадиси ‏-тузақ» ни чаплимаслиқ тоғрулуқ уқтуруш қилған болсиму, бирақ мәзкур филим бәзи тор бәтлиридә һәр хил йоллар арқилиқ давамлиқ чаплинип кәлгән.

«Бөриләр вадиси‏-тузақ» ниң түркийә мәдәнийәт йилида чәклиниши түрк һөкүмитиниң қандақ инкасини қозғайдиғанлиқи мәлум әмәс. Биз «бөриләр вадиси-тузақ» ниң вакаләтчи«пана» филим студийисигә телефон қилип, уларниң инкасини елишқа тиришқан болсақму, лекин телефонимизни алидиған адәм чиқмиди.

Уйғур аптоном райони даирилириниң қандақ сәвәбләрни көздә тутуп, бу филимни чәклигәнлики мәҗһул. Бирақ филимни көргүчиләрниң илгири сүрүшичә, «бөриләр вадиси-тузақ» ниң 171, 176‏-қисмида бир уйғур рол алған. Филимдики шәрқий түркистан һәққидә болған диалоглар хитай тәшвиқат органлирини биарам қилған болуши мумкин.

Филимниң бу қисмида полат әләмдар «чечинийә вә шәрқий түркистан хәлқи әркинликкә интилиш роһидин айрилип қалмисила, һаман бир күни мустәқиллиққа еришиду», «биз күрәшни шәрқий түркистан, чечинийидә давамлаштуримиз» дегән сөзләрни қилған.

Бирақ д у қ баянатчиси дилшат ришитниң илгири сүрүшичә, қәшқәрдә мәзкур филимгә четилип қалған йүз нәччә кишигә тәрбийә бериш, җәриманә қоюш қатарлиқ җазалар берилгән. У, мәзкур филимгә четилип тутқун қилинған 16кишиниң из дерики йоқлуқини билдүрди.

«Бөриләр вадиси ‏-тузақ» ни чәкләш қарариниң уйғур аптоном районлуқ партком йеқинда чақирған тәшвиқат бөлүм башлиқлириниң йиғини билән мунасивәтлик яки әмәсликини илгириләп тәкшүрүп көрүшкә тоғра келиду. Аптоном районлуқ партком секретари җаң чүншйән шу қетимлиқ йиғинда қилған сөзидә, һәр қайси тәшвиқат органлириниң «идеологийә саһәсидики миллий бөлгүнчиликкә вә сиңип киришкә қарши турушни күчәйтиши» ни тәләп қилған. «Бөриләр вадиси-тузақ» ниң дәл мушу мәзгилдә тосуп қоюлуши көзәткүчиләрниң диққитини қозғиған.

Дилшат ришитниң илгири сүрүшичә, «бөриләр вадиси‏-тузақ» тики баш қәһриман полат әләмдарниң уйғурлар қәлбидики қәһриманлиқ образи, уйғурлардики түрк филимлиригә болған һәйранлиқ, хитай мәдәнийәт ассимилятсийисигә риқабәт елан қилип, һөкүмәтни қаттиқ биарам қилған.

Нәҗати шашмаз уйғурларға йеқиндин көңүл бөлидиған түрк кино чолпанлириниң бири. У илгири бир түрк телевизийә қанилиниң зияритини қобул қилип, өзиниң шәрқий түркистандики зулумни тема қилған бир филим ишләш нийити барлиқини билдүргән иди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт