Wén jyabawning gérmaniye ziyaritide iqtisad we tibet mesilisi muzakire qilindi

29 ‏- Yanwar küni gérmaniyini ziyaret qilghan xitay bash ministiri wén jyabaw, gérmaniye bash ministiri an'géla mékél bilen söhbet élip barghan. Ikki terep arisidiki söhbetning asasi mezmuni pul - mu'amile krizisi, éksport mesililirini merkez qilghan bolsimu, lékin an'géla mékél tibet mesilisini otturigha qoyushni untup qalmighan.
Muxbirimiz erkin
2009-01-29
Share
wen-jiabao-305.jpg Xitay bash ministiri wén jyabaw.
AFP Photo

Xitay - gérmaniye munasiwiti 2007 ‏ - yili gérmaniye bash ministiri an'géla mérkélning sürgündiki tibet rohani dahisi dalay lamani bash ministirliq sariyida qobul qilishi bilen jiddiyliship, xitay hökümiti gérmaniye bilen élip baridighan qanun we kishilik hoquq saheliridiki bir qatar körüshüshlerni tonglatqan idi.

Analizchilar xitay bash ministiri wén jyabawning peyshenbe küni gérmaniyini ziyaret qilip, an'géla mérkélning kütüwélishigha érishkenliki ikki terep arisidiki tongning érigenlikini körsitidighan bisharet dep qarashmaqta. Wén jyabawning gérmaniye ziyariti uning yawropa sepirining 2 ‏ - békiti bolup, u gérmaniyige kélishning aldida shwétsariyining dawos bazirida dunya iqtisad munbirining yighinigha qatnashqan.

Wén jyabawning an'géla mékél bilen élip barghan söhbitining mezmuni iqtisad, soda, meblegh sélish, pul - mu'amile krizisi, éksport mesililirini asas qilghan bolsimu, lékin an'géla mékél söhbet jeryanida tibet mesilisini tilgha élishni untup qalmighan. U, söhbettin kéyin wén jyabaw bilen birge ötküzgen muxbirlarni kütüwélish yighinida, béyjingning tibet rohani dahisi dalay lama bilen bolghan söhbetni eslige keltürüshni telep qilghanliqini ashkarilidi. Muxbirlargha "gérmaniye dalay lama bilen bolghan söhbetning eslige kélishige alahide qiziqidu " dep tekitligen mékél xanim yene mundaq dégen": biz tibet weziyiti we gérmaniyining bu jehettiki tonushini sözleshtüq, dalay lama bilen söhbet ötküzüsh hemmimizning ortaq menpe'etige uyghun kélidighanliqini chüshendürüshke tirishtim."

Lékin wén jyabaw muxbirlarni kütüwélish yighinida tibet mesilisini tilgha almay an'géla mérkélning 2007 ‏ - yili dalay lama bilen körüshkenlik sewebi xitay - gérmaniye arisida kélip chiqqan ixtilapni ima qilip, gérmaniye bilen junggo "oxshimighan pikirlerde öz ‏ - ara bir ‏ - birige hörmet körsiteleydu" dep tekitligen. An'géla mékél xanim bolsa, eger kéreklik bolsa gérmaniyining (xitay - tibet arisidiki söhbetke) "ijabiy töhpe qoshush" ni sherep dep qaraydighanliqini bildürgen.

Wén jyabaw, an'géla mérkélning bash ministirliq sariyigha yétip kelgen we ikki terep söhbet ötküzüwatqan mezgilde, köp qisimi tibet herikitini qollaydighan gérmanlar bilen tibetlerni asas qilghan shundaqla nahayiti cheklik sandiki bir qisim Uyghurlarni öz ichige alghan texminen 50 dek kishi mérkélning bash ministirliq sariyi aldida namayish ötküzüp, gérmaniye da'irilirining xitaygha dalay lama bilen söhbetni eslige keltürüsh toghrisida bésim ishlitishini telep qilghan.

Wén jyabawning gérmaniye ziyariti yawropa ittipaqi gu'antanamodiki Uyghurlarni qobul qilishni oyliship körüshke maqul bolghan shundaqla bu mesile gérmaniye metbu'atlirida talash - tartish qozghighan bir mezgilge toghra kelgen idi.

Yawropa ittipaqining tashqi ishlar aliy derijilik wekili solana düshenbe küni yawropa ittipaqi tashqi ishlar ministirlar yighinida yawropaning gu'antanamo mesilisige yardem bérishni xalaydighanliqini, lékin gu'antanamodiki tutqunlarni qobul qilish yaki qilmasliqqa qarar qilish mesiliside yene toxtap turush kéreklikini bildürgen. Gérmaniye hazirgha qeder bu mesilige ipade bildürmigen bolsimu, lékin gérmaniye tashqi ishlar ministiri shtaymér gérmaniyining bu mesilidiki meydanini ipadileydighan bezi bisharetlerde bolghan bolup, u "biz elwette aldirap ‏ - saldirapla bu mehbuslarni qobul qilmaymiz. Bu amérikining gu'antanamoni taqash yaki taqimasliqi bilen munasiwetlik bolsimu, lékin bu ishench mesilisi " dégen. Xitay hökümiti bolsa gu'antanamodiki Uyghurlarning xitaygha qayturulishi kéreklikini, her qandaq bir döletning Uyghurlarni qobul qilishigha qarshi turidighanliqini eskertip kelmekte idi.

Mérkél bilen wén jyabaw arisidiki söhbetning bu türdiki mesililerge chétilghan yaki chétilmighanliqi melum emes, lékin kishilik hoquq teshkilatlirining bayanatlirida gérmaniye we gherbning xelq'ara pul - mu'amile krizisida xitayning yardimige muhtaj boluwatqanliqini, bu ehwalda kishilik hoquqning qurban qiliwétilish éhtimali özliride endishe yaritiwatqanliqini ilgiri sürmekte.

Xelq'ara tibet herikiti teshkilatining gérmaniyidiki ishxanisining mes'uli gérmaniye dolquni radi'osigha bergen bayanatida bu jehettiki endishisini ashkara otturigha qoyghan. Xelq'ara pul - mu'amile krizisi wén jyabaw bilen mérkélning söhbitide merkezlik muzakire qilin'ghan mezmunlarning biri idi. Wén jyabaw muxbirlarni kütüwélish yighinida xitay bilen gérmaniye"hemkarliqni kücheytip, krizisni birge yéngish" ni tekitligen. U " biz chet'el shirketlirining asasi qurulush türlirige aktip qatnishishini, téxnika jehettiki ülchemni yuqiri kötürüshke yolbashchi bolushini qarshi alimiz " deydu.

Xitay 2008 ‏ - yili 11 ‏ - ayda iqtisadni qutquzush pilani jakarlap, 586 milyard dollar meblegh ajratqanliqini, bu mebleghning asasi qurulush türlirige sélinidighanliqini bildürgen idi. Wén jyabaw, gérmaniye shirketlirining mezkur türge hemshérik bolushini qarshi alidighanliqini tekitligen. Wén jyabawning gérmaniye sepiride ikki dölet soda, meblegh, hawa kilimati, aptomobil we yuqiri sür'etlik tömür yol qurulushigha munasiwetlik bir qatar kélishimlerni imzalighan. Wén jyabawning yawropa sepirining kéyinki békiti yawropa ittipaqining merkizi bélgiye paytexti béryuséldur. U jüme küni béréyusélda yawropa komitétining prézidénti xuséy manu'él barroso we yawropa komitétidiki yuqiri derijilik emeldarlar bilen söhbet élip baridu.

Yawropa ittipaqining tashqi ishlar aliy derijilik emeldari solana wén jyabaw bilen ötküzülidighan söhbet toghrisida mundaq dégen ": biz uning bilen yalghuz iqtisadi krizisni emes, xelq'ara jama'etchilik köngül bölidighan zor mesililer, yeni xitay muhim rol oynaydighan xelq'ara pilandiki mesililer üstide sözlishimiz." Lékin solana xitay muhim rol oynaydighan xelq'ara pilandiki bu zor mesililerning némiler ikenlikini tepsiliy chüshendürmigen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet