Béyjing hökümiti Uyghur élige kelgen xitay karxaniliri igiliwalghan yerlerdin heq élishni bikar qildi

Xitay hökümitining yéngi belgilimiside, Uyghur élide igilik bilen shughullinidighan köchmen xitaylargha étibar bérip, xitay karxaniliri igiliwalghan yerlerdin heq élinmaydighanliqini bildürdi.
Muxbirimiz erkin
2011-07-29
Share
kochmen-305 2009-Yili 1-séntebir küni uyghur élige qarap yolgha chiqmaqchi bolghan xitay köchmenliri lenjudiki poyiz istansisida dem almaqta.
AFP Photo

Béyjing hökümiti yéqinda Uyghur élige mexsus höjjet chüshürüp, chöl-jezire yaki sheher-bazarlardiki sana'etke ishlitidighan bosh yerlerde ishlepchiqirish eslihesi quridighan shexs we karxanilarni heqsiz we yaki erzan bahada yer bilen teminleshke wede bergen. Höjjettin melum bolushiche, Uyghur élidiki chöl-jeziride ishlepchiqirish eslihelirini qurghan shexs we xitay karxanilargha igiliwalghan yerler bikargha bérilip, sheher bazarlarning qurulush pilani ichidiki sana'etke ishlitilidighan bosh yerler erzan bahada sétip bérilidiken. Bu xitayning "5‏-Iyul weqesi"din kéyin "Nishanliq yardem bérish" türini yolgha qoyup, xitaylarning Uyghur élige kélip meblegh sélish we makanlishishigha ilham béridighan türlük siyasetlerni tüzüp yolgha qoyghandin buyan chiqarghan yene bir étibar bérish siyasitidur. "Shinjangda yer ötünüp bérish kirimi we yer heqqi siyasitige da'ir mesililer" toghrisidiki mezkur höjjetni xitay maliye ministirliqi bilen yer-zémin bayliqi ministirliqi birliship chiqarghan.

Höjjettiki belgilimide karxana we shexslerge heqsiz bérilidighan yerler shinjangdiki sheher we bazarlarning sheher qurulush pilanining sirtidiki chöl-jeziriler. Yeni yerlik "Chöl-jezire" de mehsulat bazisi qurup, ishlepchiqirish türlirini kirgüzgen karxana we shexslerdin birdek yer heqqi almaydu shundaqla ular yer ötünüp bérishke da'ir türlük heqlerdin birdek xalas qilinidu. Mezkur höjjettiki belgilimide yene, sheher-bazarlarning sheher qurulush pilani ichidiki yerlerde sana'et eslihelirini qurghan shexs we karxanilargha birdek erzan bahada yer sétip bérilidighanliqi, yer bahasi "Sana'et üchün ishlitilidighan yerlerning memliketlik eng töwen baha ölchimi" ni asas qilidighanliqini we buningdin yene 50% chüshürüp bérilidighanliqini bildürgen.

Xitay hökümitining mezkur belgilimisi Uyghur élining iqtisadi weziyitini yéqindin közitip kéliwatqan bezi weziyet közetküchilirining diqqitini qozghidi. Közetküchiler, mezkur siyaset xitay karxanilirini Uyghur élige jelp qilip, iqtisadi tereqqiyat we xizmet pursitini köpeytsimu, lékin buningdin kimlerning menpe'etdar bolidighanliqi diqqet qilishqa tégishlik eng tüp mesile, dep körsitidu. Ular yene buningda nurghun yochuqlarning barliqi, xitay karxanilirining yerlik emeldarlar bilen birliship, mezkur belgilimini suyi'istémal qilish éhtimalining chongluqini bildürmekte.

Lékin, közetküchilerni endishige séliwatqan bu yerdiki eng muhim mesile mezkur belgilimining suyi'istémalgha uchrash éhtimalliqi emes. Belki xitay puqralirigha we karxanilirigha bérilgen bu xil étibar bérish tedbirlirining Uyghurlargha körsitidighan siyasiy, iqtisadi, medeniyet tesiri we uning keltürüp chiqiridighan ijtima'iy aqiwiti. Dunya Uyghur qurultiyi bu xil endishidiki Uyghur teshkilatlirining biri. Qurultay bayanatchisi dilshat rishit bu xil siyaset rayondiki xitay köchmenlirining dawamliq köpiyip, rayonning nopus qurulmisini ilgirilep buzidighanliqi, Uyghurlarning medeniyet, siyasiy, iqtisadi we ijtima'iy turmushning her qaysisi saheliride dawamliq yeklinishni éghirlashturidighanliqini agahlandurdi.

Lékin, közetküchiler kishilerni diqqet qilishqa agahlanduruwatqan yene bir mesile, rayonning sezgür ékologiyilik muhitidur. Ular xitay hökümitining 19 ölkini seperwer qilip, Uyghur élige yürüsh qilishi, türlük étibar bérish siyasetlirini chiqirip, xitay karxanilirini we puqralirini rayon'gha jelp qilishi we kan bayliqlirini keng kölemlik échishining muhit we ékologiyige éghir xewplerni élip kélidighanliqini eskertidu. Dilshat rishit xitayning Uyghur élini échish kölimi we sür'iti bilen rayonning nazuk ékologiyilik tengpungluqining kötürüshchanliqi mas kelmeydighanliqini, buning éghir ékologiyilik weyranchiliqqa seweb bolidighanliqini bildürmekte.

Xitay maliye ministirliqi we yer-zémin bayliqi ministirliqining uqturushida yene, Uyghur élige meblegh sélip, chöl-jezire yaki sheher-bazarlardiki sana'etke ishlitidighan bosh yerlerde ishlepchiqirish eslihesi quridighan shexs we karxanilarni heqsiz we yaki erzan bahada yer bilen teminlesh toghrisidiki mezkur belgilimining 2020-yilgha qeder küchke ige ikenlikini bildürgen. Lékin, dilshat rishit xitay da'irilirini bu siyasettin waz kéchishke, Uyghurlarning iqtisadi tereqqiyat hoquqi, zémin igidarchiliqi we iqtisadi siyasetlerni tüzüsh ishlirida söz qilish heqqige hörmet körsitishke chaqirdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet