Уйғур йемәклик базарлиридики һалал йемәкликләрниң сири

Нөвәттә уйғур елидә кәң базар тапқан бир қисим аталмиш "һалал" ичимликләрниң әсли ейтилғандәк мусулман дөләтләрдин импорт қилинған әмәс, бәлки йәрлик хитай ширкәтлири "һалал" бәлгисини өзи чаплап базарға селиватқанлиқи мәлум болмақта.
Ихтиярий мухбиримиз руқийә
2013-01-10
Share
yunda-turubisi-zeherlik-may-305.jpg Бир қанунсиз завутниң көлчикигә йиғивелинған мәйнәт май. 2011-Йили 10-май чуңчиң.
Imaginechina

Бу һәқтә тохталған көзәткүчиләр, буниң уйғурларниң диний әқидисигә қилинған зор һақарәт икәнликини, ечинишлиқ йери уйғурларниң өз һоқуқлирини қануний йол билән қоғдаш имканийитигә игә әмәсликини билдүрди.

Уйғур базарлиридики мусулман дөләтләрдин киргүзүлгән йемәкликләрниң көплүки кишиниң мәстликини кәлтүрсиму, йемәкликләрниң һәқиқәтән мусулман дөләтләрдә ясалған-ясалмиғанлиқи гуман пәйда қилмақта.

Малайшия вә иран қатарлиқ дөләтләрдә ясалған роһландуруш ичимликлири вә һәр хил татлиқ йемәкликләр уйғурларни җәлп қилған болуп, нурғун уйғурлар "мусулман дөләтләрдин киргүзүлгән" дәп қариғанлиқи үчүнла, бу йемәкликләрни сетивелишқа башлиған. Һәтта уйғур яшлири ичимликләрниң тәркибидики химийилик маддиларниң қандақ тәсири болуши биләнму һесаблашмай истемал қилишқа башлиған.

Биз уйғур яшлиридин бирқанчәйләнгә телефон қилғинимизда төвәндикидәк инкас ларға ериштуқ:
Уйғурлар әзәлдин йемәкликниң һалал болушиға әң қаттиқ әтивар беридиған милләт болғанлиқтин, хитайда ясалған тәйяр йемәкликләрни асаси җәһәттин истемал қилмайтти вә пәқәт йемәк ичмәк җәһәттә өзлириниң әнәниви уйғур йемәкликлири вә уйғур йемәклик ширкәтлири ясиған йемәкликләргә тайинип кәлгән иди.

"5-июл вәқәси" дин кейин хитай маллириға байқут қилиш уйғурлар арисида бир қәдәр кәң әвҗ алған болуп, уйғурлар түркийә қатарлиқ мусулман дөләтләрдин киргән малларни қиммәт болушиға қаримай сетивелишқа башлиған. Бу пурсәтни ғәниймәт билгән уйғур содигәрләр малайшия қатарлиқ техиму коп мусулман дөләтләрдин мал киргүзүшкә урунған. Хитай һөкүмити, уйғур содигәрләрниң хәлқара базарлардин мал киргүзүши хитай ширкәтлиригә охшаш асанға тохтимайдиғанлиқи сәвәблик, бәзи уйғур содигәрләр хитай өлкиләрдики хитай ширкәтлири билән алақилишип улар арқилиқ һәр хил йемәкликләрни киргүзмәкчи болған.

Нәтиҗидә, хитай ширкәтлири улар киргүзмәкчи болған мални өзлири халиғанчә ясап уларға әрзан баһада сатқан. Биз мусулман дөләтләрниң "һалал" тамғиси бесилған ичимликләрни сетиватқан уйғурларниң бу йемәкликләрни қандақ елип киргәнликини ениқлаш үчүн "вәһший буға" исимлик ичимликни киргүзүватқан бир уйғур содигәр билән алақиләштуқ.

У, бу хил ичимликни хитай ширкити арқилиқ киргүзидиғанлиқини, у ширкәтниң өзи сетиватқан бу ичимликни малайшиядин киргүзүп беридиғанлиқини билдүрди. У өзиниң маллириниң хитай ширкәтлири тәрипидин хитайда ясилидиғанлиқини етирап қилмиған болсиму, мусулман дөләтләрниң маркиси чапланған йемәкликләрни хитайниң көчүрүп ясаш мумкинчиликини инкар қилмиди вә буниң әрзан тохтайдиғанлиқини билдүрди.

Әмма, биз бу содигәр ичимлик киргүзгән ширкәт билән алақиләшкинимиздә, алақиләшкүчи лю исимлик аял, өзлириниң "тйәнкәй рән" дәп атилидиған бу хитай ширкитиниң пүтүн уйғур райониға "һалал йемәклик" сетип йиллардин бери нурғун пайда еқиватқанлиқини, бу һалал йемәкликләрниң көпчиликини өзлири ясап "һалал" тамғиси чаплап қойидиғанлиқини билдүрди.

Раст билән ялған арилишип кәткән хитай җәмийитидә, хитайларниң уйғурларға ясап бериватқан һалал йемәкликләрниң қанчилик "һалал" икәнлики ениқ әмәс. Чүнки бу йемәкликләргә хитай ширкәтлири мусулман дөләтләрниң "һалал" тамғилирини өзлири чаплап қойған.

Бу әһвал хәлқарадики мутәхәссисләрниң диққитини тартқан болуп, канада ташқи ишлар мәслиһәтчиси, хитайни тәтқиқ қилғучи мутәхәссис чарлез буртон хитайдики уйғур мусулманлириниң һалал йемәкликлиригә тутулған позитсийиниң ойнишидиған иш әмәсликини билдүрүп мундақ деди: "бу бир тәрәптин хитайда чириклик вә парихорлуқниң еғирлиқидин болуватқан болса, йәнә бир тәрәптин мусулманларниң диниға һөрмәт қилидиған әхлақниң болмиғанлиқи, йәни дөләтниң уйғурларниң динини қоғдимай, әксичә һақарәт қилип кәлгәнликидин. Бу һәргизму аддий мәсилә әмәс."

У йәнә уйғурларниң өзлириниң диний әркинликигә қилиниватқан бу хил зиянкәшликләрниң алдини алғудәк һәқ-һоқуқи йоқлуқи үстидә тохтилип мундақ деди:
"хитайда сөзләш әркинлики вә бу хил еғир дәриҗидики бир милләтниң дини билән ойнишидиған қанунсизлиққа қарши һәрикәт елип баридиған вә уйғурларниң динини қоғдайдиған һөкүмәтсиз тәшкилатлар болмиғанлиқтин бу мәсилини оттуриға чиқирип уйғурларниң һоқуқини қоғдаш наһайити тәс. Мән уйғур мусулманлири үчүн бәкму азаблиниватимән, бу интайин еғир мәсилә, буни дуня вә башқа мусулман әлләр билиши керәк."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт