Хитай һөкүмити өзи язған тарихни уйғурларға сиясий өгиниш сүпитидә таңмақта

Нутуқ сөзләш өмәклири уйғур елиниң һәр қайси наһийилиригичә чүшүп, барлиқ саһәләр бойичә “шинҗаң әзәлдин җуңгониң айрилмас бир қисми” нәзәрийисини тәшвиқ қилмақта.
Мухбиримиз гүлчеһрә
2011.09.28
uyghur-xerite-305.jpg Уйғур ели хәритиси.
RFA

Тәңритағ ториниң хәвиригә қариғанда нөвәттә пүтүн уйғур ели миқясида “шинҗаңниң үч тарихи тәрбийиси” бойичә доклат бериш йиғинлири әвҗигә чиққан болуп, хитай партком тәшвиқат бөлүминиң орунлаштуруши билән, уйғур елидики иҗтимаий пән тәтқиқат орунлириниң хадимлири вә бир қисим университетларниң оқутқучилиридин тәшкилләнгән нутуқ сөзләш өмәклири уйғур елиниң һәр қайси вилайәт, шәһәр вә наһийилиригә чүшүп, барлиқ саһәләр бойичә “шинҗаң әзәлдин җуңгониң айрилмас бир қисми” нәзәрийисини, хитай һөкүмитиниң мәхсус нәшр қилдурған шинҗаңниң тарихи, шинҗаңдики милләтләр тарихи, шинҗаңдики динларниң өзгириш тарихидин ибарәт үч китаб арқилиқ тәшвиқ қилмақта икән.

Уйғур елидә нөвәттә давам қиливатқан сиясий өгиниш долқуни йеңи бир нөвәтлик “шинҗаңниң үч тарихи” лексийини өгиниш паалийити болуп, уйғур аптоном районлуқ иҗтимаий пәнләр академийиси вә бир қисим университетлардин тәшкилләнгән лексийә сөзлигүчиләр, аптоном районлуқ партком тәшвиқат бөлүминиң “улуғ вәтинимизни қизғин сөйүп, гүзәл юрт макан қурайли” шоариға мас һалда, җай-җайларда һәр саһә, һәр қатлам бойичә шинҗаңниң үч тарихидики мәзмунлар бойичә йәни “шинҗаң қәдимдин җуңгониң айрилмас бир қисми”,“шинҗаң қәдимдин көп милләт бирликтә топлишип олтурақлашқан вә тәрәққий қилдурған район”, “шинҗаң қәдимдин тартип көп хил дин бирликтә мәвҗут болуп кәлгән район”, “милләт вә миллий мәсилә”,“тәрәққият миллий мәсилини һәл қилишниң асасий йоли”... Қатарлиқ темиларда лексийә сөзләп, сиясий өгиниш вә өгиништин кейинки тәсират сөзләшкә орунлаштурған.

Тәңритағ түриниң 27-сентәбир бу һәқтә тарқатқан хәвиридә, лексийә сөзлигүчи кадирлар, қизилсу вә ақсуда лексийә сөзлигәндә йеңи вәзийәт, йеңи басқучта йеңи бир нөвәтлик шинҗаңниң “үч тарихи” дин лексийә сөзләш хизмитини қанат яйдурушниң муһим әһмийити шинҗаңниң тарихи вә һазирқи әһвалиға бирләштүрүп наһайити қизиқарлиқ шәрһийлиди дәп тәриплигән.

Шинҗаңниң “үч тарихи” дин ибарәт бу китаб, хитай мәркизи һөкүмитиниң 16-номурлуқ һөҗҗитигә асасән уйғур аптоном районлуқ партком тәшвиқат бөлүминиң назаритидә, уйғур елидики иҗтимаий пәнләр академийиси тәрипидин түзүлүп тарқитилған болуп, мәзкур материял 2006-йилидин башлап уйғур елидики барлиқ алий мәктәпләрни өз ичигә алған маарип системиси вә башқа барлиқ кәсип һәм саһәләрниң асасий сиясий йетәкчи дәрслики қилип бәлгиләнгән.

Шинҗаң иҗтимаий пәнләр академийиси торидин ашкарилинишичә, шинҗаңниң үч тарихи намлиқ мәзкур китаб, хитай коммунист һөкүмитиниң “дөләт мәнпәити һәммидин әла” дегән сиясий нишаниға мас һалда түзүлгән болуп, барлиқ саһәләрдә асасий сиясий идийә, нәзәрийә материяли қилишни мәқсәт қилидикән.

Мәзкур тор бәт хәвәрлиридин ашкарилинишичә, иҗтимаий пәнләр академийисидики хадимларни асас қилип тәшкилләнгән “шинҗаңниң үч тарихи” лексийисини сөзләш өмикиниң паалийәтлири башлиништин илгири йәни 16-сентәбир, хитай һөкүмитиниң аптоном районға бекиткән рәиси нур бәкри, иҗтимаий пәнләр академийисидә мәхсус тәкшүрүш елип барған болуп, бу җәрянда академийә башқуруш йөнилишини көрситип “иҗтимаий пәнләр академийиси һөкүмәтниң тәдбир бәлгилишини муһим материял билән тәминләп, шинҗаңниң һалқима тәрәққияти вә узақ әминликни илгири сүрүшкә йәниму яхши мулазимәт қилиши керәк” дәп тәкитлигән, вә академийини шинҗаң уйғур аптоном район партком вә хәлқ һөкүмитиниң “идийә амбири, ақиллар өмики” дәп тәрипләп, улардин кәспий қабилийитини милләтләр иттипақлиқини илгири сүрүп муқимлиқни қоғдашқа мәркәзләштүрүшни тәләп қилған.

Хитай коммунистик һөкүмитиниң тәшкиллигән бу “ақиллар өмики” ниң аталмиш шинҗаңниң үч тарихи һәққидә уйғур елиниң һәр җайлири, һәр саһәлиридә сиясий лексийә сөзләшкә башлиғанлиқидин хәвәр тапқан чәтәлләрдики бир қисим уйғур мутәхәссис вә академиклар, хитай һөкүмитиниң уйғур тарихи һәққидә бурмилап елан қилған китаб вә тәшвиқатлириниң елип келидиған яман тәсирлири һәққидә пикир баян қилмақта. Америкидики доктор қаһар барат әпәнди уйғур елидики иҗтимаий пәнләр академийисиниң тәтқиқатлири илмий асасқа игә болсиму, униң йәкүниниң,хитай һөкүмитиниң арзуси бойичә пүтүнләй илмий пакитларға қарши чиқирилидиғанлиқини баян илди.

Голландийидә паалийәт елип бериватқан уйғурларни қоллаш тәшкилатиниң рәиси ғәйрәт әпәнди, хитайниң уйғурларниң тарихини бурмилап түзүп тарқатқан илмий асассиз сиясий материяллириниң тарихий, илмий материял сүпитидә һәр қайси әлләрдики хитай консуллири арқилиқ, шу дөләтләрдики кутупхана вә университетларға тарқитиливатқанлиқини байқиғанлиқини вә буниң елип келидиған зиянлиқ тәрәплири һәққидә ойлиғанлирини билдүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.