Түркийә мәтбуатлирида вен җябавниң түркийә зиярити мәсилиси

Хитай баш министири вен җябавниң 10 - айниң 8 - күнидин 10 - күнигичә түркийидә елип барған рәсмий зиярити шәрқий түркистан мәсилисини йәнә бир қетим түркийиниң күнтәртипигә елип кәлди.
Мухбиримиз әркин тарим
2010-10-11
Share
Wen-jyabawgha-eltilghan-ayaq-305 Сүрәттә, 10 - айниң 8 - күни, хитай баш министири вен җйабавниң машинисиға қаритип етилған айағ.
www.worldbulletin.net

Түркийә баш министири рәҗәп таййип әрдоған билән хитай баш министири вен җябав бирликтә өткүзгән мухбирларни күтүвелиш йиғинида, рәҗәп таййип әрдоған пәқәтла икки дөләт оттурисидики тиҗарий мунасивәт һәққидила тохталди.

Хитай баш министири вен җябав болса икки дөләт оттурисидики тиҗарий мунасивәттин башқа йәнә терроризмға қарши күрәштә һәмкарлиқни күчәйтиш һәққидиму тохталди.

Мухбирларни күтүвелиш йиғини қисқа болди. Ахирида мухбирларниң соал соришиғиму рухсәт қилинмиди. Мухбирларни күтүвелиш йиғинида икки баш министир уйғур мәсилисини тилға алмиған болсиму, лекин түркийидики пүтүн гезит, радио вә телевизийиләр 4 күндин бери шәрқий түркистан мәсилисигә орун бәрмәктә.

10 - Айниң 8 - күни әтигәндә вен җябав турған меһманханидин чиқиватқанда икки уйғурниң вен җябавниң машинисиға аяғ етиш билән башлиған наразилиқ намайиши, әтиси , йәни 10 - айниң 9 - күни истанбулда давамлашти. Бу наразилиқ намайишлири түркийә мәтбуатлирида кәң - көләмдә йәр алди. Интернет вә телевизийә хәвәрлиридә "Шәрқий түркистанлиқлар хитай баш министирини айиғи билән күтүвалди", "шәрқий түркистанлиқлар хитай баш министиригә аяғ атти" дегәндәк темилар йорутулди.
Turk-metbuatida-sherqiy-turkistan-Turkiye-Xitay-Wenjyabaw-305
Вақит гезити 10 - айниң 9 - күнидики хәвиридә "баш министирлик бинасиниң ичидә тохтамнамиләргә қол қоюлди сиртта хитайға наразилиқ намайиши өткүзүлди" темисида хәвәр қилди. Бу хәвәрдә түркийә баш министири рәҗәп таййип әрдоған билән хитай баш министири вен җябавниң икки дөләт оттурисида сода, қатнаш, мәдәнийәт вә алақә - учур қатарлиқ саһәләрни өз ичигә алған 8 тохтамнамиға қол қойғанлиқи, дәл бу тохтамнамиларға қол қоюливатқанда истанбул, қәйсәри вә әнқәрәдин кәлгән көп санда шәрқий түркистанлиқниң бина сиртида наразилиқ намайиши өткүзгәнлики йезилған.
 
Стар гезитидә елан қилинған, "хИтай билән болған тиҗарәттә тарихий қәдәм ташланди" Мавзулуқ хәвәрдә икки дөләт оттурисидики тиҗарәттә түрк лираси билән хитай пули юәнниң ишлитилидиғанлиқи йезилған. Бу мақалидә түркийә билән хитай оттурисида түзүлгән 8 саһәдики тохтамнамиға қол қоюлғанлиқи, буларниң ичидики муһимлири болса түркийә билән хитай оттурисидики тиҗарәттә доллар ишләтмәй түрк лираси билән йүәнниң ишлитилиши, әски шәһир билән истанбул, әнқәрә билән сивас оттурисидики тез пойизни хитай билән ортақ ясаш, булардин башқа истанбулдин бейҗиңға баридиған "заманиви йипәк йоли" намидики төмүр йолни хитай дөлити билән ортақ ясаш, технологийә җәһәттики һәмкарлиққа охшаш бир йүрүш тохтамнамилар икәнлики йезилған.
Turk-metbuatida-sherqiy-turkistan-Turkiye-Xitay-305
Булардин башқа түркийә баш министири рәҗәп таййип әрдоған 2015 - йилида түркийә билән хитай оттурисидики тиҗарәт соммисини 50 милярд долларға чиқиришни пиланлаватқанлиқини ейтти. Түркийиниң әң нопузлуқ гезитлиридин бири болған радикал гезитидә, "түркийә билән хитай истратегийилик ортақ болиду" дегән темида мақалә елан қилинди. Мақалиниң астидики кичик мавзуда "хитай баш министири вен җябавниң түркийә зиярити шәрқий түркистанлиқларниң намайиши билән лю шавбоға берилгән нобел мукапатиниң сайисида көмүлүп қалди" дейилгән. Түркийиниң әң чоң гезитлиридин бири болған һүррийәт гезитидә "уйғурларға игә чиқиш вақти әмәс" темисида обзор елан қилинди.

Мәмәт йилмаз язған обзорида мундақ дейилгән: "хитайлар билән сода - һәмкарлиқ тохтамнамиси түзидуқ. Тохтамнамида икки дөләт оттурисидики тиҗарәтни 10 мисли көпәйтиш қарар қилинди. Көпәйтсәк кимгә пайда елип келиду? хитайдин алған мелимиз сатқан мелимиздин 10 һәссә көп, йәни биз зиян тартиватимиз."
 
Обзорчи мәмәт йилмаз әпәнди обзорида уйғур мәсилиси һәққидә тохтилип мундақ дәп язиду: "хитай баш министири вен түркийигә кәлгән күни дуня уйғур қурултийи рәиси рабийә қадир ханим билән елип берилған бир сөһбәт әлҗәзирә телевизийисидә берилди. Рабийә қадир ханим бәзидә көз яшлирини туталмастин хитайларниң уйғурларға елип бериватқан бесим вә қирғинчилиқ сияситини аңлатти. Баш министиримиз рәҗәп таййип әрдоғанниң бу һәқтә хитай баш министиригә бир нәрсиләр дейишини күтмидим. Чүнки, хитайдин мәнпәәт бар, пул бар. Уйғурларға игә чиқса бичарә уйғурлардин пайда тәгмәйду, уйғурлар әрәбләргә охшаш рәҗәп таййип әрдоғанниң рәсимини өйигә асалмайду. Уйғурлар вәтинидә намайиш қилип рәҗәп таййип әрдоғанниң рәсимини қолида көтүрәлмәйду. Бундақ бир вәзийәттә бичарә уйғурларниң һәққини немишқа қоғдисун?"
   
Бу қетимқи зиярәттә хитай баш министири вен җябав терроризмға қарши күрәштә һәмкарлиқ елип беришни тәкитлигән болсиму түркийә баш министири рәҗәп таййип әрдоғанниң буни тилға алмаслиқини қандақ чүшинишимиз керәк?   

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

 
Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт