Хеллари клинтонниң африқа сәпири вә обаманиң мексика зиярити

Нөвәттә америка һөкүмити африқа базири һәм латин америкисидики дөләтләр билән болған мунасивәткә әһмийәт бериватқан болуп, өткән һәптә америка ташқи ишлар министири һиллари клинтонниң африқа сәпири һәм 9 - авғуст күни америка презинти барак обаманиң мексикиға болған 2 - қетимлиқ зиярити хәлқараниң диққитини қозғимақта.
Мухбиримиз миһрибан
2009.08.10

Б б с агентлиқиниң хәвәр қилишичә, һиллари клинтон ханим 4 - авғусттин башлап африқа дөләтлиридин, җәнубий африқа, кенийә, негирийә, ангола, лебериийә, конго, капи верда қатарлиқ 7 дөләткә қаратқан зияритини башлиған. Б б с агентлиқиниң хәвәр қилишичә, һиллари клинтон ханимниң бу қетимлиқ африқа сәпири америка билән африқа әллириниң сода, енергийә һәмкарлиқи вә сағлам йемәклик ишләпчиқириш вә саламәтлик қатарлиқ бир қатар иҗтимаий мәсилиләрдә һәмкарлиқ мунасивитини күчәйтиш икән.

Һиллари клинтон африқа сәпири җәрянида африқа - америка мунасивитиниң муһимлиқи һәққидә тохталди.

Клинтон ханим сөзидә,африқа әллириниң тәрәққиятида америка билән болған иқтисад, сода, енергийә, техника, маарип һәмкарлиқи һәм сағлам йемәклик, пакиз су мәсилиси қатарлиқ иҗтимаий һәмкарлиқларниң африқа иқтисадиниң йүксилишидә наһайити муһимлиқини,америкиниң маарип вә техника җәһәттә африқа әллиригә ярдәмдә болидиғанлиқини, африқа әллири иқтисадиниң йүксилиши дуня иқтисадиниң өрлишидә муһим әһмийәткә игә икәнликини баян қилған.

Клинтон ханим сөзидә йәнә, африқа дөләтлириниң иқтисади тәрәққиятида америкиниң һәмкарлиқиниң һәл қилғуч рол ойнайдиғанлиқини тәкитлигән.

Б б с агентлиқиниң бүгүн 11 - авғуст хәвиридә көрситилишичә, асиядики хитай қатарлиқ дөләтләр африқидики ангола, негирийә қатарлиқ дөләтләрниң нефит ширкәтлирини сетивелишқа башлиған болуп, өткән айда хитай нефит - химийә баш ширкити 13 милярд америка доллири хәҗләп, америкиниң марафон нефит ширкитиниң анголадики пай чекини сетивалған икән. Һиллари клинтонниң африқа зияритигә нисбәтән иқтисадшунаслар баһа берип, бу хитайниң африқидики иқтисади мәнпәәтиниң ешип бериши билән мунасивәтлик дәп қаримақта.

Б б с агентлиқи вә америка авази радио истансисиниң 7 - айниң 10 - күнидики дуня банкисиниң баянатини нәқил елип хәвәр қилишичә, бейҗиң һөкүмити африқидики 35 дөләт билән сода һәмкарлиқ келишими түзгән болуп, асаслиқи африқа әллириниң су електир енергийиси истансиси қурулуши һәм төмүр йол қурулуши, интернет алақиси қатарлиқ асаси әслиһә түрлиригә мәбләғ салған.

Хитайниң төмүр йол вә интернет алақә қурулушиға салған мәблиғи 40 милярд америка доллири қиммитигә йәткән. Бу мәбләғниң 70% ти негирийә, ангола, судан, итопийә қатарлиқ дөләтләрдики қурулушлар учун сәрп қилинидикән. Тәнқидчиләрниң қаришичә, хитай һөкүмити бу дөләтләргә мәбләғ селишта пәқәт өз дөлитиниң иқтисади җәһәттә еришидиған пайдисинила чиқиш қилған болуп, бу дөләтләрдики кишилик һоқуқ мәсилиси қатарлиқларниң иҗра қилиниш әһвалини сүрүштүрмигән. Мәсилән, кишилик һоқуқ хатириси начар болған суданниң нефит мәһсулатиниң 3тән 2 қисмини хитай сетивалидикән.

Әмма "5 - июл үрүмчи вәқәси" дин кейин, хитай һөкүмитиниң уйғур қатарлиқ милләтләргә қаратқан қаттиқ қоллуқ билән бастуруш сиясити дуняниң һәр қайси җайлиридики дөләтләрниң хитайниң аз санлиқ милләтләр сиясити вә кишилик һоқуқ хатирисигә нисбәтән яман тәсир пәйда қилған болуп, хитай хәлқара мәтбуатларниң әйиблишигә учриған иди.

Африқидики бәзи радикал ислам тәшкилатлири хитайниң уйғур мусулманлириға қаратқан қирғинчилиқ һәрикитидин һесаб алидиғанлиқини җакарлиған һәм өткән һәптиниң ичидә хитайниң алҗирийидики хитай ишчилири билән алҗирийидики йәрлик пуқралар оттурисида тоқунуш йүз бәргән, хитайниң алҗирийидики бәзи сода ширкәтлири тәһдиткә учриған иди. Бу мунасивәт билән хитай һөкүмити африқидики хитай ишләмчилиригә йәрлик хәлқләр билән сүркилишниң алдини елиш учун, мунасивәтни яхшилашқа һәм өз бихәтәрликигә диққәт қилишқа чақирған иди.

9 - Авғуст күни америка брезенти барак обама мексикиға болған 2 - қетимлиқ зияритини башлиған, америка авазиниң хәвәр қилишичә, обама бу қетимлиқ зияритидә америка, канада, мексика 3 дөләт башлиқлири йиғиниға қатнишиш учун барған болуп, йиғинда мексика һөкүмити билән иқтисади һәмкарлиқ мунасивити орнитиш,мексика һөкүмити билән бирликтә зәһәрлик чекимлик содисиға қарши туруш қатарлиқ мәсилиләр үстидә музакирә елип баридикән.

Обама мексика сәпириниң әһмийити һәққидә мухбирларға баянат берип, мексика билән америкиниң сода - иқтисади һәм латин америкисида әвҗ еливатқан зәһәр әткәсчиликигә қарита һәмкарлишип зәрбә беришиниң әһмийити һәққидә тохталған.

Обама сөзидә америка һәм мексикиниң һәмкарлиқиниң шималий америка үчүнла муһим әһмийәткә игә болупла қалмастин, бәлки америкиниң латин тилида сөзлишидиған дөләтләр билән болған иқтисади, иҗтимаий һәмкарлиқидиму наһайити муһим әһмийәткә игә икәнликини тәкитләп бу һәмкарлиқниң узунғичә давамлишидиғанлиқини билдүргән.

Америка авази һәм б б с агентлиқиниң хәвәр қилишичә, иқтисадшунаслар һиллари клинтонниң африқа сәпири һәм обаманиң мексика сәпириниң әһмийити һәққидә тохталған болуп, мутәхәссисләрниң қаришичә, обаманиң бу қетимлиқ мексика сәпири һәм һиллари клинтонниң африқа сәпириниң асаслиқ мәқсити йәнила африқа әллири һәм латин америка дөләтлири билән иқтисадий һәмкарлиқ мунасивити орнитип хитай һөкүмитиниң бу дөләтләрдики иқтисадий тәсирини аҗизлаштуруш үчүн икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.