Японийәдә уйғурларниң тарихий вә уйғур кимлики тоғрисида доклат берилди

“уйғурларниң тарихи вә уйғур кимлики” һәққидики йиғинда доктор турмуһәммәт әпәнди хитай һакимийитиниң уйғур тарихини бурмилап йезип чиқип, кәң хәлққә тәшвиқ қилипла қалмастин, тарих саһәсидә қазанған зор тәтқиқат нәтиҗиси сүпитидә, чәтәлләргиму тарқатқанлиқини билдүрди.
Ихтиярий мухбиримиз қутлуқ һаҗи қадири
2012.10.29
turmemet-hashim-305.jpg Доктор турмуһәммәт әпәнди уйғурларниң тарихий вә уйғур кимлики тоғрисида доклат бәрмәктә. 20120-Йили 26-өктәбир, японийә.
RFA/Qutluq Haji

Японийәдә 10-айниң 26-күни кәч саәт 8:00 дин 10:00 ға қәдәр, японийә оттура асия тәтқиқат орни вә уйғур тарихи, мәдәнийити тәтқиқат уюшмиси қатарлиқ тәтқиқат уюшмилири бирликтә, токйодики генза районидики мәркизи йиғин залида уюштурған “уйғурларниң тарихи вә уйғур кимлики” һәққидики йиғинда уйғур мутәхәссиси, доктор турмуһәммәт әпәнди доклат бәргән болуп, бу қетимқи доклатта оттуриға қоюлушичә, уйғур илини мустәмликә қилип башқуруп келиватқан хитай һакимийити бу бипаян земинниң әсли игиси болған уйғурларниң тарихини һәр хил усуллар билән бурмилап йезип чиққан ясалма уйғур тарихини өз пуқралириға вә уйғур яшлириға кәң тәшвиқ қилипла қалмастин, тарих саһәсидә қазанған зор тәтқиқат нәтиҗиси сүпитидә, чәтәлләргиму тарқитип, чәтәлликләрниң уйғур тарихини тоғра чүшинишигә тәсир йәткүзүп кәлмәктә. Шу сәвәбләр түпәйлидин бәзи чәтәллик уйғур тарихини үгәнгүчиләрдә вә тәтқиқ қилғучиларда хата чүшәнчә пәйда қилмақта.

Японийәдә болса, уйғурларниң тарихи бир қәдәр әтраплиқ тәтқиқ қилинип келиватқан болсиму, рәсмий нәшрдин чиққан хели көп китабларда һазирқи заман уйғурлириниң һәқиқий тарихи хитайниң ясалма уйғур тарихиға асасланған һалда бурмиланған. Бундақ әһвал японийәдә уйғур давасини қоллайдиған, уйғур мәсилиси һәққидә сиясий паалийәт елип бериватқан сиясий тәшкилат вә шәхисләргиму бәзи чүшәнмәсликләрни кәлтүрмәктә. Бу қетимқи лескийә мушундақ бир мәсилини һәл қилиш үчүн мәхсус орунлаштурулған.

Доклатта тәкитлишичә, хитайлар уйғур илини хитай дөлитиниң айрилмас бир қисми қиливелиш үчүн, бу земиниң әсли игиси болған уйғурларни 840-йилидин кейин көчүп кәлгән көчмән милләт, бурун уйғур илидә уйғурлар йоқ иди дәп келиватиду. Улар уйғурларни орхун уйғурлириғила бағлап, тарихтики “уйғур” дегән исимни йоқитип, сахта уйғур тарихини бәрпа қилип келиватиду. Лекин тарихий пакитлар шуки, уйғурларниң етник мәнбәси асасән икки чоң гуруппииға бөлүнгән болуп, бири, қәдимдин тартип тарим ойманлиқидики бостанлиқта яшап келиватқан тарим уйғурлири, йәнә бири болса, қәдимдин тартип тәңритағлириниң әтрапидин моңғулийә яйлақлириғичә көчмән чарвичилиқ билән яшап кәлгән яйлақ уйғурлиридур. Доклатта, мана мушундақ тарихий пакитларға асасән, дәлил-испатлиқ, тарихий һөҗҗәтләр вә тарихий археологийилик тәтқиқатларни оттуриға қоюш билән, уйғурларниң бу земинниң пүтүн һоқуқлуқ игилири икәнлики толуқ тонуштурулған.

Биз бу һәқтә техиму көп мәлуматқа еришиш үчүн, дуня уйғур қурултийиниң тәтқиқат мәркизиниң муавин рәиси доктор турмуһәммәт һашим әпәнди билән телефон сөһбити елип бардуқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.