'Ваң лечүәнниң орниға җаң чүншәнниң келиши билән уйғур вәзийитидә өзгириш болуши натайин'

Өткән һәптә, хитай һөкүмити уйғур аптоном райони парткоминиң секретари ваң лечүәнниң уйғур аптоном районидики вәзиписиниң әмәлдин қалдурулуп, мәркәзгә йөткәп кетилидиғанлиқини, униң орниға хунән өлкисиниң партком секретари җаң чүншәнниң тәйинләнгәнликини елан қилғандин кейин, хитайниң уйғур аптоном райониға қаратқан сияситидә йеңи бир өзгириш болуши мумкинму дегән мәсилә мәтбуатлардики муназирә темисиға айланған.
Мухбиримиз миһрибан
2010-04-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Уйғур аптоном райони парткоминиң сабиқ секретари ваң лечүән.
Уйғур аптоном райони парткоминиң сабиқ секретари ваң лечүән.
AFP Photo

Хитай һөкүмити 24 - апрел күни уйғур районида өзиниң қаттиқ қол сиясити билән "төмүр мушт" намини алған, ваң лечүәнни йөткәп кетип, униң орниға "идийисиниң азадлиқи", "тәпәккуриниң очуқлуқи" билән тәриплиниватқан, бир қисим кишиләр тәрипидин, "юмшақ сиясәт йүргүзүши мумкин" дәп қариливатқан җаң чүншәнни уйғур аптоном райониниң партком секретари қилип тәйинлигәнликини елан қилғандин буян, көзәткүчиләр уйғур аптоном райониниң бундин кейинки вәзийити һәққидә хилму - хил пәрәзләрни оттуриға қоюлмақта.

Бүгүн нөвәттики уйғур вәзийитини көзәткүчиләрдин, "бейҗиң баһари" журнилиниң баш муһәррири ху пиң әпәнди һәм америкидики уйғур зиялийси елшат һәсән әпәндиләр радиомиз зияритини қобул қилип, өз қарашлирини оттуриға қойди.

"Хитай һөкүмитиниң ваң лечүәнни йөткәп кетиши, уйғурларға қаратқан қаттиқ қол сияситиниң мәғлуп болғанлиқини көрситиду"

Ху пиң әпәнди хитай һөкүмитиниң ваң лечүәнни йөткәп кетишкә мәҗбур болуштики сәвәб һәққидә тохтилип мундақ деди: " хитай коммунист һөкүмитиниң ваң лечүәнни йөткәшкә мәҗбур болушиниң өзи, хитай һөкүмитиниң ваң лечүән бу 20 йилдин буян уйғур аптоном районида йүргүзгән қаттиқ қол сияситиниң пүтүнләй мәғлуп болғанлиқини тонуп йәткәнликини көрситиду. Әмма һазирқи мәсилә хитай һөкүмити йәнила уйғурларға қаратқан бу хил қаттиқ қол сияситиниң хата икәнликини дуня җамаәтчилики һәм уйғур хәлқи алдида ашкара етирап қилишни халимиди. Шуңа райондики уйғур хәлқиниң һөкүмәтниң тәңсиз сияситигә наразилиқи сәвәбидин йүз бәргән "5 - июл үрүмчи вәқәси" гә охшаш вәқәләрни чәтәлләрдики уйғур тәшкилатлириниң қутратқулуқ қилиши билән йүз бәргән дәп, мәсулийәтни башқиларға иттәрмәкчи болуватиду."

Елшат әпәнди, ваң лечүәнниң йөткәп кетилишиниң хитай һөкүмитиниң районда қаттиқ қол сиясәт йүргүзүшиниң мәғлубийәт билән аяғлишидиғанлиқини тонуп йәткәнликини, бу хил әһвалниң шең сисәй һакимийәт йүргүзгән дәврдиму йүз бәргәнликини баян қилди.

"Уйғур аптоном райониға әмәлдар алмаштуруш биләнла мәсилә һәл болмайду. Муһими райондики хәлқниң һәқ -һоқуқлириға һәқиқий капаләтлик қилиш "

Ху пиң әпәнди сөһбәт җәрянида хитай коммунист һөкүмитиниң районға йеңи әмәлдар бәлгилиши биләнла райондики негизлик мәсилиләрниң һәл болушидин үмидвар әмәсликини билдүрүп мундақ деди: "һазир хитай коммунист һөкүмити җаң чүншәнни " идийисиниң азадлиқи", "тәпәккуриниң очуқлуқи" билән мәдһиләп, уни сиртқи дуняға районда нисбәтән юмшақ сиясәт йүргүзиду дәп тәшвиқ қилмақта. Әмма биз шуни унтуп қалмаслиқимиз керәкки, җаң чүншән бәрибир хитай коммунист һөкүмитиниң кәтминини чапидиған бир әмәлдар. У һәр вақит коммунист һөкүмәтниң мәнпәәти үчүн хизмәт қилиду. Шуңа мән хитай коммунист һөкүмитиниң райондики әмәлдарни алмаштуруши биләнла уйғурларниң наразилиқини пәсәйтәлиши мумкин дәп қаримаймән, муһими йәнила районниң әсли игилири болған уйғурларниң һәқ - һоқуқлириниң һәқиқий һалда капаләткә игә болуши яки уларниң мәдәнийитиниң һөрмәт қилинишида. Бу мәсилә тибәт райониниңки билән охшаш мәсилә. Шуңа мән һазирчә райондики негизлик мәсилиниң һәл болушиға үмидвар позитсийидә әмәсмән. Йәнила бундин кейинки вәзийәт тәрәққиятини көзитишимиз керәк."

Елшат әпәнди райондики әмәлдарниң алмаштурулуши биләнла уйғурларниң әһвалида яхшилиниш болушиниң натайин икәнликини, чүнки хитай һөкүмитиниң райондики сияситиниң маһийәт җәһәттә өзгәрмигәнликини, шуңа уйғурлар өз һәқ ‏- һоқуқлирини һәқиқий һалда қолиға алғинидила андин уйғурлар һаятида өзгириш болуши мумкинликини оттуриға қойди.

"Әгәр хитай һөкүмити райондики вәзийәтни оңшаймән дәйдикән, уйғурларға өз тәқдирини өзи бәлгиләш әркинлики бериши керәк!"

Ху пиң әпәнди сөһбитимиз ахирида, хитай һөкүмитиниң йеқиндин буян районда йүргүзүватқан сиясити һәққидә тохтилип, райондики тәрәққиятниң уйғур хәлқиниң ирадиси бойичә болуши керәкликини тәкитлиди.

"Хитай һөкүмити мәйли уйғурлар болсун яки тибәтләр болсун, уларниң миллий кимликигә , өрп - адитигә һөрмәт қилиши, һазирқидәк "шинҗаңға ярдәм" намида, пүтүн хитай өлкилиридики ширкәтләрни районға көчүрүп келип, районниң байлиқлирини әкитиш, районға көпләп хитай көчмәнлирини йөткәп келип, райондики уйғурларниң наразилиқини қозғаш әмәс, бәлки райондики йәрлик уйғурларни өз арамиға қоюши керәк."

Ху пиң әпәнди сөзини төвәндики җүмлә билән ахирлаштурди: "мениңчә, мәйли уйғурлар болсун яки тибәтләр болсун, әмәлийәттә бу мәсилини һәл қилишниң усули толиму аддий. У болсиму, уларниң өз тәқдирини өзи бәлгилишигә йол қоюш, йәни мәркизи һөкүмәт районниң ишлириға у қәдәр көп арилишивелип, районда қанчилик көп қурулуш елип бериш әмәс, бәлки райондики хәлқниң әркинликигә , миллий адитигә һөрмәт қилиши, уларни өз әркигә қоюп берип, районда азрақ иш қилиши, йәрлик хәлққә дәхли қилмаслиқи, уларға көпрәк әркинлик бериши керәк иди, әмма хитай коммунист һөкүмити һазир әксичә иш елип бериватиду!"

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт