Уйғурлар үчүн қийин, әмма хитайлар үчүн асан...

Йеқинқи әһваллардин мәлум болушичә, уйғур аптоном районидики алий мәктәпләрдә оқутуш вә тәтқиқат ишлириниң хитай тилиға йүзләндүрүлүши җәмийәтниң иш тәқсиматида еғир дәриҗидә тәңпуңсизлиқ кәлтүрүп чиқарған.
Ихтияри мухбиримиз қутлан
2012.11.30
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
ishsiz-uyghur-yashlar-305 Уйғур дийариниң кочилирида ишсиз йүргән йашлар.
RFA Photo


“қош тиллиқ” маарип намида йәккә тиллаштурулған тәлим - тәрбийә уйғур оқуғучиларға әмәлий үнүм берәлмәйла қалмастин, бәлки йәнә мәктәп пүттүргәндин кейин ишқа орунлишалмаслиқтәк еғир иҗтимаий реаллиқни ата қилған. Буниң әксичә, һәрқайси алий мәктәпләрниң тил факултетлирида уйғур тили кәспи бойичә оқуйдиған хитай оқуғучиларниң сани һәссиләп көпәйгән. Илгири уйғур тили кәспи бойичә оқуйдиған хитай оқуғучилардин йилиға аран бир синип қобул қилинған болса, нөвәттә бу сан җиддий рәвиштә көпийип бирқанчә онға йәткән. Уйғур тили бойичә оқуйдиған хитай оқуғучиларниң оқуш пули кәчүрүм қилинипла қалмастин, бәлки йәнә оқуш пүттүргәндин кейин биваситә һөкүмәт органлирида ишқа орунлаштурулидиғанлиқи мәлум.

Инкаслардин мәлум болушичә, уйғур оқуғучиларниң иш тепиштики қийин әһвалиға пүтүнләй охшимиған һалда, уйғур тили бойичә оқуған хитай оқуғучилар уйғур аптоном райониниң һәрқайси җайлиридики дөләт бихәтәрлик органлири, сақчи идарилири, армийә сепи,, таможна, әдлийә - сот орунлири, һөкүмәтниң һәр дәриҗилик органлири шуниңдәк йеза - кәнтләрниң партийә секритарлиқи қатарлиқ хизмәтләргә җәлп қилинған.

Тәкитләшкә тегишлик йәнә бир нуқта шуки, уйғур аптоном районидики һөкүмәт орунлирида ишләйдиған хитай хизмәтчи хадимлар уйғур тили өгинишни өзлириниң рәһбирий орунларға өсүштики дәсмайиси сүпитидә қарайдиған болған. Хитай даирилириниң уйғур оқуғучиларниң өз ана тилида маарип тәрбийиси көрүш һоқуқини чәклиши билән бир вақитта, уйғур тили өгәнгән хитай оқуғучиларни әтиварлап ишқа орунлаштуруши һәр саһә җамаәтчиликини ойға салған.

Ундин башқа, уйғур аптоном райониниң һәрқайси җайлирида уйғур тиҗарәтчилириниң дукан вә яймиларда диний мәзмундики китаб - материяллар билән уйғур тарихиға даир қолязма вә башқа материялларни сетиши қаттиқ чәкләнгән. Бу йочуқтин пайдиланған бир қисим хитай тиҗарәтчилири уйғурчә диний китаб вә оқушлуқлар, һәр хил шәкилдә бесилған қуран вә һәдисләр, диний түстики кийим - кечәкләр, җәйнамаз вә айәт - сүриләр йезилған безәк буюмлири һәмдә уйғур тарихиға даир чәкләнгән китабларни ашкара вә йошурун сетип пайда көрүватқанлиқи мәлум.

Биз бу һәқтә ениқ учурларға игә болуш үчүн илгири үрүмчидики мәлум алий мәктәптә узақ йил хизмәт қилған һазир явропада яшаватқан пәзиләт ханим билән сөһбәт елип бардуқ.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.