Хитай қанун әмәлдариниң кабол сәпири вә шәрқий түркистан мәсилиси

Японийилик хитай ишлири тәтқиқатчиси һигаши таро «хитайға қараң» тор бетидә 9 - айниң 24 - күни «хитай қанун әмәлдариниң кабул сәпири вә шәрқий түркистан мәсилиси» намлиқ мақалисини елан қилған болуп, мәзкур мақалини аптортөвәндикидәк башлайду.
Ихтияри мухбиримиз қутлуқ
2012-09-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Җовюнкаң хәмид карзай билән биллә
Җовюнкаң хәмид карзай билән биллә
Photo: RFA


Җуңго компартийиси мәркизи комитети сияси бюруси даимий комитетиниң әзаси җу йүңкаңниң туюқсизла афғанистанниң пайтәхти каболда пәйда болуши, нурғунлиған мәтбуатларниң гуманини қозғиди. Бу, афғанистан билән 1955 - йили дипломатик мунасивәт орнатқан хитай дөлитиниң юқири қатлам рәһбәрлириниң 46 йилдин кейин тунҗи қәдәмдә афғанистанни зиярәт қилиши сәпири болуп, 1966 - йили хитай әмәлдари лю шавчи афғанситанда зиярәттә болған иди. Канада мәтбуатлири«җуңголуқлар чамданларға пулларни қачилап кабулға учмақта» дегән сәрләвһилик мақалини елан қилди. Һиндистан болса «хитай әмәлдари кабулда мәхпий зиярәттә болди» дегән учурни тарқатти. Хитайниң шинхуа агентлиқи җу йүңкаңниң бихәтәрлики үчүн униң сәпириниң мәхпий тутулғанлиқини елан қилди. Җу йүңкаңниң кабулдики сәпиригә һәммидин көп қизиқиватқан дөләт һиндистан болди. 2002 - Йилидин башлап 2007 - йилиға қәдәр хитай җамаәт хәвпсизлик министирлиқиниң министири болған җу йүңкаң 1999 - йилдики фалуңгуңчиларниң һәрикитини бастурушқа өзи бивастә мәсул болуп. Үч миң нәпәр фалуңгуң муритини өлтүрди. У 2009 - йили 7 - айниң 5 - күни йүз бәргән «үрүмчи вәқәси» гә өзи бивастә қоманданлиқ қилип аталмиш шинҗаң уйғур аптоном районниң партком секритари ваң лечуән вә хитай җамаәт хәвпсизлик министирлиқиниң министири миң җйәнҗу қатарлиқлар билән бирлишип бир кечидила намайишчи уйғур яшлардин миңға йеқин кишини өлтүрди, һәрбий, ишләпчириш - қурулуш полклири йәни биңтуәнниң түрмилиридә аз кәм үч миңға йеқин уйғур яшлирини өлтүрди. Уйғур сиясий мәһбусларниң ичкий органлирини елип сетиш содисиниң хоҗайиниға айланған җу йүңкаң бейҗиңдики 301 - нумурлуқ һәрбий дохтурханнииң ичкий әза көчүрүш оператсийисини ичкий орган билән тәминләшкә асасән өзи мәсул иди. Бу вәзипиләрни 2002 - йилидин 2007 - йилғичә болған җамаәт хәвпсизлик министири болған мәзгилләрдә у өзи бивастә орунлиған.

Аптор мақалисини давамлаштуруп мундақ баян қилиду:

9 - Айниң 21 - күни афғанистан президенти һамид карзаиниң бағчисида төт саәтлик сөһбәттә болған җу йүңкаң ахбарат саһәсигә бу қетимқи сөһбәтниң мәзмунини ашкарилап:

Икки дөләт оттурисидики истратегилик һәмкарлиқ, район характерлик тенчлиқ вә тәрәққият тоғрисида сөһбәтләшкәнликини, хитай һөкүмитиниң афғанистан хәлқиниң өзлири таллиған йолда меңишиға һөрмәт қилдиғанлиқини вә афғанистанниң қайта қурулуши үчүн ярдәмдә болидиғанлиқини ейтқан. Җу йүңкаңниң бу сөзлири кона гәпләр болуп, бу ишлар тоғрисида хитай дөләт рәиси ху җинтав алиқачан һамид карзаи билән, бу йил 6 - айда хитайда зиярәттә болған вә шаңхәй һәмкарлиқ йиғиниға меһман сүпитидә қатнашқанда дейишип болған ишлар идиғу?! һамид карзаи бу йил 6 - айда бейҗиңға кәлгәндә, аллиқачан хитай дөләт рәиси ху җинтавға террорлуққа, бөлгүнчиликкә қарши турушта, мундақчә қилип ейтқанда «шәрқий түркистан ислам һәрикити тәшиклати»ни бастурушта, афғанистан һөкүмитиниң хитай һөкүмити билән бир сәптә икәнликигә ипадә билдүрүп, буниң мукапатини елип болған болған турса. Җу йүңкаңниң бу кона хаманни йәнә соришиниң нимә һаҗити?

У мақалисини давамлаштурп мундақ баян қилиду:

Җу йүңкаңниң бу қетимқий төт саәтлик сөһбити асасилиқи, афғанистан вә пакистандики шәрқий түркистан мустәқиллиқ җәңчилириниң чәтәллик җиһад тәшкилатлириниң тәркипигә қошулуп, уларниң даирисиниң кеңийиватқанлиқи, болупму түрк, уйғур, өзбәк,чичән, дағистан, оттура асиядики түркий дөләтләрдин вә шундақла германийә вәтәндашлиқидики түркләрдин көплигән яшларниң әза болуп киргәнлики, һазирқи афғанситан билән пакистан арисидики қәбилиләр районида һәрикәт қиливатқан бу қошунларниң тәхминән йәттә,сәккиз миң әскири барлиқи, уларниң асаслиқ һуҗум нишани, мәқсити хитай вә русийә икәнлики, бу тәшкилатларниң пат йеқинда хитайға һуҗум қилиш еһтималлиқи барлиқи қатарлиқ мәсилиләрдә русийә тәрәп хитайни учур билән тәминлигәнлики үчүн, җу йүңкаң алақзадә болуп, дәрһал афғанистанға зиярәткә барди вә шәрқий түркистанниң вәзийитини кәскинләштүрвәтти.

Аптор мақалисини мундақ ахирлаштуриду:

Хитай һөкүмити өзиниң гүлләнгән иқтисадиға тайинип, әтраптики намрат дөләтләргә доллар бериш бәдилигә шәрқий түркистанлиқ уйғурларниң мустәқиллиқ һәрикитини бастуруш вә тосушқа тиришмақта. Әмдиликтә хитайниң иқтисадида қизил рәқәм көрүлүшкә башлиди. Һакимийәт ичидә һоқуқ талишиш күриши башлинип кәтти. Хитай дөлити өз ичидики парихорлуқ, әмәл күриши билән, һечқандақ дөләтниң һуҗумисизму өзини - өзи һалак қилиш гирдабиға келип қалди шундақтиму хитай дөлити шәрқий түркистанни қолдин чиқирип қойғуси йоқ. Ундақта иқтисади кризисқа йолуққан, һакимийәт ичи заваллиққа йолуққан мушундақ бир дөләт өзиниң мустәмликиси болған шәрқий түркистанни қачанғичә тутуп туралайду?

Биз бу мунасивәт билән доктор турмуһуммәт һашим билән бу һәқтә сөһбәт елип бардуқ. Доктор турмуһәммәт һашим өз қарашлирини баян қилип өтти.

юқиридики улиништин тәпсилатини аңлиғайсиз.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт