Tunji nöwetlik 'bon xelq'ara démokratiye mukapati' gha érishküchi shexs - waslaw xawél

Waslaw xawél -- chéx jumhuriyitining sabiq prizdénti bolup, 25 - april gérmaniyining bon shehride ötküzülgen tunji nöwetlik "bon xelq'ara démokratiye mukapati"gha érishken.
Muxbirimiz ekrem
2009-04-28
Share

Mukapat sommisini "gérmaniye dolqunliri" radi'osining mesuli hemde "bon xelqara démokratiye mukapati" jemiyitining re'isi érk béttérman ependi tarqatqan. Murasimgha gérmaniye tashqi ishlar ministéri shitayin mayér ependi bashchiliqida her qaysi döletlerdin kelgen 200din artuq yuqiri derijilik hökümet wekilliridin sirt, yawrupa parlaménti wekilliri hem köpligen közetküchiler qatnashqan.

Gérmaniyide yolgha qoyulghan "bon xelqara démokratiye mukapati" -- dunyaning her qaysi jaylirida erkinlik, démokratiye we kishilik hoquq üchün küresh qiliwatqan pidakar kishilerni nishan qilghan. Waslaw xawél ependi chéx jumhuriyitining prizdénti bolushtin ilgiri erkinlik we démokratiye üchün küresh qilip 6 yilliq qamaq jazasigha mehkum qilin'ghan we barliqini bu yolgha atighan. U mukapat sommisi we erkinlikning simwoli süpitide shar oyulghan eynek neqishliq sowghini tapshurup élishtin ilgiri "men bu mukapatning tunji namzati bolghanliqimdin nahayiti xushalmen" dep, özining xursenlikini bildürgen. Mukapatni tarqatqan érk béttérman ependi bolsa "söyümlük xawél ependim, siz ezeldin gherbning asasi qimmet qarishi, démokratiyisi we erkinlikini neziringizdin saqit qilmidingiz" dégen.
 
Gérmaniye axbarat wastiliridiki xewerlerge asaslan'ghanda, waslaw xawél ependi prézidént bolushtin ilgiri yazghuchi bolup, tedriji erkinlik, démokratiye yolida küresh qilghuchi jengchige we axirida meshhur bir siyasiyon'gha aylan'ghan. Gérmaniyining sabiq tashqi ishlar ministiri hans ependi uninggha yuqiri baha bérip "xawél bolmighan bolsa, xawélning sözi bolmighan bolsa, xawélning jasariti bolmighan bolsa, ténich birlikke kelgen erkin gérmaniye bolmighan bolatti" dégen.

Xewerlerde körsitilishiche, waslaw xawél ependi qolgha élinishtin ilgiri "77 maddiliq asasi qanun " namliq eserni yézishqa we uni terghip qilishqa qatnashqan. U mustebit tüzümni aghdurup, erkin, démokratik chéxislowakiye jumhuriyiti qurushni teshebbus qilghan. Pütkül yawropada tinchliq, erkinlik, démokratiyini terghip qilip, tinchliq kürishining ijatkari we bayraqdarigha aylan'ghan. Uning nezeriyisining tüp négizi: "mesililerni jidel - majrasiz hel qilish. Di'alogni qoral qilish. Düshmenliri bilen söhbet qurush. Hemme ishta erkinlik, démokratiye we kishilik hoquqni asasi pirinsip qilish .. " Qatarliqlardin ibaret bolup, bu nezeriye ikki gérmaniyining ténch birlishishige we sabiq chéxslowakiyining söhbet arqiliq chéx we silowakiyidin ibaret ikki döletke ayrilishigha sewep bolghan. Gérmaniyining asasi qanuni xawél ependining nezeriyisini asas qilghan. Yawrupa birlikining shekillinishimu, uning nezeriyisige tayan'ghan.

Waslaw xawél ependim "77 maddiliq asasi qanun" ni 1977 - yili yazghan bolup, bu chaqiriqtiki "her bir puxra dexli - terüzsiz erkin yashishi we her bir ademning xizmet orni bolushi kérek" dégen teshebbusi eyni chaghda küchlük alqishqa érishken. Soghuq munasiwetler urushi axirlashqandin kéyin, u 1989 - yili chéx jumhuriyitige prézidént bolup 10 yil xizmet ötigen. Bu yil 73 yashqa kirgen waslaw xawél ependim yawropada démokratiye kürishining simwoligha aylinip qalghan.

Xitay ziyaliyliri ötken yili otturigha qoyghan "8 maddiliq asasi qanun" ning esli menbesi waslaw xawél ependim yazghan "77 maddiliq asasi qanun "i din ibaret bolup, waslaw xawél ependim xitay ziyalilirining bu "8 maddiliq asasi qanun" ni qollighan. Emma xitay döliti xitay ziyalilirining bu teshebbusigha ijabiy mu'amile qilmighan. Wetinimizdiki qurban isimlik bir kishining éytishiche, waslaw xawél ependi toghrisidiki bu xewerdin ular melumatsiz iken.

Bu yil 3 - ayda, xawél ependi chéx jumhuriyitide "8 maddiliq asasi qanun" ni yazghan xitay ziyaliyliridin ikkisige mukapat élan qilghan we xitay hökümitidin barliq bésimlargha xatime bérip, puqralarning erkinlik, démokratiye, kishilik hoquqtin behrimen bolushigha yol qoysushni, "77 maddiliq asasi qanun " ni ülge qilishqa chaqirghan idi.



Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet