Sergerdan Uyghur ösmürliri yaponiye metbu'atlirida diqqet tartti

Bu ayning 15- küni xitayning béyji shehiride 5 xitay ösmür exlet sanduqida ölük bayqilip, xitay jem'iyitini zilzilige salghan idi. Kéyin bu sergerdan balilarning issinish üchün exlet sanduqigha yaqqan otta is élip ölüp ketkenliki ashkarilandi.
Ixtiyariy muxbirimiz haji qutluq qadiri
2012-11-27
Élxet
Pikir
Share
Print
Taqiwétish buyruq qilinip bolghan, qanunsiz ishlemchilerning baliliri oquydighan bir mektepte balilarning dem élish oyi. 2012-Yili 26-iyun, béyjing.
Taqiwétish buyruq qilinip bolghan, qanunsiz ishlemchilerning baliliri oquydighan bir mektepte balilarning dem élish oyi. 2012-Yili 26-iyun, béyjing.
AFP

Yuqiriqi xewer élan qilinip aridin bir hepte ötkende xitay metbu'atlirida xitay ölkiliridiki ziyankeshlikke uchrighan Uyghur sergerdan ösmürler heqqide xewer bérildi. Bu xewer xitay tor we metbu'at dunyasida anche diqqetke érishelmigen idi.

Halbuki, bu xewerler "Yaponiye waqit géziti" ge "Exlet sanduqida ölgen balilar we xitaydiki Uyghur ösmürliri" serlewhisi bilen élan qilin'ghandin kéyin, yaponiye jem'iyitide diqqet tartti.

Mezkur maqalini oqup, xitaydiki sergerdan balilar jümlidin Uyghur ösmürler heqqide pikir yürgüzgen mutexessisler Uyghur balilirining ehwalidin tolimu échin'ghanliqini bildürdi.

Yaponiye kagoshima uniwérsitétidiki gérmaniyilik proféssor balmu ependi meyli qandaqla bolsimu, balilarning kelgüsini weyran qilishqa qarap turghili bolmaydighanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: men "Yaponiye waqit géziti" 11-ayning 23-künidiki sanigha bésilghan xitaydiki exlet sanduqida ölgen balilarning paji'esi heqqidiki xewerni oqup nahayiti chöchüp kettim. Menla emes barliq kishiler buningdin chüchüshi mumkin. Balilarning kelgüsini weyran qilghanliq insaniyetning kelgüsini weyran qilghanliqtur.

"Yaponiye waqit géziti" de bérilgen maqalide xitaydiki sergerdan Uyghur barliri heqqidimu xéli tepsiliy melumatlar bérilgen.

Maqalide "Xitay kündilik géziti" ning 11-ayning 22-künidiki xewiridin neqil qilishiche, xitay jama'et xewpsizlik ministirliqi 2011-yili 4-ayda bashlighan quramigha yetmigen Uyghur balilarni aldap élip qéchish, kontrol qiliwélish jinayi qilmishlirigha "Qattiq zerbe bérish herikiti" jeryanida 2 ming 300 quramigha yetmigen bala qutquzuwélin'ghan. Qara guruhlar bu balilarni xitayning chong sheherliridiki soda merkezliride oghriliq, yanchuqchiliq qilishqa mejburlighan. Balilar tapshuruq boyiche ish qilmisa ten jazasigha uchrighan. Bu xildiki ösmürler asasliqi Uyghur élining chet yéza, qishlaqliridin aldap élip kélin'gen.

Bu xewerni oqughandin kéyinki héssiyatini ipadiligen yaponiyidiki Uyghur tetqiqatchisi we Uyghur mesilisige yéqidin köngül bolup kéliwatqan ka'ori xanim qattiq azablan'ghanliqni bildürdi.

U mundaq dédi: xewerni oqup yürikim ézilipla ketti. Chünki menmu ikki balining anisi. Balilar issiq a'ilining we illiq mektepning qoynida yashishi kérek. Bu paji'eler elwette xitay jem'iyitidiki mesilining qanchilik derijide éghirliqini chüshendürüp béridu.

Proféssor balmu ependi bolsa Uyghur balilirining xitay ölkilirige aldap kélinishidin ibaret bu paji'elerning astigha néme sirlar yoshurun'ghanliqini tetqiq qilishqa erziydighanliqini bildürdi.

U mundaq dédi: étnik we til jehettin perqliq bolghan Uyghur balilirining qara guruhlar teripidin oghriliqqa sélinishi tolimu échinishliq ish. Bu yerdiki mesilining arqa körünüshide qandaq sir barliqi üstide izdinish kérek. Xelq bilen saqchilar otturisida ishench bolmighanda jem'iyette mushundaq weqeler yüz béridu dep oylaymen.

Pikirler (1)
Share

s

Din g

Mining taghamning qong oghli ichkirige aldap élip kétilgendin kiyin saqchigha melum qilghan idi, amma saqchilar 20 ming yüen bérishni dédi, chünki izdesh chiqimlirini balining ata-anisi chiqiridiken. U waqitlarda yeni 2000-yili bunchilik pul taghamgha nisbeten az pul emes idi. Chünki tagham kocha taziliqchisi bolup ma'ashi aran 300 yüen idi. Shuning bilen tagham balisining derdide axshimi saq yatqan adam etisi menggülükke ornidin turalmidi. Mana bu ishqimu 10 nechche yil boldi. Oghlining xewiri hazirghiche yoq. Bashqilarning déyishiche, uning jesiti kochida qalghachqa, ichkiridiki namsizlar qebristanliqigha depne qiliniwetkenmish. Bundaq ishlar yurtimizda köp. Balilarning kelgüsi dep qalduq, qorsaqtiki téxi tughulmighan balilar biz déyishiwatqan balilargha tewe emesmu? eger tewe bolsa, pilanliq tughut siyasiti qanchilighan bigunah balilarning kelgüsini belgiliwetkendu?


[Bu pikringiz erkin asiya radi'osining ishlitish belgilimilirige asasen tehrirlendi]

Nov 30, 2012 01:20 PM

Toluq bet