Xitaydiki tuz qehetchiliki sarasimidin kéyinki tuzni qayturush dolquni

Xitay xewerliridiki "Yod qoshulghan tuz atom radi'atsiyisining tesirini töwenlitidu" dégen teshwiqat sewebidin, xitayda tuz qehetchiliki sarasimi yüz bergen idi.
Muxbirimiz méhriban
2011-03-22
Share
tuz-qehetchiliki-305.jpg Béyjingdiki yémeklik bazarlirida tuz quruqlinip ketken körünüsh. 2011-Yili 17-mart.
AFP

Xewerlerdin melum bolushiche, ötken hepte 16-marttin bashlap xitayning sherqiy déngiz qirghiqidiki shendung, jéjyang, gu'angdung ölkiliride tuz qehetchiliki sarasimi yüz bérip, yod qoshulghan tuzning bahasi nechche on hesse örligen. Shundaqla xitaydiki tuz ishlepchiqiridighan shirketlerning pay chékimu hessilep örligen.

Melum bolushiche, ötken hepte xitayda yod qoshulghan tuz qehetchiliki wehimisining yüz bérishige, xitay hökümet axbaratliri teshwiqatida yaponiyide yüz bergen atom radi'atsiyisining xitaygha tesir körsitish mumkinliki heqqidiki xewerlerning ziyade köp bérilishi, shundaqla 15-marttin bashlap xitay tor béketliri hem téléfon qisqa uchurlirida tarqalghan "Yod qoshulghan tuzning atom radi'atsiyisining aldini élish roli bar" dégen uchurlar seweb bolghan iken.

Xitayning shendung ölkisidin radi'omiz ziyaritini qobul qilghan li ependi xitaydiki "Yod qoshulghan tuz qehetchiliki wehimisi"ge aldi bilen xitay metbu'atlirining teshwiqatida yaponiyide yüz bergen atom radi'atsiyisi tesiri heqqide bir tereplime xewerlerni ziyade köp bérish qilmishi seweb bolghanliqini ilgiri sürüp mundaq dédi:
"Hökümetning bu qétim yaponiyide yüz bergen atom radi'atsiyisining tesiri heqqidiki xewerliri ilmiy bolmidi. Yeni metbu'atlarning atom radi'atsiyisining insanlargha élip kélidighan ziyinini ziyade köptürüp teshwiq qilishi hem atom radi'atsiyisi tesiri eng aldi bilen xitaydiki sherqiy déngiz qirghaqliridiki rayonlargha tarqilidu dégen'ge oxshash teshwiqatliri xitay puqralirida wehime peyda qildi. Yaponiyide yer tewresh apiti yüz bergendin kéyin xitayning hökümet metbu'atliri bergen xewerliride yaponiyidiki apettin qutquzush xizmiti heqqidiki xewerlerge qarighanda, atom radi'atsiyisining ziyini heqqidiki xewerler köp bérildi. Shunga eslidinla bixeterlik tuyghusi hem mesililerge höküm qilish iqtidari ajiz bolghan, xitay puqraliri arisida wehime küchiyip, xitayda tuz qehetchiliki sarasimi yüz berdi."

Xitay metbu'atlirining xewer qilishiche, bu heptidin bashlap xitayda yene, ötken hepte tuzni ziyade jiq sétiwalghini üchün qayturuwétishni telep qilip öchirette turghan xitay xéridarliri bilen sétiwétilgen tuzni qayturuwélishni ret qilghan yémeklik dukanliri otturisida talash-tartish ewj alghan.

Li ependi yene apettin kéyin tertiplik halda öz-ara qutquzushqa kirishken yaponiye xelqining yuqiri sapasi bilen xitayda yüz bergen tuz qehetchiliki wehimisi hem nöwettiki puqralarning tuzni qayturush dolqunini sélishturup mundaq dédi:
"Yaponiyide apet yüz bergendin kéyin, yapon hökümiti bilen yapon xelqi bir gewdige aylandi. Bolupmu, soda organliri puqralargha heqsiz ichimlik hem yémeklik tarqitip, yer tewresh apitidin kéyinki acharchiliqning aldini aldi. Emma, eyni waqitning özide xitayda yod qoshulghan tuz qehetchiliki yüz bérip, tuz sodigerliri bahani hessilep östürüp, xelq arisida sarasime peyda qildi. Hazir hökümetning teshwiqati bilen elwette bu wehime bir mezgil bésildi. Yémeklik dukanlirining aldida artuq éliwalghan tuzlarni qayturush üchün uzun öchirette turghan xéridarlar közingizge chéliqidu. Méningche, bundaq wehimiler yene yüz bérishi mumkin. Chünki, hökümet teshwiqatliridiki bir tereplimilik, ziyade teshwiq qilish xahishi nahayiti éghir. Xitay puqralirining bolsa hökümetke hem özige ishenchi yoq. Shunga méningche, eger xitayda meyli tebi'iy apet bolsun yaki bashqa weqeler yüz bersun, türlük wehimiler sewebidin puqralar arisida kélip chiqidighan sarasime hem qalaymiqanchiliqni tosup qalghili bolmasliqi mumkin."

Xitay metbu'atlirida bérilgen xewerlerdin melum bolushiche, ötken hepte yüz bergen yod qoshulghan tuz qehetchiliki hadisisidin kéyin, hökümet da'iriliri aldi bilen yod qoshulghan tuzning atom radi'atsiyisi tesirini tosush iqtidarining töwenlikini teshwiq qilghan. Undin bashqa tuz bahasini östürgen sodigerler hem dukanlarni jazalap ulargha jerimane qoyghan. Shuning bilen bir hepte dawamlashqan tuz qehetchiliki wehimisige deslepki qedemde xatime bérilgen bolsimu, emma xitaydiki yémeklik dukanlirida tuzning sétilish miqdari her yildiki oxshash mezgildin yenila yuqiri orunda turghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet