Вашингтонда хитай олимпик йиғиниға қарши намайиш елип берилди

7 - Авғуст америка пайтәхти вашингтон районида хитай олимпик йиғиниға қарши уюштурулған намайиш шу җай вақти саәт 12 дә америка президент сарийиниң арқа қорусиға тоғра келидиған лафайт бағчисида башланди.
Мухбиримиз җүмә хәвири
2008.08.07
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
WashingtonDC-namayish-080708-305 7 - Авғуст америка пайтәхти вашингтон районида хитай олимпик йиғиниға қарши уйуштурулған намайиштин бир көрүнүш. Намайишқа, америкиниң шәрқий қирғиқида йашайдиған уйғурлар, тибәт чүши гаңдрук тәшкилати әзалири қатарлиқлар болуп 200 әтрапида адәм қатнашти.
RFA Photo / Jume
 Намайишқа, америкиниң шәрқий қирғиқида яшайдиған уйғурлар, баш штаби америкиниң ню - йорк шәһиригә җайлашқан тибәт тәшкилати чүши гаңдрук тәшкилати әзалири, америкида турушлуқ тәйвән формосан иҗтимаий мунасивәтләр җәмийити әзалири, вйетнам кишилик һоқуқ тәшкилати, җуңго демократик өктичиләр бирләшмисиниң вәкиллири болуп 200 әтрапида адәм қатнашти.

Рабийә қадир ханим:" олимпик уйғурларға йиға - зарә елип кәлди"

Бу нөвәтлик намайишни асаслиқ тәшкиллигүчи тәшкилатлардин бири дуня уйғур қурултийи болуп, бу һәқтә тохталған қурултай рәиси рабийә қадир ханим, олимпик әсли хитай дуня җамаәтчиликигә бәргән вәдиси буйичә, хитай хәлқигә җүмлидин уйғур хәлқигә тинчлиқ вә әркинлик елип келиду дәп ишинип олимпикниң хитайға берилгәнликини қоллиғанлиқини, әмма хитайниң дуня җамаәтчиликигә бәргән бирму вәдисидә турмиғанлиқини, олимпик саһибханилиқ шәрипигә еришкәндин кейинла, уйғурлар устидин һәр түрлүк бастуруш сиясәтлирини күчәйткәнликини, шуңа хитайниң уйғур или вә хитайниң башқа җайлирида олимпик мунасивити билән кишилик һоқуқ вә башқа һоқуқлириниң дәпсәндә қилиниватқанлиқиға етираз билдүрүш учун бу намайишниң тәшкилләнгәнликини оттуриға қойди.

Намайишчилар қошуни лафайт бағчисидин пиядә хитай әлчиханисиға йетип кәлгүчә йол бойи хитайға қарши шоарларни товлап маңди.

Намайишқа йәнә хәлқаралиқ һөкүмәтсиз тәшкилатлардин, хәлқара кәчүрүм тәшкилати, чегрисиз мухбирлар тәшкилати әзалиридин, хәлқара кәчүрүм тәшкилати асия тинч окян бөлүмлириниң рәиси т кумар, чегрисиз мухбирлар тәшкилати хадими елиса бәрмудәзлар қатнашти вә сөз қилди.

Бәрмудәз ханим: "биз органларни хитайға олимпик саһибханилиқ беришниң хәтири тоғрисида агаһландурған идуқ"

Чегрисиз мухбирлар тәшкилати хадими олимпик һарписидиму хитайниң хәлқара җәмийәткә бәргән вәдилирини сақлашниң орниға ахбарат вә сөз ‏ - пикир әркинликигә қаритилған чәкләшни техиму күчәйткәнликини, хитай һөкүмити тарқатқан, олимпик җәрянида хитайда мухбирлиқ қилиш рухситигә еришкән мухбирларниңму хитайға киргүзүлмәй тосуп қилинғанлиқини, буниң әркин асия радиоси мухбирлирини өз ичигә алидиғанлиқини билдүрүп мундақ деди:" нурғун кишиләрниң хитайниң бу хил позитсийисидин һәйран қалғанлиқи бәкму қизиқ иш болди. Биз бу җәһәттә мунасивәтлик органларни хитайға олимпик саһибханилиқ беришниң хәтири тоғрисида агаһландурған идуқ. Биз бундақ ишниң чоқум йүз беридиғанлиқини биләттуқ."

Бәрмудәз ханим йәнә, хәлқара җамаитиниң йәнила кишилик һоқуқни яхшилаш җәһәттә хитайға бесим ишлитишни тохтатмиғанлиқини, әмма хитайда йәнила олимпик өткүзүлгәнликини, шу сәвәбтин өзлириниң хитайда кәлгүсидә йәнә қандақ рәзилликләрниң йүз беришидин әндишә қилидиғанлиқини билдүрди.

Бүгүнки намайишқа канададин кәлгән бир ханимму бар болуп, у бүгүнки намайишқа чиқиш сәвәблири һәққидә тохтилип, уйғурларниң мәйли дуняниң қайси җайида болушидин қәтий нәзәр өз авазини аңлитиш пурситини қолдин берип қоймаслиқи керәкликини илгири сүрди.

Дома норбу:"олимпик уларға пүтүн ялғанчилиққа вә улар бәргән сахта вәдиләргә асаслинип бериветилди"

Бүгүнки намайишқа қатнишиш учун ню - йорк шәһридин 100 нәпәр тибәтлик аптобус билән йетип кәлди. Бу намайишчилар 1958 - йили тибәттә тәшкилләнгән хитай һакимийитигә қораллиқ қарши туруш тәшкилати чуши гаңдрук тәшкилатиниң әзалири болуп, тәшкилат президенти дома норбуниң билдүрүшичә, һазир бу тәшкилат чәтәлләргә йөткәлгәндин кейин тинчлиқ йолини таллиған.

Дома норбу:"олимпик уларға пүтүн ялғанчилиққа вә улар бәргән сахта вәдиләргә асаслинип бериветилди. Дуня уларға көз тикти. Бизму дуняниң олимпиктин кейинму уларға даим көзитип турушиға капаләтлик қилишимиз керәк" деди.

У йәнә хитайдики мәсилиләрниң негизи һәққидә тохтилип мундақ деди: " хитайлар хата һалда бесивалған тибәт, шәрқий түркистан вә ички моңғулийә қатарлиқ дөләтләрни шу дөләтләрниң һәқиқий игилиригә қайтуруш керәк. Шундила хитайдики мәсилиләр һәл болған болиду."

Ирис ху ханим: " хитайда олимпик өткүзүш дунядики әң чоң қизиқчилиқ"

Намайишқа тәйвән формосан иҗтимаий мунасивәтләр бирләшмисиму қатнашқан болуп, мәзкур учур - алақә бөлүми башлиқи ирис ху ханим: "хитайда олимпик өткүзүш дунядики әң чоң қизиқчилиқтин ибарәт," деди вә хитайниң тәйвәнгә нурғун башқурулидиған бомбилирини қаритип қойғанлиқини буниң олимпик роһиға хилап икәнликини оттуриға қойди.

У йәнә гәрчә олимпик роһи инақлиқтин ибарәт болсиму, әмма хитайниң олимпик роһиға мухалип икәнликини билдүрүп мундақ деди: " хитай һөкүмити уйғурларни, тибәтләрни, һәтта өз хитай хәлқиниму бастуруватиду һәмдә тәйвәнниму бесивалмақчи бу толиму бимәнилик."

Намайишта йәнә, хитайдики шималий корийилик мусапирларниң авазини аңлитиш үчүн бәш күндин буян хитай әлчиханиси алдида ачлиқ елан қиливатқан шималий корийидин америкиға қечип кәлгән чәхи чо қизчақму бар.

Мәлум болушичә, у илгири хитайдин бир нәччә қетим шималий корийигә қайтуруветилгән, ахирида америкиға қечип келивалған болуп, чихе чо қизчақ хитайда дәпсәндә қилиниватқан шималий корийә мусапирлириниң авазини өзи ачлиқтин өлүп қалғучә кечә - күндүз хитай әлчиханиси алдида йетип аңлитиш, у дуня җамаитиниң диққитини җәлп қилишқа бәл бағлиған.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт