Җеҗяң университетиниң “аммиви сорунларда уйғур тили ишләтсә җазалинидиғанлиқи” һәққидики уқтуруши наразилиқ қозғимақта

Җеҗяң йеза игилик орманчилиқ университети, уйғур курсантларниң мәктәп ичидики аммиви сорунларда уйғур тилида сөзләшсә җазалинидиғанлиқи һәққидә мәхсус һөҗҗәт тарқатқан.
Мухбиримиз меһрибан
2011.06.06
uyghur-tili-cheklengen1-305.jpg Җеҗяң университетиниң “аммиви сорунларда уйғур тили ишләтсә җазалинидиғанлиқи” һәққидики уқтуруши. 2011-Йили июн.
Uighurbiz.net

Уйғурбиз ториниң хәлқара тор бекитидин мәлум болушичә, җеҗяң йеза игилик орманчилиқ университети тәрипидин чиқирилған, уйғур оқуғучилириниң мәктәп ичидә һәм аммиви сорунларда ана тилида сөзләшсә җазалинидиғанлиқи һәққидики бу уқтурушниң рәсимлик копийә нусхисида, әгәр оқуғучилар ана тилида сөзләшсә уларни җазалаш тәдбирлири мундақ бәлгиләнгән:
“оқуғучилар мәктәп ичидә чоқум өлчәмлик дөләт тилида сөзлишиши керәк. Әгәр мәктәп ичидә уйғур тилида сөзләшкәнләр байқалса, 1-қетимда уларни баһалаш номуридин 1 номур тартилиду, 2-қетимда 2 номур тартилип 20 йүән җәриманә қоюлиду, әгәр 3-қетим бу оқуғучиларниң йәнила уйғур тилида сөзләшкәнлики байқалса уларни баһалаш номуридин 3 номур тартилғандин башқа йәнә 40 йүән җәриманә қоюлиду, әгәр давамлиқ тәкрарланса һәссиләп җәриманә қоюлиду.”

uyghur-tili-cheklengen2-385.jpg
Җеҗяң университетиниң “аммиви сорунларда уйғур тили ишләтсә җазалинидиғанлиқи” һәққидики уқтуруши. 2011-Йили июн.
Uighurbiz.net

Игилишимизчә, җеҗяң йеза игилик орманчилиқ университетида алий мәктәпни түгитип ақсу вилайитидин қайта тәрбийилиниш үчүн кәлгән оқуғучилар 85 нәпәр болуп, уларниң ичидә бирнәччә нәпәр хитай оқуғучи болғандин сирт, қалған оқуғучилар ақсу вилайитиниң һәрқайси наһийилиридин кәлгән уйғур курсантлар икән. Улар бу университетта 1 йил тәрбийилиниш мөһлити билән кәлгән болуп, оқуш пүттүргәндин кейин юртлириға қайтурулуп хизмәткә тәқсим қилинидиғанлиқи уқтурулған.

uyghur-tili-cheklengen3-385.jpg
Җеҗяң университетиниң “аммиви сорунларда уйғур тили ишләтсә җазалинидиғанлиқи” һәққидики уқтуруши. 2011-Йили июн.
Uighurbiz.net

Мәктәптики уйғур курсантларниң билдүрүшичә, ақсу вилайитидин уларға йетәкчилик қилиш үчүн 5 нәпәр муәллим қошуп әвәтилгән болуп, муәллимләрниң 3 нәпири уйғур, 2 нәпири хитай икән. Уйғур оқуғучиларниң билдүрүшичә, мәктәп ичидә уйғур тилида сөзләшсә җазалинидиғанлиқи һәққидики бәлгилимә уларға йетәкчилик қиливатқан оқутқучилар тәрипидин чиқирилған болуши мумкин икән. Йетәкчи оқутқучилар йәнә оқуғучиларға бу хил бәлгилиминиң чиқирилиши уларниң хитай тили сәвийисини ашуруш үчүн икәнликини изаһлиған.

Америкидики уйғур паалийәтчилиридин елшат һәсән әпәнди, уйғур курсантлириға қаритилған бу бәлгилимә һәққидә тохтилип, буниң хитай һөкүмитиниң уйғур миллитини ассимилятсийә қилиш мәқситиниң ашкара ипадиләнгән бир мисали икәнликини билдүрди.

Мәктәпкә тәрбийилиниш үчүн кәлгән уйғур оқуғучилириниң билдүрүшичә, уларға йетәкчилик қилиш үчүн әвәтилгән оқутқучилар өзлириниң һоқуқ даирисидин һалқиған һаләттә, җеҗяң университетиға тәләп сунуп, мушу мәктәптә мәхсус кәсиптә оқуватқан уйғур оқуғучилириға бериливатқан турмуш ярдәм пулини азайтишни тәләп қилған. Йетәкчи оқутқучилар уйғур курсантлириға қарита йәнә сақал, бурут қоймаслиқ, дәм елиш күнлири йетәкчи оқутқучиларниң рухситисиз сиртқа чиқмаслиқ қатарлиқ бәлгилимиләрни бәлгилигән болуп, бу әһвал уйғур оқуғучилириниң наразилиқини қозғиған. Йетәкчи оқутқучилар оқуғучилар арисиға мәхсус оқуғучиларниң әһвалини игиләш үчүн 8-10 ғичә мәхсус хәвәр йәткүзгүчи оқуғучиларни бәлгилигән болуп, улар оқуғучилар арисида болунған наразилиқ кәйпиятлирини йетәкчи оқутқучиларға йәткүзүп турғини үчүн, наразилиқ билдүргән оқуғучилар йетәкчи оқутқучилар тәрипидин агаһландурулған.

Оқуғучиларниң билдүрүшичә, қайта тәрбийилиниш үчүн кәлгән уйғур оқуғучилар билән уларниң йетәкчи оқутқучилири арисида сүркилиш йүз бәргәндин кейин, уларға баш йетәкчи қилип бәлгиләнгән ву десең исимлик хитай оқутқучи нарази болған оқуғучиларни агаһландуруп, “йәнә 10-20 йил өткәндин кейин уйғур тили һәм уйғур йезиқиму йоқайду, һәммәйлән җуңхуа миллитигә айлиниду” дегән.

Елшат әпәнди өз баянида ву фамилилик хитай оқутқучиниң “йәнә 10-20 йилда уйғур тили йоқилиду” дегән сөзигә рәддийә берип, бу оқутқучиниң хитай һөкүмити һазир туйғуларға қарита йүргүзүватқан “қош тиллиқ маарип” намидики уйғур маарипини хитайчилаштуруш сияситини, ашкара һалда ипадилигүчи икәнликини, әмма уйғур миллитини өз ана тилидин мәһрум қилишниң хитай һөкүмити арзу қилғандәк ундақ асан әмәсликини, уйғур хәлқиниң өз ана тилини һаяти бәдилигә қоғдайдиғанлиқини тәкитлиди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.