Моңғул паалийәтчиси хада 2011-йиллиқ нобел тинчлиқ мукапати намзати қилип көрситилди

"Ички моңғул хәлқ партийиси" ниң баш катипи кһәйред кһависгалт әпәнди зияритимизни қобул қилип, хаданиң 2011-йиллиқ нобел тинчлиқ мукапати намзати қилип көрситилиш җәряни һәм бултур 10- декабир җаза муддити тошуп қоюп берилиши керәк болған хада әпәндиниң бир айдин буян йәнила нәзәрбәнд һалитидә икәнликини баян қилип, хитай һөкүмитини "хаданиң кишилик әркинликини дәпсәндә қилмақта" дәп әйиблиди.
Мухбиримиз меһрибан
2011-01-04
Share
xada-mugnghul-kishilik-hoquq-305 2010 - Йили 10- декабир күни хитай түрмисидин қоюп берилиши керәк болған моңғул кишилик һоқуқ паалийәтчиси һада вә униң аилисигә әркинлик тәләп қилип, японийидики моңғулларниң хитай әлчиханисида елип барған намайиши.
Khereid Khavisgalt

Хитай һөкүмити тәрипидин 1994-йили дөләтни парчилаш вә җасуслуқ җинайити билән әйиблинип, 15 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилинған моңғул паалийәтчиси хада, "ички моңғул хәлқ партийиси" һәм "җәнубий моңғулийә учур мәркизи" тәрипидин 2011-йиллиқ нобел тинчлиқ мукапатиға намзат қилип көрситилди.

Мәлум болушичә, моңғул кишилик һоқуқ паалийәтчиси хада әпәнди бултур 12- айниң 8-күни тунҗи қетим 2011-йиллиқ нобел тинчлиқ мукапатиға намзат қилип көрситилгән.

"Ички моңғул хәлқ партийиси" ниң японийидә турушлуқ баш катипи кһәйред кһависгалт әпәндиниң билдүрүшичә, хада әпәндиниң 2011-йиллиқ нобел тинчлиқ мукапатиға намзат қилип көрситиш тәйярлиқ хизмити бултур 10- ай мәзгилидә башлинип, хада әпәндиниң җаза муддити тошуштин 2 күн илгири йәни 2010- йили 8-декабир тамамланған.

Кһәйред кһависгалт әпәнди хада әпәндиниң 2011-йиллиқ нобел тинчлиқ мукапатиға намзат қилип көрситилишниң сәвәби һәққидә тохтилип мундақ деди:" хада әпәнди түрмигә кириштин илгири җәнубий моңғулийидики моңғул хәлқиниң хитай қанунида бәлгиләнгән кишилик һәқ-һоқуқлири һәм аптономийә һоқуқлирини тәләп қилип паалийәт елип барғанлиқи үчүнла, хитай һөкүмити хадани ' дөләтни парчилаш җинайити вә җасуслуқ җинайити ' билән әйибләп 15 йиллиқ қамақ җазасиға һөкүм қилди. Хада әпәнди хитайда сиясий җинайәт билән әйиблинип түрмидә ятқанлар ичидә җаза муддити қисқартилмиған бирдин-бир киши. У, хитай түрмисидики мәзгилидә түрлүк қийин-қистақларға учриған болсиму, әмма өз ирадисидин янмай күрәш қилип кәлди. Шуниң үчүн униң җаза муддити толғандин кейинму һазир аилиси билән бирликтә йәнила нәзәрбәнд астида туруватиду. Мушу сәвәбтин биз 'ички моңғул хәлқ партийиси ' һәм 'җәнубий моңғулийә учур мәркизи ' бирликтә хада әпәндини 2011-йиллиқ нобел тинчлиқ мукапатиға намзат қилип көрсәттуқ."

Кһәйред кһависгалт әпәнди хада әпәндиниң һазирқи әһвали һәққидә тохталди. У сөзидә хада әпәндиниң бултур 12-айниң 10- күни әркинликкә чиқиши керәк болсиму йәнила нәзәрбәнд астида икәнликини билдүрди. У өзлириниң хаданиң уруқ-туғқанлиридин хада вә униң аилисиниң бу бир айдин буян ички моңғул сақчи даирилири тәрипидин ички моңғулдики мәлум меһманханида нәзәрбәнд қилип туруватқанлиқи һәққидики мәлуматни тапшуруп алғанлиқини, хаданиң техичә йеқин туғқанлири һәм достлири билән көрүшәлмигәнликини илгири сүрди.

Кһәйред кһависгалт әпәнди йәнә уйғур, моңғул вә тибәт қатарлиқ хәлқләрниң тәқдирдаш икәнликини, бу милләтләрниң хитай һөкүмитиниң миллий ассимилятсийә сияситигә дуч келиватқан милләтләр икәнликини һәм өз һәқ-һоқуқлирини қоғдаш үчүн күрәш қилип келиватқанлиқини баян қилип мундақ деди:"биз моңғуллар, уйғурлар вә тибәтләр һәргизму хитай һөкүмити бизгә мәҗбури теңиватқан җуңхуа мәдәнийәт бирликини қобул қилмаймиз. Бизниң өз алдимизға тарихмиз, өрүп-адитимиз, мәдәнийитимиз, етиқадимиз бар. Хитай һөкүмити бу 60 йилдин буян бу милләтләргә қарита ассимилятсийә сияситини йүргүзүп кәлди. Улар җәнубий моңғулийә, шәрқий түркистан, тибәткә тохтимай хитай көчмәнлирини көчүрүп кәлмәктә. Һазир хитай һөкүмити ички моңғул аптоном райони дәп атаватқан бу земинда хитай көчмәнлириниң нопуси 70-80% ни тәшкил қилиду. Улар хитай болмиған милләтләргә қарита, диний етиқад җәһәттин чәкләш, мәдәнийәт, маарип җәһәттин ' қош тиллиқ маарипи ' намидики хитай тили маарипини теңиш арқилиқ бу милләтләрни ассимилятсийә қилишқа урунуватиду. Бизниң әң әнсирәйдиғинимиз һазир моңғул яшлири хитай маарипиниң тәсиридә наһайити тезликтә әнәниви моңғул мәдәнийитидин йирақлишип кетиватиду. Хитай һөкүмити әйни чағда моңғулларға қаратқан бу сиясәтни һазир уйғурлар һәм тибәтләргә йүргүзүватиду. Бу мәнидин елип ейтқанда уйғур вә тибәтләр биз моңғуллар билән тәқдирдаш. Шуңа биз өз мәдәнийитимиз, етиқадимиз, тилимиз вә миллий кимликимизни қоғдишимиз керәк. Бу йолда күрәш қиливатқанлар нурғун. Далай лама тибәтлик, рабийә қадир ханим уйғур, улар өз миллитиниң әркинлики, миллий һоқуқлири үчүн күрәш қилмақта. Хада әпәндиму моңғул миллитиниң миллий кимликини, миллий һоқуқини қоғдаш үчүн күрәш қилип кәлди."

Кһәйред кһависгалт әпәнди зияритимиз ахирида нөвәттә моңғулларниңму өз миллий кимликини, миллий һәқ-һоқуқлирини қоғдаш йолида, уйғурлар, тибәтләр билән бирликтә күрәшни давамлаштуридиғанлиқини билдүрди.

У сөзидә бу милләтләрниң һәргизму хитай һөкүмити дәватқан җуңхуа миллити әмәсликини, хитай һөкүмитиниң һәргизму бу милләтләрни ассимилятсийә қилип, уларни хитайлаштуруш мәқситигә йетәлмәйдиғанлиқини, бу милләтләрниң хәлқара қанунда бәлгиләнгән миллий һәқ-һоқуқлирини қоғдаш йолида бирликтә күрәш қилидиғанлиқини тәкитлиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт