Баварийә телевизийә қанилида уйғурлар

8 - Айниң 4 - күнидики қәшқәр вәқәси, 8 - айниң 10 - күнидики кучар вәқәси вә 8 - айниң 12 - күнидики йеңишәһәр вәқәси қатарлиқ вәқәләр тоғрисидики мулаһизиләрниң көпләп елан қилиниши, мәлумки, ахбарат саһәсиниң диққитини уйғурлар мәсилисигә йәнә бир қетим мәркәзләштүрди.
Мухбиримиз әкрәм хәвири
2008.08.19
Qeshqer-uyg-ayallar-matem-305 4 - Авғуст күнидики һуҗумда өлтүрүлгән 16 хитай қораллиқ сақчи хадимлириниң матәм мурасимға қатнишиватқан уйғур айаллириниң матәм мәйданиға йиғиливатқан көрүнүши. 2000 Ға йеқин уйғурларму матәм мурасимиға қатнашқан болуп, бир нәччә кишиләр AFP мухбириға өзлириниң матәмгә буйруқ билән қатнишиватқанлиқини ейтқан.
AFP Photo

 Көп мәзмунлуқ көрүнүшләр

13 - Авғуст күни кәч саәт 9:30да, баварийә штатиниң биринчи телевизийә истансиси болған б р қанили, уйғурларға аит бир һөҗҗәтлик филимни тамашибинларниң диққитигә сунди. Филимда д у қ баш шитабиниң ай - юлтузлуқ көкбайрақ вә һәр хил миллий чақириқлар билән безәлгән көрүнүши, қурултай рәһбәрлиридин муавин рәис әсқәрҗан, баш катип долқун әйса, ички ишлар комитети мудири абдуҗелил әмәт қатарлиқ миюнхенда яшаватқан уйғурлар зиярәт обекти қилинған болуп, уйғурларниң узундин буян елип барған намайишлириниң көрүнүшлири филим арисиға көпләп қистуруп өтүлгән.

Бу филимда йәнә, баварийә штатиниң ички ишлар министири һерман (җоачим һеррманн) әпәнди, германийә йешиллар партийиси баварийә шөбисиниң мәсули маргарете бавзе (маргарәтә баусә) ханим вә хәтәр астидики милләтләрни қоғдаш тәшкилатиниң мәсули улрик делиюс (улрәч дәлиус) әпәндиләрму зиярәт қилинған болуп, уларниң уйғурлар тоғрисидики пикирлиригә йәр берилгән. Қурултай рәһбәрлириниң билдүрүшичә, бу филим д у қ баш шитаби вә униң рәһбәрлириниң баварийә телевизийә қанилида тунҗи қетим мәхсус тонуштурулуши болуп һесаблинидикән.

Қәшқәр вәқәсигә баһа

Филимда 4 - авғуст қәшқәр вәқәсидин кейин, қәшқәрдә йүргүзүлүватқан һәрбий һаләт түсидики җиддий вәзийәтниң нәқ мәйдан көрүнүшлиригиму орун берилгән болуп, бу йәрдә мустәқилчи уйғурларниң 16 нәпәр хитай сақчисини өлтүрүп, йәнә 16 нәпирини яриландурғанлиқини вә уйғурларниң бу хилдики қаршилиқ һәрикәтлириниң уйғур вәтининиң һәр йеридә давамлишиватқанлиқини дикторниң тили арқилиқ баян қилған.

Мәзкур филимдин уйғурларниң қаршилиқ һәрикәтлириниң қайси дәриҗигә көтүрүлгәнликини көрүп йәткән германийилик түрк зиялийси искәндәр әпәнди, уйғур диярида йүз бәргән вәқәләргә юқири баһа бәрди вә бу хилдики қаршилиқниң үзлүксиз давамлишишиға тиләкдаш икәнликини, пүткүл түрк хәлқиниң уйғурларниңму түркләр кәби һөр яшишини арзу қилидиғанлиқини изһар қилди.

Хитайниң чәтәлдики уйғурларға зиянкәшлики

Филимда, хитайниң уйғурлар үстидин дәһшәтлик бастурушлар елип бериватқанлиқи зиярәт қилинғучиларниң тили арқилиқ баян қилинған шуниң билән биргә, хитайниң чәтәлләрдики уйғурларғиму зиянкәшлик қиливатқанлиқи әтраплиқ изаһланған. Мәсилән; д у қ муавин рәиси әсқәрҗан әпәнди, бу филимда хитайниң қурултай хадимлириниң елхәт адрисиға давамлиқ вируслар әвәтип, уларниң компютерлирини керәктин чиқиришқа урунуватқанлиқини қистуруп өткән.

Йешиллар партийиси баварийә шөбисиниң мәсули маргарете бавзе ханим болса, хитайниң д у қ ниң паалийәтлиригә зиянкәшлик қиливатқанлиқини, хитай консуллириниң җасуслуқ һәрикәтлири билән шуғуллиниватқанлиқини вә бу сәвәблик өзиниң бундин бир йерим йил илгири, хитайниң мюнхендики баш консули яң фамилилик хитайни сотқа тапшуруп бәргәнликини тилға алған. Қурултай ичкий ишлар комитети мудири абдуҗелил әмәт әпәнди болса, хитайниң чәтәлләрдики уйғурларниң өз аилисини җәм қилишиға изчил тосқунлуқ қилип келиватқанлиқини, буниң биләнла қалмай, уларниң вәтәндики уруқ - туғқан вә ата - анисиға түрлүк бесимларни ишлитиватқанлиқини әскәртип өткән.

Хитайниң төһмити

Хәтәр астидики милләтләрни қоғдаш тәшкилатиниң мәсули улрик делиюс әпәнди, хитайниң 11 - сентәбир вәқәсидин кейин, террорчилиққа қарши туруш баһанисидә уйғурлар үстидин қаттиқ бастуруш елип барғанлиқини, бу хилдики бастуруш сияситини һәтта чәтәлләргә қәдәр кеңәйтип, уйғурларниң чәтәлләрдики тәшкилатлириниму террорчилиққа бағлашқа урунуватқанлиқини, лекин хитай һөкүмитиниң буниңға һечбир дәлил көрситәлмигәнликини шәрһийилигән.

Уйғурларниң террор билән алақиси йоқ

Баварийә штатиниң ички ишлар министири һерман әпәнди болса, германийидә яшаватқан уйғурларниң һәр қандақ шәкилдики террор билән алақиси йоқлуқини, уйғурларниң һазирға қәдәр германийә қануниға ят һечқандақ бир паалийити көзгә челиқмиғанлиқини, уларниң өз мәҗбурийәтлирини аңлиқ ада қиливатқан мәдәний бир милләт икәнликини әскәрткән. Бу қисқа филим өз ичигә алған мәзмунларниң даириси наһайити кәң болуп, омумән хитай зулми, хитай төһмити вә уйғурларниң буниңға қарши елип бериватқан күрәшлириниң һәқлиқ бир һәрикәт икәнлики баян қилинған.    

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.