Ақсарай шәһәр башлиқи: уйғурлар түркийидинму чоң бир тупрақниң игилири болған хәлқ

Уйғур мәсилиси түркләр көңүл болидиған мәсилиләрдин бири. Шуңа хитай һөкүмити түркийиниң һәрқайси шәһәрлири билән қериндаш шәһәр болуш у йәрдә һәр хил паалийәтләрни өткүзүш арқилиқ хитайни тонутмақта.
Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2013-01-03
Share
aqsaray-sheher-bashliqi-newzat-palta-305.jpg Ақсарай шәһәр башлиқи нәвзат палта әпәнди ихтиярий мухбиримиз әркин тарим билән сөһбәттә. 2013-Йили 3-январ, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Түркийидики шәрқий түркистан тәшкилатлириму буниңға қарши паалийәт елип бармақта. 24-Декабир күни д у қ һәйити ақсарай шәһиридә бир йүрүш паалийәт елип барғанда шәһәр башлиқи нәвзат палта әпәндиму қатнашқан иди. Биз униң билән сөһбәт елип берип уйғур мәсилиси һәққидики көз қаришини игилидуқ.

Соал: сиз уйғурларниң вәзийити һәққидә немә ойлайсиз?
Нәвзат палта: ақсарайлиқларға нисбәтән елип ейтсақму шәрқий түркистанда инсанлар зулум тартиватиду. Мусулманлар һаман сәзгүрлүк муамилисигә учрайду. Дуняниң қәйиридә зулум болса биз түрк миллити инкаси мана мушуниңдин ибарәт.

Шәрқий түркистанда йиллардин бери коммунизмниң асарити астида иңриған, әрзийәт вә мушәққәт чекиватқан бир хәлқ яшаватиду. Улар мусулман түрк қовми. Биз гепини қиливатқан бу хәлқ түркийә нопусиниң йеримиға тәң кәлгүдәк нопусқа игә бир хәлқ. Бу хәлқ түркийидинму чоң бир тупрақниң игилири болған хәлқ. Биз уларниң һалидин хәвәрдар. Һөкүмитимиз вә баш министиримизму бу темиға алаһидә қарайду. Бәзи инсанлар түркийиниң бирмида немә иши бар дейишиду. Биз чоң дөләт болушқа лайиқ иш қиливатимиз. Чоң дөләтниңму дәрди җиқ болиду. Кичик дөләтләр өзи дәрди билән мәшғул болиду. Йәнә безиләр түркийиниң шәрқий түркистанда, кәркүктә, дәмәшиқта немә иши бар дәйду. Бизниң әнәнимиз чоң дөләтләрни қуруш. Биз пулуң пушқақтики ушшақ дөләтләрдин әмәсмиз. Биз сәлчуқ империйиси, османийә империйиси, түркийә җумһурийәтлириниң игисимиз. Кәм дегәндиму он әсирлик тарихимиз бар. Биз чоң бир дөләтмиз. Шуңа мәйли һиндистан, мәйли мисир, мәйли сүрийә, мәйли шәрқий түркистанда болсун мәсилила болидикән биз униңға инкас билдүримиз. Мәсилигә мушундақ қариғулуқ. Йәни, түрк миллити, түркийә җәмийити буни чүшинип йетиши лазим. Мән хәлқимиз бу һәқтә тәпәккур қилалисила худа халиса һәр заман шәрқий түркистанлиқларға ярдәм бериш тәрәптарида туриду, дәп қараймән.

Соал: йеқинқи йиллардин бери уйғур дияриға берип келиватқан түрк башлиқлириниң сани көпийиватиду. Сизму берип у йәрдики шәһәрләр билән ақсарайни қериндаш шәһәр қилишни ойламсиз?
Җаваб: аллаһ несип қилидиғанла болса мумкин болиду. Немишқа бармиғудәкмиз? валимизму бир қанчә йил аввал берип кәлди. У бизгә шәрқий түркистандики мусулман түрк қовминиң өзини нәқәдәр қизғин күтүвалғанлиқини, ай юлтузлуқ түрк байриқини көрүп қандақ йүзигә сүртүп кәткәнликини бизгә ейтип бәргән иди. Йәни у йәрдики қериндашлиримиз өз кимликини вә динини техи йоқатқини йоқ. Азрақ чәтнигән болуши мумкин. Чүнки йиллардин буян коммунизмниң асаритидә қалди. Һазир түркийиниң һалиға сәпсалидиған болсақму, кимлики түрк, дини мусулман, әмма өз кимликидин чәтнигән. Үстидики азрақ чаң-тозанни сүртүвәтсәң йәнила әслигә қайтиду. Биз бу йәрдә әркин яшаватимиз әмма, у йәрдики қериндашлиримизни коммунизмниң реҗими астида туруп өз етиқадини, миллий әнәнисини қоғдиялиши унчивала асан бир иш әмәс. Аллаһ бир күни ишикини ачар, шәрқий түркистанға беришқиму несип болар.

Соал: сиз бир сиясәтчи вә һөкүмәт башлиқи болуш сүпитиңиз билән уйғур дияридики зулумниң аяқлишиши үчүн немә ишлар қилиниши керәклики һәққидә пикриңизни сөзләп бәрсиңиз:
Җаваб: әң алди билән шәрқий түркистан мәсилиси еқим мәсилилиригә айлиниши лазим. Һәр йәрдә гепи болуши лазим. Түркийә бирмидики мусулманларға игә чиқти. Дипломатийә министиримиз әһмәд давутоғли у йәргә барди. Әтә өгүн техиму чоң башлиқтин бирси барса йәнә күнтәртипкә келиду. У йәрдики қериндашлиримизниң арқисида түрк миллити вә мусулман дуняси бар. Улар һәқиқий игә чиқса зулум қилғучиларму қолини тартиду дәп қараймән. Җәмийәттики кишиләргә буни билдүрүш нуқтисидин ейтқанда ечилған һәрбир йиғин муһим әһмийәткә игә. Әгәр хәлқ билмисә йирақ бир йәрдә бизгә охшайдиған бир хәлқ бар дәйду, айда, йилда бирәр қетим телевизорларда чиқип қойиду, шуниң билән түгәйду. Шуңа мән бу темида йиғинларниң чақирилип турушини пайдилиқ дәп қараймән.

Соал: шәрқий түркистандин нурғун саяһәтчиләр түркийигә келишкә башлиди. Улар ақсарайға келип қалса қәйәрләрни саяһәт қилса болиду?
Җаваб: шәһиримиз анатолийә шәһири. Бу шәһәрләр тарихтин бери османийә империйиси болупму, сәлчуқ империйисиниң нуқтилиқ шәһәрлири болуп кәлгән. Ақсарай тарихий түскә игә бир шәһәр. Әвлияларниң шәһири. Әҗдадлиримиз бу йәргә гүзәл ядикарларни қалдурған. Сомунҗи баба бар. Улу җамиә, зинҗирҗи мәдрисиси, һаммамлири һәммила йәрдин тарихий пурақ төкүлүп туриду. Шәрқий түркистандики қериндашлиримиз ақсарайға келидиғанла болса, улар анатолийидин издәватқан барчә төрә, мусулман түрк инсанлириниң барчә қиммәтлирини бу йәрдин тапалайду.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт