Xitay qanun emeldarining kabol sepiri we sherqiy türkistan mesilisi

Yaponiyilik xitay ishliri tetqiqatchisi higashi taro "Xitaygha qarang" tor bétide 9 - ayning 24 - küni "Xitay qanun emeldarining kabul sepiri we sherqiy türkistan mesilisi" namliq maqalisini élan qilghan bolup, mezkur maqalini aptortöwendikidek bashlaydu.
Ixtiyari muxbirimiz qutluq
2012-09-28
Share
hamid-karzay-zhou-yunkang-305.png Jowyunkang xemid karzay bilen bille
Photo: RFA


Junggo kompartiyisi merkizi komitéti siyasi byurusi da'imiy komitétining ezasi ju yüngkangning tuyuqsizla afghanistanning paytexti kabolda peyda bolushi, nurghunlighan metbu'atlarning gumanini qozghidi. Bu, afghanistan bilen 1955 - yili diplomatik munasiwet ornatqan xitay dölitining yuqiri qatlam rehberlirining 46 yildin kéyin tunji qedemde afghanistanni ziyaret qilishi sepiri bolup, 1966 - yili xitay emeldari lyu shawchi afghansitanda ziyarette bolghan idi. Kanada metbu'atliri"Junggoluqlar chamdanlargha pullarni qachilap kabulgha uchmaqta" dégen serlewhilik maqalini élan qildi. Hindistan bolsa "Xitay emeldari kabulda mexpiy ziyarette boldi" dégen uchurni tarqatti. Xitayning shinxu'a agéntliqi ju yüngkangning bixeterliki üchün uning sepirining mexpiy tutulghanliqini élan qildi. Ju yüngkangning kabuldiki sepirige hemmidin köp qiziqiwatqan dölet hindistan boldi. 2002 - Yilidin bashlap 2007 - yiligha qeder xitay jama'et xewpsizlik ministirliqining ministiri bolghan ju yüngkang 1999 - yildiki falunggungchilarning herikitini basturushqa özi biwaste mes'ul bolup. Üch ming neper falunggung muritini öltürdi. U 2009 - yili 7 - ayning 5 - küni yüz bergen "Ürümchi weqesi" ge özi biwaste qomandanliq qilip atalmish shinjang Uyghur aptonom rayonning partkom sékritari wang léchu'en we xitay jama'et xewpsizlik ministirliqining ministiri ming jyenju qatarliqlar bilen birliship bir kéchidila namayishchi Uyghur yashlardin minggha yéqin kishini öltürdi, herbiy, ishlepchirish - qurulush polkliri yeni bingtu'enning türmiliride az kem üch minggha yéqin Uyghur yashlirini öltürdi. Uyghur siyasiy mehbuslarning ichkiy organlirini élip sétish sodisining xojayinigha aylan'ghan ju yüngkang béyjingdiki 301 - numurluq herbiy doxturxanni'ing ichkiy eza köchürüsh opératsiyisini ichkiy organ bilen teminleshke asasen özi mes'ul idi. Bu wezipilerni 2002 - yilidin 2007 - yilghiche bolghan jama'et xewpsizlik ministiri bolghan mezgillerde u özi biwaste orunlighan.

Aptor maqalisini dawamlashturup mundaq bayan qilidu:

9 - Ayning 21 - küni afghanistan prézidénti hamid karza'ining baghchisida töt sa'etlik söhbette bolghan ju yüngkang axbarat sahesige bu qétimqi söhbetning mezmunini ashkarilap:

Ikki dölet otturisidiki istratégilik hemkarliq, rayon xaraktérlik ténchliq we tereqqiyat toghrisida söhbetleshkenlikini, xitay hökümitining afghanistan xelqining özliri tallighan yolda méngishigha hörmet qildighanliqini we afghanistanning qayta qurulushi üchün yardemde bolidighanliqini éytqan. Ju yüngkangning bu sözliri kona gepler bolup, bu ishlar toghrisida xitay dölet re'isi xu jintaw aliqachan hamid karza'i bilen, bu yil 6 - ayda xitayda ziyarette bolghan we shangxey hemkarliq yighinigha méhman süpitide qatnashqanda déyiship bolghan ishlar idighu?! hamid karza'i bu yil 6 - ayda béyjinggha kelgende, alliqachan xitay dölet re'isi xu jintawgha térrorluqqa, bölgünchilikke qarshi turushta, mundaqche qilip éytqanda "Sherqiy türkistan islam herikiti teshiklati"ni basturushta, afghanistan hökümitining xitay hökümiti bilen bir septe ikenlikige ipade bildürüp, buning mukapatini élip bolghan bolghan tursa. Ju yüngkangning bu kona xamanni yene sorishining nime hajiti?

U maqalisini dawamlashturp mundaq bayan qilidu:

Ju yüngkangning bu qétimqiy töt sa'etlik söhbiti asasiliqi, afghanistan we pakistandiki sherqiy türkistan musteqilliq jengchilirining chet'ellik jihad teshkilatlirining terkipige qoshulup, ularning da'irisining kéngiyiwatqanliqi, bolupmu türk, Uyghur, özbek,chichen, daghistan, ottura asiyadiki türkiy döletlerdin we shundaqla gérmaniye wetendashliqidiki türklerdin köpligen yashlarning eza bolup kirgenliki, hazirqi afghansitan bilen pakistan arisidiki qebililer rayonida heriket qiliwatqan bu qoshunlarning texminen yette,sekkiz ming eskiri barliqi, ularning asasliq hujum nishani, meqsiti xitay we rusiye ikenliki, bu teshkilatlarning pat yéqinda xitaygha hujum qilish éhtimalliqi barliqi qatarliq mesililerde rusiye terep xitayni uchur bilen teminligenliki üchün, ju yüngkang alaqzade bolup, derhal afghanistan'gha ziyaretke bardi we sherqiy türkistanning weziyitini keskinleshtürwetti.

Aptor maqalisini mundaq axirlashturidu:

Xitay hökümiti özining güllen'gen iqtisadigha tayinip, etraptiki namrat döletlerge dollar bérish bedilige sherqiy türkistanliq Uyghurlarning musteqilliq herikitini basturush we tosushqa tirishmaqta. Emdilikte xitayning iqtisadida qizil reqem körülüshke bashlidi. Hakimiyet ichide hoquq talishish kürishi bashlinip ketti. Xitay döliti öz ichidiki parixorluq, emel kürishi bilen, héchqandaq döletning hujumisizmu özini - özi halak qilish girdabigha kélip qaldi shundaqtimu xitay döliti sherqiy türkistanni qoldin chiqirip qoyghusi yoq. Undaqta iqtisadi krizisqa yoluqqan, hakimiyet ichi zawalliqqa yoluqqan mushundaq bir dölet özining mustemlikisi bolghan sherqiy türkistanni qachan'ghiche tutup turalaydu?

Biz bu munasiwet bilen doktor turmuhummet hashim bilen bu heqte söhbet élip barduq. Doktor turmuhemmet hashim öz qarashlirini bayan qilip ötti.

Yuqiridiki ulinishtin tepsilatini anglighaysiz.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet