Ваң лечүәнниң сияси иттипақдиши син шуйи вәзиписидин қалдурулди

Хитайниң шинхуа агентлиқиниң17 - декабирдики хәвиридә, хитай мәркизи һөкүмитиниң шәндуң өлкиси сиясий кеңәш рәиси син шуйини парихорлуқ чириклик делосиға четилғини үчүн, вәзиписидин елип ташлиғанлиқини хәвәр қилди.
Мухбиримиз миһрибан
2009-12-18
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Сүрәт, хитайниң шинхуа агентлиқиниң17 - декабирдики хәвиридә, хитай мәркизи һөкүмитиниң шәндуң өлкиси сийасий кеңәш рәиси син шуйини парихорлуқ чириклик делосиға четилғини үчүн, вәзиписидин елип ташлиғанлиқини берилган хәвәр. Сүрәттә, син шуйиниң мәлум йиғиндики көрүнүши.
Сүрәт, хитайниң шинхуа агентлиқиниң17 - декабирдики хәвиридә, хитай мәркизи һөкүмитиниң шәндуң өлкиси сийасий кеңәш рәиси син шуйини парихорлуқ чириклик делосиға четилғини үчүн, вәзиписидин елип ташлиғанлиқини берилган хәвәр. Сүрәттә, син шуйиниң мәлум йиғиндики көрүнүши.
www.peacehall.com Дин елинди.

Син шуйи Хитайниң уйғур аптоном райониға бәлгилигән партком секретари ваң лечүәнниң сиясий иттипақдиши болуп, униң туюқсиз вәзиписидин қалдурулуши җәмийәттә күчлүк инкас қозғиған. Син шуйиниң туюқсиз әмилидин елип ташлиниши, кишиләрдә бу ишниң ваң лечүәнниң тәхттин чүшүши билән мунасивити бармиду дегәнгә охшаш һәр хил пәрәзләрниң келип чиқишиға сәвәб болған.

Бошүн тор бекитиниң бу һәқтики хәвиридин мәлум болишичә, син шуйи ваң лечүәнниң яшлиқ дәвридин башлапла бирликтә өсүп йетилгән һәм сиясий һаятида әң йеқин мунасивәттә болған шерики икән. У бу қетим әйибләнгәндә асаслиқи җинән шәһәрлик һөкүмәтниң партком секретари болуп турған 9 йил ичидә шәндуң өлкисидә йүз бәргән көп қетимлиқ парихорлуқ, чириклик вә қәстләп адәм өлтүрүш делолириға четишлиқ дәп әйибләнгән.

Йәни у, 2007 - йили 10 - айда паш қилинған җинән чиҗең бирләшмә ширкитидики мәбләғ делоси, җинәндики хәлқ башқурушидики әң чоң ширкәт лино гуруһиниң чириклик делолиридин башқа, өзиниң ашниси җинән шәһәрлик хәлқ қурултийиниң башлиқи дүән йихени партлитип өлтүрүветиш җинайити билән әйибләнгән икән.

Хәвәрдә көрситилишичә, син шуйи илгири ваң лечүәнниң тәклипи билән шәндуңниң һөкүмәт өмикини башлап, уйғур аптоном райониға тәкшүрүшкә барған. Униң ваң лечүән билән сиясий вә иқтисад җәһәттин йеқин һәмкарлиқ мунасивити бар болуп, нәтиҗидә җинән шәһири билән үрүмчи шәһири оттурисида достлуқ һәмкарлиқ мунасивити орнитилип нурғун сода келишимлири имзаланған икән.

Униңдин башқа син шуйиниң күйоғли коң җие мәсилиси. Коң җие болса илгири ваң лечүән шәндуңдин уйғур аптоном райониға йөткәп келип, 1994 - йили чөчәк шәһиридә қазаға йолуққандин кейин, ваң лечүән тәрипидин " хәлқ қәһримани" дәп тәриплинип, пүтүн мәмликәт бойичә өгиниш үлгиси қилип тикләнгән коң фәнсеңниң оғли. Коң җиему ваң лечүән вә син шуйи қатарлиқлар тәрипидин әтиварлинип, җинән шәһиридә муһим һөкүмәт хизмәтлиригә қоюлған болуп, у, 2007 - йили 4 - айда җинән шәһәрлик яшлар комитетиниң секретарлиқ вәзиписигә қоюлған икән.
 
Һалбуки ваң лечүән уйғурлар тәрипидин 1 - номурлуқ қатил дәп әйиблинип келиватқан болса, хитайлар тәрипидин шинҗаңдики әң чоң парихор дәп сүрәтлинип келиниватқан иди.

"5 - Июл вәқәси"дин буян җиддийлишип кәткән уйғур ели вәзийити, хәлқараниң диққәт - етиварини қозғиған болуп, гәрчә хитай һөкүмити 5‏ - июл вәқәсиниң җавабкарлиқини дуня уйғур қурултийиға артқан болсиму, лекин уйғур вәзийитини көзәткүчиләрниң бу һәқтики қариши башқичә.

Көзәткүчиләр, "5‏ - июлдики миллий тоқунушниң баш җавабкари ваң лечүән вә униң чоң хәнзучилиқ сиясити, болупму ваң лечүән һөкүмитиниң бу йилларда уйғур елидә йүргүзүп келиватқан қаттиқ бастуруш сиясити, йәрлик хәлқ болған уйғурларниң наразилиқини күчәйтип, '5 - июл вәқәси'гә охшаш вәқәләрниң йүз беришигә сәвәб болған" дәп қарап келиватқан иди.
 
Һазир тәйвәндә хитай тили өгиниватқан, әркин язғучи паул мозурму өзиниң уйғурлар һәққидә язған, "мүшкүлатта қалған земинға саяһәт" намлиқ мақалисидә, уйғур елидә йүз бериватқан бу бир қатар вәқәләр һәққидә өз қаришини оттуриға қоюп," бу районда учурниң қамал қилиниши билән, өсәк сөзләр көпийип, һәммә йәрни әнсизлик қаплимақта.

Үрүмчидә яман нами пур кәткән, шәпқәтсиз йәрлик һөкүмран, уйғур аптоном райониниң секретари ваң лечүәнниң техичә җазаға тартилмаслиқи, узун йиллардин буян түрлүк бастурушлар сәвәбидин кәскинлишип кәткән шинҗаң вәзийитини әң яман һаләткә кәлтүрүп қоймақта" дегән иди.

Хоңкоңда чиқидиған, "йонулуш" журнилиниң баш муһәррири җаң вейго әпәнди, бүгүн истансимиз уйғур бөлүминиң зияритини қобул қилип, хәлқниң ваң лечүәнгә болған наразилиқи һәққидә өз қаришини ипадиләп мундақ деиди: "ваң лечүәнни, хитай һөкүмитиниң йәрлик уйғур қатарлиқ милләтләр үстидин йүргүзүватқан, бир партийилик мустәбит түзүми астидики бастуруш сияситиниң уйғур аптоном районидики иҗрачиси дейишкә болиду. Шуңа у бу йәрдики пуқралар арисида мустәбит һөкүмранлиқниң символиға айланған. Хәлқ хитай компартийисигә болған наразилиқини, ваң лечүән һөкүмранлиқиға болған наразилиқ арқилиқ ипадилимәктә. Һазир хәлқ арисида ваң лечүәнниң тәхттин чүшүшини тәләп қилған садаларниң күчийиши мана мушу сәвәбтин болуватиду. Хәлқ һазир бу хил мустәбит тузумни өзгәртишни ваң лечүәнни тәхттин чүшүрүшни тәләп қилиш арқилиқ ипадиләватиду."

Дуня уйғур қурултийи, чәтәлләрдики кишилик һоқуқ тәшкилатлири, ғәрб демократик дөләтлири вә чәтәлләрдики хитай демократлири, " '5 - июл вәқәси'ниң келип чиқишидики әң чоң җавабкарлиқини ваң лечүән үстигә елиши керәк" дәп тәкитләшмәктә. 2009 - Йили 9 - ай мәзгилидә, чәтәл вә хитай чоң қуруқлуқидики бәзи демократик затлар дуня уйғур қурултийи билән бирлишип, хитай рәһбири ху җинтавға ваң лечүәнниң вәзиписини елип ташлашни тәләп қилип очуқ хәт язған иди.
 
Әйни чағда бу очуқ хәткә, америка вә хитай чоң қуруқлуқидики бәзи демократик затлардин болуп аз дегәндә 250 адәм имза қойған. Имза қойғанлар ичидә тибәтләр вә дуня уйғур қурултийидики рәһбири затларму бар болуп, бу хәт б д т ниң ню - йорктики омуми қурултийи шундақла петистбургдики 20 дөләт гуруһиниң башлиқлар йиғиниға қатнишидиған ху җинтавниң америкидики мәзгилидә елан қилинған иди.

Ваң лечүән пәқәт уйғур елидила хәлқниң наразилиқини қозғап, қатил дәп қарилип хәлқ тәрипидин җазалаш тәләп қилиниватқан шәхс болмастин, бәлки чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлири һәм хитай кишилик һоқуқ демократлири тәрипидин әйиблиниватқан шәхс болуп, кишилик һоқуқ көзитиш тәшкилатлири тәрипидин тәнқидлинип келиниватқан иди. У һәтта бу йил 5 - айда испанийә соти тәрипидин хитайдики " инсанийәткә қарита җинайәт өткүзгән қатиллар" дәп әйиблинип, тутуш буйруқи чиқирилған 8 адәмниң бири иди.

Гәрчә "5 - июл" үрүмчи вәқәсидин кейин, пуқраларниң хитай һөкүмити уйғур аптоном райониға бәлгилигән партком секретари ваң лечүәнгә болған наразилиқи күчийип, ваң лечүәнни тәхттин чүшүрүветиш һәққидики тәләпләр күчийиватқан болсиму, әмма хитай һөкүмити ваң лечүән һәққидә техичә бир қарар алмиған болуп, америка авази радио истансисиниң 2 - ноябир күнидики хәвиридә, уйғур аптоном райони ахбарат мәркизи идарисиниң вақитлиқ мәсули ли җйәнниң, 2 - ноябир күни америка авази радио истансисиниң бейҗиңдики мухбири җаң нәнниң зияритини қобул қилғинида, ваң лечүәнниң йеқин арида уйғур аптоном районидин кәтмәйдиғанлиқини билдүргәнлики хәвәр қилинған иди.

Әмма бу йил 12 - айдин буян, ваң лечүәнниң уйғур елидин кетидиғанлиқи һәққидики хәвәрләр көпийиватқан болуп, аполло тор бекитиниң 13 - декабир күнидики хәвиридә, хитай мәркизи һөкүмитиниң ваң лечүәнни йеқинда бейҗиңға қайтуруп келип, униң орниға хитай җамаәт хәвпсизлик министирлиқиниң министири миң җәнҗуни қоюшни ойлишиватқанлиқи, чиңхәй өлкисиниң һазирқи өлкилик партком секретари чаң венимеңни җәнҗуниң орниға хитай җамаәт хәвпсизлик министирлиқиниң министири қилип бәлгилимәкчи болғанлиқи хәвәр қилинған болсиму, әмма хитай һөкүмәт тәрәп бу һәқтә ениқ бир хәвәр бәрмигән иди.

Хитай мәркизи һөкүмитиниң түнүгүн туюқсизла шәндуң өлкилик сиясий кеңәшниң рәиси син шуйини парихорлуқ, чириклик вә қәстләп өлтүрүш делолириға четишлиқ дәп әйибләп, уни барлиқ вәзипилиридин қалдуруши, кишиләрдә син шуйиниң вәзиписидин қалдурулуши билән ваң лечүәнниң уйғур аптоном районидин йөткәп кетилип, униң орниға һазирқи җамаәт хәвпсизлик назаритиниң назири миң җәнҗуниң уйғур аптоном райониға партком секретари болуп бәлгилиниши оттурисида мәлум бағлиниш болуши мумкинликини пәрәз қилмақта.
 
Пикирләр (5)
Share

Исимсиз оқурмән

ﯪҚ ит көк ит һәммисила охшаш ит әмәсму ?

Dec 22, 2009 06:07 AM

Исимсиз оқурмән

Вак бәкри қандақ қилар әҗәп әнсирдим у гуйдин

Dec 21, 2009 06:04 AM

Исимсиз оқурмән

Биз һаман өзимизгә тайинишимиз кирәк.

Dec 21, 2009 01:08 AM

Исимсиз оқурмән

Хитай һүкүмити ваң лечүәнни йөткигән билән , йәнә бир хитай тәхиткә чиқиду. Пүтүн хитайлар хитай куммунист партийәсидин тәрбийә ﯪлған, шуңлашқа тәхиттки хитайниң ﯪлмишиши уйғурлаға һичқандақ пайда елип кәлмәйду. Уйғурла үзини үзи қоғдиши керәк. Йүгүславийә урушлиридәк, сәййарә уруш елип беришму , ﯪзатлиққа иришишниң бир йахши йули булуши мүмкин.

Dec 20, 2009 11:32 PM

Исимсиз оқурмән

Һәммиси охшаш ,бизгә һич бир пайдиси йоқ,биз һаман өзимизгә тайинишимиз кирәк.

Dec 20, 2009 08:08 AM

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Толуқ бәт