Көзәткүчиләр: “туюқсиз вәқәләргә тақабил туруш қанунини йолға қоюш чариси” уйғурларни бастурушни нишан қилған

Уйғур аптоном райони “җуңхуа хәлқ җумһурийитиниң туюқсиз вәқәләргә тақабил туруш қанунини йолға қоюш чариси” ни бүгүндин башлап, рәсмий йолға қоюшқа башлиди.
Мухбиримиз ирадә
2012.08.01
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
urumchi-qoralliq-saqchi-5-iyul-305.jpg 5-Июл үрүмчи вәқәсидин кейин үрүмчини чарлап йүргән қораллиқ сақчилар. 2009-Йили июл.
RFA

Уйғур аптоном райониниң рәиси нур бәкри бүгүн йәни 1-авғуст күни туюқсиз вәқәләргә тақабил туруш қанунини йолға қоюш чарисини иҗра қилиш мунасивити билән мәхсус имзалиқ мақалә елан қилип, җиддий вәқәләрни башқурушни омумйүзлүк илгири сүрүп, һәрқайси орунлардин җиддий вәқәләргә тақабил туруш иқтидарини йәниму ашурушни йолға қоюш чарисини изчиллаштурушни муһим вәзипә, дәп билип, җиддий вәқәләрни бир тәрәп қилиш қоманданлиқ штаблири қурулушини техиму күчәйтишни тәләп қилған.

Нур бәкри мақалисидә һәр дәриҗилик һөкүмәт вә органларниң һәрбий вә қораллиқ қисимларниң рәһбәрликидә қурулидиған қоманданлиқ шитаблириниң буйруқиға қәтий бойсунуш, улар билән һәмкарлишиш мәсилисидә алаһидә тохтилиш билән биргә, туюқсиз вәқәләрниң вақтида бир тәрәп қилишни қайта-қайта тәкитлигән. Йолға қоюш чарисини кәң омумлаштурушни, барлиқ тарқитиш васитилирини ишқа селип туруп кәң тәшвиқ қилишни тәләп қилған. Уйғур елидики һөкүмәткә қарашлиқ ахбарат васитилири түнүгүн чариниң йолға қоюлуш мунасивити билән өткүзүлгән ахбарат йиғинидиму охшаш мәсилини йәни, җиддий вәқәләрни дәл вақтида бир тәрәп қилиш мәсилисини қаттиқ тәкитлигән иди. Уйғур район даирилири җиддий вәқәләрни дәл вақтида бир тәрәп қилиш мәсилисидә немишқа шунчә җиддийлишиду? уйғур елидики җиддий вәқә немә? кимгә қаритилған?

Америкидики уйғур зиялийси илшат һәсән әпәнди туюқсиз вәқәләргә тақабил туруш чарисиниң ичкири өлкиләрдиму барлиқини, әмма уларда зор кәлкүн апити, йәр тәврәш вә шуниңға охшайдиған тәбиий апәтләргә тақабил турушни көздә тутса, уйғур елидә буниң характериниң уйғурларға тақабил турушқа өзгирип кәткәнликини билдүрди.

Хитай һөкүмити бир яқтин 19 өлкиниң ярдими билән уйғур елидики хәлқ турмушиниң күнсайин яхшилиниватқанлиқини, һәр милләт аммисиниң инақ-иттипақ бәхтлик һалда яшаватқанлиқини илгири сүрсиму, әмма йәнә бир яқтин 100 күнлүк қаттиқ зәрбә бериш, “3 хил күчләргә қарши туруш” дәйдиған һәрикәтләрни елип барди. Уйғур елидә турушлуқ қораллиқ сақчи қисимлирини һәссиләп ашурди. Уйғурларниң хитай һөкүмитиниң мәдәний, иқтисади, диний сиясәтлиригә қарши елип берилған һәрқандақ наразилиқ һәрикитини террорлуқ билән бағлап, қаттиқ бир тәрәп қилди. 5-Июл үрүмчи вәқәсидин кейин уйғур елигә көчмән йөткәш сияситини техиму юқири пәллигә көтүрди. Бу техи йеқинда уйғур аптоном район даирилириниң бундин кейин хитай көчмәнләргә турақлиқ олтурақлишиш кинишкиси тарқитип, 6 милйон көчмәнни йәрликләштүрүши билән техиму өз ипадисини тапқан иди. Хәлқарадики кишилик һоқуқ органлири болсун вә уйғур көзәткүчиләр болсун, хитай көчмәнләр мәсилисиниң уйғурларни әң қаттиқ нарази қиливатқан мәсилә икәнликидә ортақлишиду. Көзәткүчиләрниң ейтишичә, көчмән йөткәш сиясити хитай һөкүмитиниң уйғур елини бойсундуруш истратегийиниң муһим бир парчиси. Шуңа хитай һөкүмити мәйли қанчилик бәдәл төлишидин қәтийнәзәр, уйғурлар қанчилик қаршилиқ көрситишидин қәтийнәзәр буни қәтий давам қилиду.

Измир әгә университетиниң профессори алимҗан инайәт әпәнди бу тоғрилиқ өзиниң көз қарашлирини оттуриға қойди. (юқиридики аваз улинишидин аңлиғайсиз)

Хитай һөкүмити уйғур елидә муқимсизлиқ яратқан вәқәләрниң кәйнидики иҗтимаий сәвәбләрни издәш, уйғурларға қаратқан сияситини тәңшәшниң орниға, мәсилини ноқулла “миллий бөлгүнчилик” хаһишиға бағлап кәлди. Шуңа хәлқарадики барлиқ кишилик һоқуқ органлириниң агаһландуруши, америка вә башқа ғәрб әллири билән йилда елип баридиған кишилик һоқуқ сөһбәтлиридә улар хитай һөкүмитидин уйғурларниң наразилиқлирини көздә тутушни, уйғурларниң миллий, диний, мәдәний һәқ-һоқуқлириға һөрмәт қилишни қайта-қайтилап тәләп қилсиму, һазирғичә уйғур ели даирилириниң бу җәһәттә бир қәдәм ташлиғанлиқи көрүлгини йоқ. Көрүлмәйла қалмай, бәлки бесим сиясәтлириниң техиму күчийип кәткәнлики мәлум болмақта. Мәсилән, йеқинда уйғур елидин кәлгән хәвәрләргә қариғанда, роза-рамзан мәзгилидә идарә -органларда, мәктәпләрдә роза тутушни чәкләшкә алақидар уқтурушлар чиқирилип, хизмәтчиләр қол қоюшқа қисталған. Деһқанлар төвән турмуш капалити елиш үчүн диний паалийәтләр билән шуғулланмаслиқ һәққидики шәртнамигә қол қойдурулған. Һәтта балилар рамзан нахшиси ейтиштин чәкләнгән. Көзәткүчиләр бундин кейин уйғурларниң яшаш имканиниң техиму тарлишидиғанлиқини вә қаршилиқниң техиму ашидиғанлиқини билдүрмәктә.

Әмма, хитай һөкүмитиниң 5-июл вәқәсидин савақ алмиғанлиқи вә болупму туюқсиз вәқәләргә тақабил туруш йолға қоюш чарисини уйғур елидә мәңгүлүк әминликни ишқа ашурушниң капалити, дәп көрситишидин қариғанда, хитай һөкүмитиниң уйғур елидә армийә вә қорал күчигә тайинип туруп, өз һакимийитини мустәһкәмләш йолидин ваз кәчмәйдиғанлиқи көрүнүп турмақта.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.