Uyghurlar üchün qiyin, emma xitaylar üchün asan...

Yéqinqi ehwallardin melum bolushiche, Uyghur aptonom rayonidiki aliy mekteplerde oqutush we tetqiqat ishlirining xitay tiligha yüzlendürülüshi jem'iyetning ish teqsimatida éghir derijide tengpungsizliq keltürüp chiqarghan.
Ixtiyari muxbirimiz qutlan
2012.11.30
ishsiz-uyghur-yashlar-305 Uyghur diyarining kochilirida ishsiz yürgen yashlar.
RFA Photo


“Qosh tilliq” ma'arip namida yekke tillashturulghan telim - terbiye Uyghur oqughuchilargha emeliy ünüm bérelmeyla qalmastin, belki yene mektep püttürgendin kéyin ishqa orunlishalmasliqtek éghir ijtima'iy ré'alliqni ata qilghan. Buning eksiche, herqaysi aliy mekteplerning til fakultétlirida Uyghur tili kespi boyiche oquydighan xitay oqughuchilarning sani hessilep köpeygen. Ilgiri Uyghur tili kespi boyiche oquydighan xitay oqughuchilardin yiligha aran bir sinip qobul qilin'ghan bolsa, nöwette bu san jiddiy rewishte köpiyip birqanche on'gha yetken. Uyghur tili boyiche oquydighan xitay oqughuchilarning oqush puli kechürüm qilinipla qalmastin, belki yene oqush püttürgendin kéyin biwasite hökümet organlirida ishqa orunlashturulidighanliqi melum.

Inkaslardin melum bolushiche, Uyghur oqughuchilarning ish tépishtiki qiyin ehwaligha pütünley oxshimighan halda, Uyghur tili boyiche oqughan xitay oqughuchilar Uyghur aptonom rayonining herqaysi jayliridiki dölet bixeterlik organliri, saqchi idariliri, armiye sépi,, tamozhna, edliye - sot orunliri, hökümetning her derijilik organliri shuningdek yéza - kentlerning partiye sékritarliqi qatarliq xizmetlerge jelp qilin'ghan.

Tekitleshke tégishlik yene bir nuqta shuki, Uyghur aptonom rayonidiki hökümet orunlirida ishleydighan xitay xizmetchi xadimlar Uyghur tili öginishni özlirining rehbiriy orunlargha ösüshtiki desmayisi süpitide qaraydighan bolghan. Xitay da'irilirining Uyghur oqughuchilarning öz ana tilida ma'arip terbiyisi körüsh hoquqini cheklishi bilen bir waqitta, Uyghur tili ögen'gen xitay oqughuchilarni etiwarlap ishqa orunlashturushi her sahe jama'etchilikini oygha salghan.

Undin bashqa, Uyghur aptonom rayonining herqaysi jaylirida Uyghur tijaretchilirining dukan we yaymilarda diniy mezmundiki kitab - matériyallar bilen Uyghur tarixigha da'ir qolyazma we bashqa matériyallarni sétishi qattiq cheklen'gen. Bu yochuqtin paydilan'ghan bir qisim xitay tijaretchiliri Uyghurche diniy kitab we oqushluqlar, her xil shekilde bésilghan qur'an we hedisler, diniy tüstiki kiyim - kéchekler, jeynamaz we ayet - süriler yézilghan bézek buyumliri hemde Uyghur tarixigha da'ir cheklen'gen kitablarni ashkara we yoshurun sétip payda körüwatqanliqi melum.

Biz bu heqte éniq uchurlargha ige bolush üchün ilgiri ürümchidiki melum aliy mektepte uzaq yil xizmet qilghan hazir yawropada yashawatqan pezilet xanim bilen söhbet élip barduq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.