“31‏-Nöwetlik xelq'araliq islam qurultiyi” yighinida sherqiy türkistan mesilisi anglitildi

Shimaliy yawropa islam birlikining uyushturushi bilen 2011‏-yili 12‏-ayning 24‏-küni shwétsiyining paytexti sitokholimda “31‏-Nöwetlik xelq'araliq islam qurultiyi” yighini ötküzüldi.
Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2011.12.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
sirajidin-Azizi-sozde-305.jpg “31‏-Nöwetlik xelq'araliq islam qurultiyi” yighinida sirajidin ezizi sözde. 2011-Yili 24-dékabir, shwétsiye.
RFA/Arslan

Bu yighin'gha shimaliy yawropadiki musulman jem'iyetler we en'gliye, iraq, pelestin, misir, se'udi erebistan qatarliq bir qanche dölettin musulman alimlar qatnashti. Yighin'gha yene yawropa döletliride yashaydighan Uyghur ziyaliylarmu qatnashti. Gérmaniyidin dunya Uyghur qurultiyining diniy ishlar mudiri turghunjan alawuddin. Gollandiye sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining re'isi eysa qari, shwétsiye Uyghur ma'arip uyushmisining re'isi exmet toxti, merkizi istanbulgha jaylashqan sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyitining mes'ulliridin abdulhekimxan mexsum, hidayetullah oghuzxan we se'udi erebistan jidde radi'osi türkistan bölümining riyasetchisi sirajidin ezizi qatarliq köp sanda Uyghur ziyaliylarmu qatnashti.

xelqaraliq-islam-qurultiyi-385.jpg
“31‏-Nöwetlik xelq'araliq islam qurultiyi” yighinidin bir körünüsh. 2011-Yili 24-dékabir, shwétsiye.
RFA/Arslan

Bu yighin 12‏-ayning 24-künidin 26‏-künigiche 3 kün dawam qilidighan bolup, yighinning ikkinchi küni Uyghurlar toghrisida söz qilin'ghan. Yighinda aldi bilen Uyghurlar tonushturulghan 10 minutluq erebche höjjetlik filim körsitildi. Kéyin Uyghurlargha wakaliten Uyghur ziyaliy sirajidin ezizi söz qilip, sherqiy türkistan mesilisini anglatti.

Sirajiddin ezizi sözni axirlashturghandin kéyin yighin'gha qatnashquchilar Uyghurlar toghrisidiki höjjetlik filimdin intayin tesirlen'genlikini bayan qildi. Uyghurlar toghrisida muhim chüshenchige ige bolghanliqini ipadilidi we xitay mallirigha bayqut qilishni otturigha qoydi. Kéyin bes-munazire élip bérilghan bolup, iraqtin kelgen wekil nimet qubasi söz qilip xitayning islam dunyasi üchün chong bir tehdit ikenlikini ipadilidi.

Yighinda yene en'gliyidin kelgen wekil, di'alog téléwiziye qanilining diktori ezzam eltemmi xitayning ereb baharigha tutqan pozitsiyisi toghrisida toxtilip, xitaylar ereb baharidin köp bi'aram bolmaqta, chünki xitay ereb döletliridiki yéngi hakimiyetlerdin burunqidek köp paydilinalmaydighanliqini bilidu we ereb dunyasida yüz bergen özgirishler sherqiy türkistan'gha tesir körsitidighanliqini bilidu, dédi.

Yighinda söz qilghan pelestinlik wekil sözide, sherqiy türkistanning islam dunyasining bir parchisi ikenlikini tekitlep, pelestinning rohaniy lideri ehmed yasin teripidin ereb tilida yézilghan “Sherqiy türkistan” namliq roman kitabning pelestinde yüz ming nusxa bésip tarqitilghanliqini, shu arqiliq pelestin xelqi sherqiy türkistanni tonup yetkenlikini bildürdi.

Yighinda söz qilghan misirliq wekil doktor xizre sözide mundaq dédi: biz ereb dunyasi bilen meshghul bolup kétip, sherqiy türkistan'gha oxshash muhim islam dawalirini untup qalduq. Mana bular bizning ajizliqimiz, biz burun sherqiy türkistan heqqide héch nerse bilmeyttuq, bügündin étibaren sherqiy türkistan heqqide köp melumatqa ige bolduq. Sirajidin ependi dégendek ulargha peqet du'a qilish bilenla kupaylinip qalmastin, maddiy hem meniwi jehettin ular bilen birge bölishimiz kérek. Qolimizdin kelgüche yardem qolimizni sunushimiz lazim, dédi. U yene sözide özining sherqiy türkistan toghrisida tetqiqat élip bérip sherqiy türkistan toghrisida maqale yézip élan qilidighanliqini bildürdi.

Yighinda söz qilghan köpinche alimlar öz nöwitide sherqiy türkistanni tilgha élip ötti. Bu yighinda Uyghurlar toghrisida otturigha qoyulghan pikir-tekliplerdin kéyin yighin'gha qatnashquchilar Uyghurlar we sherqiy türkistan weziyiti toghrisida arqa-arqidin so'al sorap yighinning keypiyati Uyghurlar toghrisida bes-munazire élip bérish bilen janlinip ketti. Yighinda Uyghurlar toghrisida bes-munazire bolup ketkendin kéyin riyasetchi yighin axirida sherqiy türkistanni tonushturush üchün ayrim waqit ajritilidighanliqini élan qildi.

Yighinda yene merkizi london'gha jaylashqan di'alog téléwiziye qanilining diréktori doktor ezzam eltemimi, mezkur téléwiziyide sherqiy türkistan toghrisida bes-munazire programmisi uyushturidighanliqini élan qildi we islam dunyasining sherqiy türkistan dawasigha oxshash muhim dawagha ehmiyet bérishi kéreklikini tekitlidi.

Biz bu yighin toghrisida téximu köp melumatqa érishish üchün yighin'gha qatnashqan bir qisim Uyghur ziyaliylar bilen söhbet élip barduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.