Америкилиқлар өз лидирини қандақ сайлап чиқти, хитайчу?

Америка президенти барак обама қайта президент болуп сайланғандин кейин 6 - ноябир чаршәнбә сәһәрдә, сайлам компанийиси башланған чикагодики баш шитабида, америка хәлқигә тарихи әһмийәтлик нутқуқ сөзлиди.
Ихтияри мухбиримиз гүлшән абдуқадир
2012.11.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xitay-18-qurultay-305.jpg Хитай муавин рәиси ши җинпиң(уттурида) 1-қурултай ечилиш мурасимида дөләт марши ейтмақта. 2012-Йили 8-ноябир, бейҗиң.
AFP


Обама өз хәлқиниң гүлдирас алқиш садалири ичидә бундин кейинки толиму қиммәтлик бу 4 йилда америкиниң келәчәк тәғдири вә америка хәлқиниң түп мәнпәәти үчүн немә ишларни қилиш керәклики һәққидә издәнмәктә. Пүтүн америка хәлқи, җүмлидин пүтүн дуня, дөләт лидири билән хәлқи оттурсидики муһәббәтлик бағлиништин, сәмимийликтин, хәлқигә болған бу садақәттин сөйүнмәктә. Шу күни һәммә америкилиқ кочиларда, иш мәйданлирида вә теливизорларда сайлам нәтиҗисини төт көзи билән күтмәктә иди.

Бундин бир күн кейин йәни 8 - ноябир күни хитайниң 18 - қурултийи хитай пәйтәхти бейҗиңда ечилишқа башлиди. Әмма бейҗиң хәлқидин вашингитондики һаяҗанлиқ гүлдирас алқишларни күткили болмайтти. Хитайниң келәр қетимлиқ лидирлирини кочиларда, нутуқ мәйданлирида көрүш техиму мумкин әмәс иди. Чәтәл мәтбуатлириниң хәвиригә асасланғанда,хитай комунист партийиси қурултай мәзгилидә бейҗиң шәһириниң бихәтәрликини интайин күчәйткән болуп, хитай хәлқиниң тйәнәнмен мәйдани әтрапиға келишиму қаттиқ чәкләнгән. Бейҗиңға киридиған таксилар қаттиқ тәкшүрүштин өтидиған болуп, барлиқ таксиларниң әйнәклири ечилмас қилинған, ентернет пүтүнләй қаттиқ контрол һалитә болуп, бейҗиң әтрапидики үч чақлиқ рикшилар вә башқа чоң типтики кира аптомобиллириниң қурултай мәзгилидә қатниши мәни қилинған.

Бейҗиңдики пичақ сатидиған дуканларниң пичақларни тәзгада көрситип сетиши шуниңдәк рестуранларда пичақларни адәм көридиған йәргә қоюп қоюши мәни қилинған. Ата - анилар ушшақ балилар ойнайдиған йирақтин контрол қилинидиған оюнчуқларни сетивелиши үчүн мәхсус сақчиға тизимлитиши шәрт қилинған. Тәсадипий йүз бериш еһтималлиқи болған вәқәләрдин мудапиә көрүш үчүн бейҗиң әтрапидики 4 кичик көлдә саяһәт кемилириниң йүрүшиму мәни қилинған. Бейҗиң шәһири интайин сүрлүк түскә киргән болуп, хитай коммунист партийисиниң, болупму ху җинтавниң алдинқи 10 йилда қолға кәлтүргән нәтиҗилирини махтайдиған тәшвиқат вәрәқичилири үзлүксиз тарқитилиған. Йәнә чәтәл мәтбуатлириниң хәвәрлиригә асасланғанда, бейҗиң шәһири худди мәдәнийәт зор инқилаби мәзгилидикидәк түскә киргән болуп, биләклиригә қизил бәлгә тақиған бир милйон 400 миңдин артуқ қизил қоғдиғучилар йәни хитайчә хуң вейбиңлар бейҗиң шәһириниң бихәтәрликини қоғдаш үчүн сәпләнгән.

Шу күни обама америка хәлқигә тарихи әһмийәтлик нутуқ сөзләп, силәр вә мән һәммимиз америка чоң аилисиниң әзалири шундақла америкиниң қурғучилири, бизниң ғәлибә вә мәғлубийитимиз америка үчүн, худди бир адәмниң ғәлибиси вә мәғлубийитидәк, дәп нутуқ сөзләватқан мәзгилләрдә, шинхуа ахбарат агентлиқи, җу юңкаңниң даими комитет әзалиридин тәшкилләнгән бир әтрәтни башлап бейҗиңниң бихәтәрликини тәкшүрүп өткүзүвелиш елип барғанлиқини хәвәр қилди. Канаданиң бейҗиңда турушлуқ мухбирлири, җу юңкаңниң қурултайниң бихәтәр ечилишидин әнсирәп, бейҗиң шәһиридә техникларни чақирип хәндәк қаздурғанлиқини тилға елип, җу юңкаң сайламға әмәс, бәлки урушқа тәйярлиқ қиливатқандәк көрүнүватиду дәп язди.

Канадада чиқидиған йәр шари вә мәктуплар гезитидә 18 - нөвәтлик хитай қурултийи һәққидә бейҗиңдин мақалә язған мухбир марк маккиннон хитай әмәлдарлири нимишкә бунчила әнсиз? дәп оқурмәнләргә соал қойиду мақалисидә. Униң анализ қилишичә, хитай һөкүмити 18 - қурултай мәзгилидә, 1989 - йили бейҗиңда йүз бәргән оқуғучилар демократик һәрикитигә охшаш бир һәрикәтниң йүз берип қелишидин интайин әнсиригән. Марк маккинон йәнә мақалисидә тонулған тарихчи җаң лифән әпәндини зиярәт қилған болуп, у, хитай коммунист партийиси ичидә еғир кризис мәвҗүт. Хитай һөкүмити 1989 - йилидики тйәнәнмен вәқәсидин кейинки әң еғир вәзийәттә турмақта дегән.

Обама сайлам нутқида йәнә, мәйли ким вә нәдин кәлгән болсун, мәйли қара мәйли ақ, мәйли бай мәйли гадай, мәйли яш мәйли қери, мәйли йәрлик америкилиқ вә көчмән асиялиқ бол, мәйли ким қандақ болушидин қәтинәзәр америкида баравәр яшиялайду вә мувәппәқийәт қазиналайду, дәп америкиниң һәммә етник милләт вә һәммә ирқлар баравәр болған қиммәт қаришини җакарлаватқан күнләрдә, хитай һөкүмити уйғур, тибәт вә моңғул қатарлиқ хитайдики яндаш милләтләрни милләт сүпитидә йоқ қилишниң истратегийилик пиланлирини түзүш билән алдираш.

юқиридики улиништин бу прогирамминиң тәпсилатини аңлиғайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.