Өзбек тарихчи: руслар уйғур вә өзбекләрни икки хәлққә айривәтти (1)

Өзбекистан пәнләр академийиси шәрқшунаслиқ институтиниң тарих тәтқиқатчиси кубатин әндрей әпәнди, тарихта уйғурлар билән өзбекләрниң бир хәлқ икәнликини, тарихта уйғур вә өзбекләр өзлирини бир хәлқ дәп қарайдиғанлиқини, уйғур, өзбек дегән аталғуни тәләппуз қилмастин, әнҗанлиқ, ташкәнтлик, қәшқәрлиқ, турпанлиқ дәп атишидиғанлиқини, 1924 - йилларда руслар бу хәлқни иккигә айрип, әнҗан вә пәрғанә тәрәптикиләрни өзбек, шәрқий түркистан тәрәптикиләрни уйғур дәп икки хәлққә айривәткәнликини оттуриға қойди вә уйғур, өзбек тиллирини икки тил әмәс, икки шивә дейишкә болиду, деди.
Ихтиярий мухбиримиз арслан
2012.12.25
buxara-medris-305.jpg Өзбек вә уйғур хәлиқлири күчлүк диний, өрп-адәт вә тил ортақлиқиға егә. Сүрәттә бухара шәһридики бир мәдрис.
AFP


Өзбекистан пәнләр академийиси шәрқшунаслиқ институтиниң тарих тәтқиқатчиси кубатин әндрей әпәнди билән уйғур, өзбек хәлқлириниң тарихи мунасивәтлири вә келип чиқиш мәнбәлири шундақла бу икки аталғуниң қачан пәйда болғанлиқи, уйғур, өзбек қериндашлиқ мунасивәтләр буниңдин кейин қандақ болуши керәклики тоғрисида сөһбәт елип бардуқ.

Кубатин әндрей әпәнди, манҗу ипмиратурлуқи шәрқий түркистанни ишғал қиливалған дәвирдә 300 миң әтрапида уйғурниң қоқәнт ханлиқиға көчүп барғанлиқини, 1960 - йили хитай шәрқий түркистанда аталмиш мәдәнийәт инқилаби елип барғанда йәнә нурғун уйғурларниң ташкәнткә көчүп барғанлиқини, шу уйғурларниң һазирму ташкәнттә бир қанчә орунда қәшқәр дегәнгә охшаш мәһәллиләрни қуруп яшаватқанлиқини, хотән мәсчити дегәнгә охшаш мәсчит барлиқини, уйғурлардин көп зиялийларниң мәвҗутлуқини, өзбекистан пәнләр академийисигә охшаш тәтқиқат орунлирида көплигән уйғурларниң ишләйдиғанлиқини вә уйғур, өзбекләрниң ортақ тарихлирини тәтқиқ қилидиғанлиқини билдүрди.

Кубатин әндрей әпәнди уйғурларниң мәдәнийәтлик, қиммәтлик тарихқа игә хәлқ икәнликини, өзиниң уйғурларға һөрмәт билән қарайдиғанлиқини, әйни заманда руслар өзбекләрниң тилини йоқитиш үчүн 70 йил русчә өгәткәнгә охшаш, һазир хитай уйғурларниң тилини йоқ қилиш үчүн шундақ хитайчә өгитиватқанлиқини, бу бир қәбиһ иш икәнликини уйғурларму өз ана тили вә мәдәнийити билән яшаш һоқуқи бар хәлқ икәнликини ипадилиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.