Türkiyide 'untulghan weten sherqiy türkistan we 5 - iyul ürümchi qirghinchiliqi' témisida yighin chaqirildi

Türkiyide 5 - iyul ürümchi weqesining bir yilliqini xatirilesh pa'aliyiti resmi bashlandi. Bu munasiwet bilen 6 - ayning 26 - küni türkiyining qeyseri shehride "untulghan weten sherqiy türkistan we 5 - iyul ürümchi qirghinchiliqi" témisida yighin chaqirildi.
Muxbirimiz erkin tarim
2010-06-29
Élxet
Pikir
Share
Print
Süret, 5 - iyul ürümchi weqesining bir yilliqini xatirilesh paaliyiti munasiwiti bilen 6 - ayning 26 - küni türkiyining qeyseri shehride chaqirilghan "untulghan weten sherqiy türkistan we 5 - iyul ürümchi qirghinchiliqi" témisidiki yighindin bir körünüsh.
Süret, 5 - iyul ürümchi weqesining bir yilliqini xatirilesh paaliyiti munasiwiti bilen 6 - ayning 26 - küni türkiyining qeyseri shehride chaqirilghan "untulghan weten sherqiy türkistan we 5 - iyul ürümchi qirghinchiliqi" témisidiki yighindin bir körünüsh.
RFA Photo / Erkin Tarim

Qeyseri sheherlik hökümetning yighin zalida ötküzülgen bu yighin'gha qeyseride pa'aliyet élip bériwatqan ammiwi teshkilatlarning mes'ulliri, qeyseride turushluq Uyghurlar we Uyghurlargha hésdashliq qilghuchi türklerdin bolup, 400 etrapida kishi qatnashti. Yighin ürümchide shéhit bolghanlarning rohigha atap qur'an kérim oqush bilen bashlandi.
 
Yighin'gha türkiye insaniy yardem wexpi qeyseri shöbisining bashliqi ergün sezen ependi riyasetchilik qildi. U, sözide yighinning ismini "untulghan weten sherqiy türkistan we 5 - iyul ürümchi qirghinchiliqi" dep qoyushning toghra bolmighanliqi, chünki, türklerning sherqiy türkistanni héchqachan unutmighanliqi we unutmaydighanliqini éytti.

Yighinning échilish nutiqini mezlumlar jem'iyiti qeyseri shöbisi bashliqi axmet tash ependi sözlidi. U, bu yighinni chaqirishtiki meqsiti heqqide toxtilip mundaq dédi: "biz mezlumlar jem'iyiti qeyerde ézilgen, yeni zulum chékiwatqan insan bolsa ulargha köngül bölüshni we ularning mesilisini kün tertipke élip kélishni özige wezipe qilghan bir teshkilat. Sherqiy türkistanda yillardin buyan dawam qiliwatqan zulum siyasiti bar. Xitay bir tereptin irqiy qirghinchiliq élip barsa, yene bir tereptin Uyghur medeniyitini yoq qilishqa, Uyghurlarni assimilyatsiye qilishqa tirishiwatidu. Bularning hemmisi éghir insan heqliri depsendiliri hésablinidu. Hemmimizge melum ötken yili ürümchide köp sanda Uyghur qérindishimiz öltürüldi. Bügün'giche ürümchi weqesini bahane qilip turup köp sanda Uyghurni qamaptu. Biz alghan melumatlargha qarighanda iz - dériki yoq bolup ketken Uyghurlarning sanimu az emes iken. Biz bularni kün tertipke élip kélish üchün ötken yili qeyseride resim körgezmisi achtuq. 10 Kün dawam qilghan bu resim körgezmisini 10 kün ichide 10 ming insan ziyaret qildi. Ürümchi qirghinchiliqini yene bir qétim türkiyining kün tertipige élip kélish Uyghurlarning yalghuz emeslikini körsitish üchün bu pa'aliyetni ötküzduq. Bu yighinimizgha köp sanda zhornalistlarmu keptu."

Échilish nutqi axirlashqandin kéyin mezlumlar jem'iyiti bashliqi sabiq parlamént ezasi faruq ünsal ependi "sherqiy türkistan mesilisini hel qilishning yolliri" témisida, d u q mu'awin bashliqi séyit tümtürk ependi bolsa "5 - iyul ürümchi qirghinchiliqi we sherqiy türkistan" témisida söz qildi. Séyit tümtürk ependi sözide Uyghurlar tarixta qurghan döletler heqqide qisqiche melumat bergendin kéyin Uyghurlarning bügünki weziyiti we 5 - iyul ürümchi qirghinchiliqining meydan'gha kélish sewebliri üstide toxtaldi. U sözide 6 - ayning 26 - küni xitayning jenubidiki shawgu'ende yüz bergen weqede hayatidin ayrilghanlargha teziye bildürüdighanliqini, ularning hemmisining shéhit ikenlikini éytti.

U sözning axirida türk hökümitini türk xelqini Uyghurlargha sahib chiqishqa chaqirdi. Kéyin, mezlumlar jem'iyiti bashliqi sabiq parlamént ezasi faruq ünsal ependi "sherqiy türkistan mesilisini hel qilishning yolliri" témisida söz qildi. U sözide sherqiy türkistan mesilisining xelq'ara jama'etchilik teripidin bilin'genlikini, emdi bu mesilini hel qilish yollirini izdesh waqtining yétip kelgenlikini éytqandin kéyin hel qilish yolliri üstide toxtilip mundaq dédi: "Uyghurlar démokratik xitaylar bilen bolghan hemkarliqni kücheytishi kérek. Uyghurlargha Uyghur mesilisini anglitishning anche köp paydisi yoq. Xitay ichi we sirtidiki démokrat xitaylargha Uyghurlar tartiwatqan zulumni yaxshi anglitish kérek. Uyghurlarning heqsizliqqe uchrawatqanliqini xitay xelqighimu yaxshi anglitishimiz kérek."
 
Faruq ünsal ependi sherqiy türkistan mesilisini hel qilishtiki yene bir muhim mesilining Uyghurlar arisidiki ittipaqliqni emelge ashurush ikenlikini bayan qilip mundaq dédi: "chet'eldiki Uyghurlar arisidiki ziddiyetni tügitip, ittipaqliqni emelge ashurushi kérek. Chet'eldiki Uyghurlar bir yaqtin bash chiqirip, qisqa we uzun muddetlik pilan tüzüp, sistémiliq halda öz dawasini élip barsa közligen nishanigha yételeydu. Chet'eldiki Uyghurlarning sani az ittipaq bolmisa küchi ajizlap kétidu."

Sabiq parlamént ezasi mezlumlar jem'iyiti bashliqi faruq ünsal ependi xelq'araliq ammiwi teshkilatlardin paydilinip, xitaygha bésim ishlitish yolliri üstide toxtilip mundaq dédi: "islam konféransi teshkilati arqiliq xitaygha bésim ishlitish kérek. Xitay shangxey hemkarliq teshkilatigha eza muhim döletlerdin biri. Shangxey hemkarliq teshkilati insan heqlirini qoghdash heqqide qarar maqullap xitayni insan heqlirige hörmet qilishqa chaqirish kérek. Bulardin bashqa türkiye jama'etchilikige sherqiy türkistan mesilisini yaxshi anglatsaq türk xelqi hökümetke bésim ishletse hökümitimiz xitaygha bésim ishliteleydu. Buning üchün türkiyidiki ammiwi teshkilatlar küchlük bolushi kérek. Uyghur mesilisi heqliq dawa, uning üchün xitaylarning bezi böhtanliridin qorqmasliq kérek."

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.

 
Toluq bet