Хитай даирилири чәтәлләрдики бир қисим уйғурларниң вәтән ичидики тавабиатлириға бесим ишләтмәктә

Хитай даирилири, йеқинқи йиллардин буян чәтәлләргә чиққан бир қисим уйғур яшлириниң вәтәндики аилә тавабиатлириға бесим ишлитип, уларни пәрзәнтлирини қайтуруп келишкә мәҗбурлиған.
Мухбиримиз җүмә
2012.02.27
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
5-fibral-Namayishidiki-ghezep-305.jpg 5-Феврал ғулҗа вәқәсини хатириләш мунасивити билән голландийидә өткүзүлгән намайиш. 2012-Йили 5-феврал.
RFA/Pidaiy

Радиомизға бу һәқтә учур бәргән яшларниң билдүрүшичә, даириләр һәтта бир қисим паспорти бар ата-аниларниң паспортлирини тартивелип тамға бесивәткән. Әмма бәзи яшлар буниңдин гаңгирап қалмайдиғанлиқини билдүрүшмәктә.

Илавә: һөрмәтлик радио аңлиғучилар, төвәндикиси бизгә бу учурни йәткүзгән яшлар вә уларға мунасивәтлик кишиләрниң бихәтәрликигә биваситә берип тақилидиған назук мәсилә болғачқа, бу ишқа йолуққан яшларниң кимлики вә һазир туруватқан дөлитини ашкарилимидуқ.

Хитай һөкүмитиниң чәтәлләрдә яшайдиған бир қисим уйғурларниң вәтән ичидики аилә тавабиатлириға һәр хил паракәндичиликләрни салидиғанлиқи вә уларни һәр хил ишларға мәҗбурлайдиғанлиқи бурунму көрүнгән мәвҗут мәсилиләрниң бири иди.

Һалбуки, бу нөвәтлик бу хил паракәндичилик бир қәдәр ғәлитә шәкилдә елип берилған.

Радиомизға кәлгән бу һәқтики учурлардин қариғанда, өткән айниң ахиридин буян явропадики мәлум бир дөләттә панаһлиқ ишлирини күтүп туруватқан 20 гә йеқин уйғур яшниң ата-аниси охшаш вақитта дегүдәк даириләрниң паракәндичиликигә учриған.

Нам-шәрипини ашкарилашни халимиған бир уйғур йигитниң билдүрүшичә, у бу йил 18 яшниң қарисини әмди алған болғачқа, ата-анисиниң өзи һәққидә сорақ қилинғанлиқини аңлиғандин кейин бир аз теңирқап қалған.

У мундақ деди: шу, дадам маңа телефон қилип сақчиларниң уларни издигәнлики вә уларни сақчиханиға апирип бир күн сорақ қилғанлиқини ейтти. Әлвәттә, телефонни аңлайду дәңә, шуңа җиқ гәпләрни қилғили болмиғачқа мәнму таза уқалмидим.

Униң билдүрүшичә, хитай сақчилири ата-анисиниң қолидики паспортини тартивалған болуп, у дадисиниң авазидин сәл әнсирәш туйғулирини сәзгән.

У мундақ деди: шу, паспортини тартивелип нәқ мәйдандила үстигә тамға бесивәткәнниң гепи бар.

Бу иштин толуқ хәвәрдар вә бу ишқа йолуққан көпинчә балиларни тонуйдиған йәнә бир яшниң билдүрүшичә, әң аз дегәндә 20 бала бу хил әһвалға йолуққан икән.

У мундақ деди: пәқәт мән билидиғанлирила 20 гә йетиду. Бәк җиқ. Қизиқ йери бу ишлар тәңла вақитта дегүдәк йүз бәрди дәңә.

Игилишимизчә, бу яшларниң көпинчиси 2009-йилидики “5-июл вәқәси” дин кейин һәрхил амаллар билән чәтәлгә йол алған балилар икән.

Уларниң бир қисми үрүмчидин, бир қисми уйғур елиниң һәр қайси җайлиридин болуп, хитай сақчилири мәйли бу яшларниң ата-аниси қәйәрдә болмисун уларни издәп тепип, улардин балилирини сориған вә уларниң барлиқ алақә васитилирини тизимлап кәткән.

Бу ишқа йолуққан йәнә бир қизниң билдүрүшичә, сақчилар уларниң өйигиму кирип юқириқидәк гәпләрни дегән вә униң ата-анисиниңму паспортини бикар қиливәткән икән.

Бу ишқа йолуққан йәнә бир қиз мунуларни билдүрди: шу, сақчилар өйидикиләрни бир күн дегүдәк сақчиханиға әкиривапту. Һәтта чүшлүк тамаққиму чиқармапту. Вә улардин балаңни дәрһал қайтуруп кәл, болмиса балаң мәңгү келәлмәйдиған иш чиқиду, дәп тәһдит сапту.

У өзиниң бу иштин сәл биарам болғанлиқини вә бу йил 20-январдин кейин ата-анисиға телефон уруштин еһтият қилидиған болуп қалғанлиқини, әмма мәйли қандақла болушидин қәтийнәзәр бешиға кәлгәнни көрүшкә тәйяр икәнликини билдүрди.

У мундақ деди: болидиған ишни тосувалғили болмайду. Мән һазир чәтәлдә. Ата-анамни иншаалла һаят болсамла бир күни көрүрмән. Булар кимниң бешиға кәлмигән. Бу иштин йәнә роһумни чүшүрүп олтарғум йоқ. Һәммә ишимни нормал қилип, паалийәтләргә нормал қатнишиверимән.

Бу иштин хәвәрдар йәнә бир яшниң билдүрүшичә, бу қетим хитай даирилириниң паракәндичилики намайишқа чиққан вә башқа паалийәтләргә актип қатнишиватқан яшларниң аилиси биләнла чәклинип қалмиған.

У мундақ деди: мени һәйран қалдурғини, бу йәрдә һеч ишқа арилашмай йүридиған балиларму бар иди. Бу нөвәт хитайлар шуларниң өйигиму кирип шундақ гәпләрни қипту.

Илгири радиомизға кәлгән бәзи учурларға қариғанда, хитай даирилири америкида туруватқан бир қисим уйғурларниң вәтән ичидики ата-анилириғиму һәр хил тәһдитләрни салған. Лекин, бу хил тәдбирлири карға кәлмигән хитай даирилири ахири тактикисини өзгәртишкә мәҗбур болған иди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.