Америка пул - муамилә базиридики кризис хитай билән зич мунасивәтлик

Америка өз тарихидики әң җиддий пул ‏- муамилә бөһраниға дуч кәлмәктә. Америка һөкүмити өз тарихида 1 ‏- қетим бөһранға учриған пул - муамилә гуруһлирини дөләт илкигә өткүзүвелиш пиланини җакарлиди.
Мухбиримиз әркин
2008-09-24
Share
amerika-dolet-bank-305.jpg Сүрәттә, америка дөләт ғәзинисиниң башлиғи бернәнки әпәнди билән америка малийә министири паулсон әпәндиләр дөләт мәҗлисидә суалларға җавап бәрмәктә.
AFP Photo

Бу кризис хитай йеқиндин көңүл бөлидиған җиддий мәсилә болуп, чүнки бу хитайниң дөләт ғәзинисидики 2 трилион доллар, америка ғәзинә чеки вә америка пул - муамилә базиридики пай чекиниң тәқдири билән зич мунасвәтлик мәсилә иди. Төвәндә мухбиримиз әркинниң бу һәқтики аңлитишини диққитиңларға сунимиз.

Америка президенти җорҗ буш билән хитай дөләт рәиси ху җинтав алдинқи күни телефонда сөһбәт өткүзгән болуп, сөһбәт мәзмуни асаслиқи америка сәрмайә базиридики кризис вә кризисқа қарши елинидиған тәдбирләр иди. Шу күни ақсарай баянатчиси гордон җондирео мухбирларға бушниң ху җинтавға телефон қилғанлиқини, ху җинтав буш һөкүмитиниң кризисқа қарши қолланған тәдбирлирини қарши алғанлиқи вә "қошма штатларниң пул ‏- муамилә базирини турақлаштуруш йолида муһим тәдбирләрни йолға қойғанлиқидин хәвәр тапқанлиқи, бу тәдбирләрниң тезрәк тәсир көрситишини, үнүм беришини вә америка иқтисадиниң әслигә келишини үмид қилимиз" дегәнликини елан қилған иди. Җондиреониң ашкарилишичә, буш америка һөкүмитиниң хәлқара пул - муамилә базирини турақлаштуруш үчүн йолға қойған тәдбирини чүшәндүргән.

Хитай мәтбуатлириниң бу һәқтики хәвәрлиридә әскәртишичә, ху җинтав " америка иқтисадиниң әслигә келиши америка мәнпәәтигә уйғун болупла қалмай, бу йәнә хәлқара пул - муамилә базириниң муқимлиқиға пайдилиқтур" дегән. Америкиниң бостон шәһиридики стәйт стрет банкисиниң мәбләғ анализчиси пәрһат билгин ху җинтавниң буш һөкүмити йолға қойған америка сәрмайә базирини муқимлаштуруш тәдбирини қоллишидики сәвәбләрни чүшәндүрүп, әгәр америка сәрмайә базиридики кризис яманлашса бу хитай дөләт ғәзинисидики 2 трилион ташқи перивутниң аз дегәндә 3 дән 2 қисимини игиләйдиған долларниң һәмдә хитайниң қолидики америка дөләт ғәзинә чеки вә америка сәрмайә гуруһи фәний мей вә фрәдий мәктики мәблиғиниң зор хәтәргә йолуқидиғанлиқини билдүрди.

Хитай банкилириниң ашкарилишичә, нюйоркниң Wall Street базиридики леман ака - укилар малийә гуруһиниң вәйран болуш вәқәсидә 7 хитай банкиси 700 милйон доллар зиян тартқан. Бу мәзкур малийә гуруһиниң бир хитай мәбләғ селиш фондиға бәргән 500 милйон доллар қиммитидики капаләт соммисини өз ичигә алмайтти.

Америка малийә министирлиқи йеқинда америкиниң 2 хусусй малийә гуруһи фәний мей билән фрәдий мәкни дөләт илкигә өткүзүвалғанлиқини, америка сәрмайә базирини қутқузуш пиланини йолға қойидиғанлиқини, бәзи банкиларни сетивелиш үчүн 700 милярд доллар аҗритидиғанлиқини билдүргән иди. Лекин бу пулни ишлитиш һоқуқи буш һөкүмити билән америка дөләт мәҗлиси арисида ихтилап яратқан болуп, дөләт мәҗлиси пулниң қалаймиқан йәргә хәҗлинишиниң алдини елиш, баҗ тапшурғучиларниң мәнпәәтини қоғдаш, пулниң хәҗлиниш җәряниға назарәтчилик қилишни тәкитлимәктә. Лекин бу йәрдә йәнә америка сәрмайә базирини қутқузуш пиланиға керәклик пулни ким тәминләйду ? дегән мәсилә мәвҗүт. Бәзиләр бу пулни хитайға америка ғәзинә чеки сетиш билән үндүрүш мумкинлики үстидә тохталмақта. Лекин буш билән билән ху җинтавниң телефон сөһбити бу мәсилигә четилған яки четилмиғанлиқи мәлум әмәс.

Америка стәйт стрет банкисидики пәрһат билгин сәрмайә базириниң нөвәттики әһвалиға қариғанда бу еһтималлиқниң барлиқини билдүрди. Америка сәрмайә базирини қутқузуш пилани дөләт америка банкилириниң тарқатқан қәрзини сетивелиш, башқа банкиларниң вәйран болушиниң алдини елиш болуп, бу пилан америка малийә министири паулсон билән федератсийә ғәзинә рәиси бернанкиларниң тәшәббусидур. Бу америка тарихидики соммиси әң зор қутқузуш пилани болуп һесаблиниду. Бу пиланда америкидики чәтәллик банкиларниң илкидики мүлүкни америка малийә министирлиқиға сетишиға рухсәт берилгән. Бостондики америка стәйт стрет банкисиниң мәбләғ анализчиси пәрһат билгин қутқузуш пиланиниң тәпсилати һәққидә тохталди.

Лекин буш һөкүмитиниң америка сәрмайә базирини қутқузуш пилани бәзи иқтисадшунасларниң тәнқидигә учримақта. Бу пиланни тәнқид қилғучилар америка һөкүмитиниң пул - муамилә базириға арилашқанлиқи, бәзи банкиларни сетивалғанлиқи америка базар иқтисадиниң либерализм роһиға хилап, дәп қарайдиғанлиқини, пул - муамилә базиридики кризисини базар иқтисадиниң өз қанунийити билән тәңшәшни тәкитлимәктә.

Йәнә бәзиләр болса қутқузуш пилани америка пуқралириға зор мадди зиян елип келидиғанлиқини илгири сүрмәктә. Лекин президент буш шәнбә күни сөзлигән радио нутуқида қутқузуш пилани елип келидиған маддий йүкниң кризис пәйда қилидиған қәһәтчиликкә қариғанда көп йеник чүшидиғанлиқини тәкитлигән.

Стәйт стрет банкисидики пәрһат билгин һөкүмәтниң қутқузуш пилани базарни изиға селиштики өткүнчи чарә икәнликини билдүрди. Әгәр америка малийә министирлиқиниң қутқузуш пилани йолға қоюлса бу америкиниң дөләт қәрзи 11 трилионға йетиду, дегәнликтур.


Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт