Түркийидә 'унтулған вәтән шәрқий түркистан вә 5 - июл үрүмчи қирғинчилиқи' темисида йиғин чақирилди

Түркийидә 5 - июл үрүмчи вәқәсиниң бир йиллиқини хатириләш паалийити рәсми башланди. Бу мунасивәт билән 6 - айниң 26 - күни түркийиниң қәйсәри шәһридә "унтулған вәтән шәрқий түркистан вә 5 - июл үрүмчи қирғинчилиқи" темисида йиғин чақирилди.
Мухбиримиз әркин тарим
2010-06-29
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәт, 5 - ийул үрүмчи вәқәсиниң бир йиллиқини хатириләш паалийити мунасивити билән 6 - айниң 26 - күни түркийиниң қәйсәри шәһридә чақирилған "унтулған вәтән шәрқий түркистан вә 5 - ийул үрүмчи қирғинчилиқи" темисидики йиғиндин бир көрүнүш.
Сүрәт, 5 - ийул үрүмчи вәқәсиниң бир йиллиқини хатириләш паалийити мунасивити билән 6 - айниң 26 - күни түркийиниң қәйсәри шәһридә чақирилған "унтулған вәтән шәрқий түркистан вә 5 - ийул үрүмчи қирғинчилиқи" темисидики йиғиндин бир көрүнүш.
RFA Photo / Erkin Tarim

Қәйсәри шәһәрлик һөкүмәтниң йиғин залида өткүзүлгән бу йиғинға қәйсәридә паалийәт елип бериватқан аммиви тәшкилатларниң мәсуллири, қәйсәридә турушлуқ уйғурлар вә уйғурларға һесдашлиқ қилғучи түркләрдин болуп, 400 әтрапида киши қатнашти. Йиғин үрүмчидә шеһит болғанларниң роһиға атап қуран керим оқуш билән башланди.
 
Йиғинға түркийә инсаний ярдәм вәхпи қәйсәри шөбисиниң башлиқи әргүн сәзән әпәнди риясәтчилик қилди. У, сөзидә йиғинниң исмини "унтулған вәтән шәрқий түркистан вә 5 - июл үрүмчи қирғинчилиқи" дәп қоюшниң тоғра болмиғанлиқи, чүнки, түркләрниң шәрқий түркистанни һечқачан унутмиғанлиқи вә унутмайдиғанлиқини ейтти.

Йиғинниң ечилиш нутиқини мәзлумлар җәмийити қәйсәри шөбиси башлиқи ахмәт таш әпәнди сөзлиди. У, бу йиғинни чақириштики мәқсити һәққидә тохтилип мундақ деди: "биз мәзлумлар җәмийити қәйәрдә езилгән, йәни зулум чекиватқан инсан болса уларға көңүл бөлүшни вә уларниң мәсилисини күн тәртипкә елип келишни өзигә вәзипә қилған бир тәшкилат. Шәрқий түркистанда йиллардин буян давам қиливатқан зулум сиясити бар. Хитай бир тәрәптин ирқий қирғинчилиқ елип барса, йәнә бир тәрәптин уйғур мәдәнийитини йоқ қилишқа, уйғурларни ассимилятсийә қилишқа тиришиватиду. Буларниң һәммиси еғир инсан һәқлири дәпсәндилири һесаблиниду. Һәммимизгә мәлум өткән йили үрүмчидә көп санда уйғур қериндишимиз өлтүрүлди. Бүгүнгичә үрүмчи вәқәсини баһанә қилип туруп көп санда уйғурни қамапту. Биз алған мәлуматларға қариғанда из - дерики йоқ болуп кәткән уйғурларниң саниму аз әмәс икән. Биз буларни күн тәртипкә елип келиш үчүн өткән йили қәйсәридә рәсим көргәзмиси ачтуқ. 10 Күн давам қилған бу рәсим көргәзмисини 10 күн ичидә 10 миң инсан зиярәт қилди. Үрүмчи қирғинчилиқини йәнә бир қетим түркийиниң күн тәртипигә елип келиш уйғурларниң ялғуз әмәсликини көрситиш үчүн бу паалийәтни өткүздуқ. Бу йиғинимизға көп санда жорналистларму кәпту."

Ечилиш нутқи ахирлашқандин кейин мәзлумлар җәмийити башлиқи сабиқ парламент әзаси фаруқ үнсал әпәнди "шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилишниң йоллири" темисида, д у қ муавин башлиқи сейит түмтүрк әпәнди болса "5 - июл үрүмчи қирғинчилиқи вә шәрқий түркистан" темисида сөз қилди. Сейит түмтүрк әпәнди сөзидә уйғурлар тарихта қурған дөләтләр һәққидә қисқичә мәлумат бәргәндин кейин уйғурларниң бүгүнки вәзийити вә 5 - июл үрүмчи қирғинчилиқиниң мәйданға келиш сәвәблири үстидә тохталди. У сөзидә 6 - айниң 26 - күни хитайниң җәнубидики шавгуәндә йүз бәргән вәқәдә һаятидин айрилғанларға тәзийә билдүрүдиғанлиқини, уларниң һәммисиниң шеһит икәнликини ейтти.

У сөзниң ахирида түрк һөкүмитини түрк хәлқини уйғурларға саһиб чиқишқа чақирди. Кейин, мәзлумлар җәмийити башлиқи сабиқ парламент әзаси фаруқ үнсал әпәнди "шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилишниң йоллири" темисида сөз қилди. У сөзидә шәрқий түркистан мәсилисиниң хәлқара җамаәтчилик тәрипидин билингәнликини, әмди бу мәсилини һәл қилиш йоллирини издәш вақтиниң йетип кәлгәнликини ейтқандин кейин һәл қилиш йоллири үстидә тохтилип мундақ деди: "уйғурлар демократик хитайлар билән болған һәмкарлиқни күчәйтиши керәк. Уйғурларға уйғур мәсилисини аңлитишниң анчә көп пайдиси йоқ. Хитай ичи вә сиртидики демократ хитайларға уйғурлар тартиватқан зулумни яхши аңлитиш керәк. Уйғурларниң һәқсизлиққә учраватқанлиқини хитай хәлқиғиму яхши аңлитишимиз керәк."
 
Фаруқ үнсал әпәнди шәрқий түркистан мәсилисини һәл қилиштики йәнә бир муһим мәсилиниң уйғурлар арисидики иттипақлиқни әмәлгә ашуруш икәнликини баян қилип мундақ деди: "чәтәлдики уйғурлар арисидики зиддийәтни түгитип, иттипақлиқни әмәлгә ашуруши керәк. Чәтәлдики уйғурлар бир яқтин баш чиқирип, қисқа вә узун муддәтлик пилан түзүп, системилиқ һалда өз давасини елип барса көзлигән нишаниға йетәләйду. Чәтәлдики уйғурларниң сани аз иттипақ болмиса күчи аҗизлап кетиду."

Сабиқ парламент әзаси мәзлумлар җәмийити башлиқи фаруқ үнсал әпәнди хәлқаралиқ аммиви тәшкилатлардин пайдилинип, хитайға бесим ишлитиш йоллири үстидә тохтилип мундақ деди: "ислам конферанси тәшкилати арқилиқ хитайға бесим ишлитиш керәк. Хитай шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилатиға әза муһим дөләтләрдин бири. Шаңхәй һәмкарлиқ тәшкилати инсан һәқлирини қоғдаш һәққидә қарар мақуллап хитайни инсан һәқлиригә һөрмәт қилишқа чақириш керәк. Булардин башқа түркийә җамаәтчиликигә шәрқий түркистан мәсилисини яхши аңлатсақ түрк хәлқи һөкүмәткә бесим ишләтсә һөкүмитимиз хитайға бесим ишлитәләйду. Буниң үчүн түркийидики аммиви тәшкилатлар күчлүк болуши керәк. Уйғур мәсилиси һәқлиқ дава, униң үчүн хитайларниң бәзи бөһтанлиридин қорқмаслиқ керәк."

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

 
Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт